Poprzedni Spis treści Następny

6. Zanieczyszczenie powietrza

autor: Anna Lipka

6.1. Emisja zanieczyszczeń powietrza na terenie Zielonej Góry

O stanie zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego w Zielonej Górze decyduje przede wszystkim emisja z lokalnych źródeł: przemysłowych, komunikacyjnych oraz komunalno-bytowych. W mniejszym stopniu na jakość powietrza w Zielonej Górze wpływ mają zanieczyszczenia napływowe z sąsiednich powiatów, województw jak również spoza granic naszego kraju.

Źródła emisji przemysłowej w Zielonej Górze to przede wszystkim zakłady energetyczne oraz zakłady przemysłowe, które emitują zanieczyszczenia do powietrza powstające przede wszystkim podczas produkcji energii wykorzystywanej w procesach technologicznych.

Rysunek 6-1. Emisja zanieczyszczeń do powietrza w latach 2000 - 2003 ze źródeł energetyczno-przemysłowych zlokalizowanych na terenie Zielonej Góry (Dane Urzędu Statystycznego w Zielonej Górze)

Z danych Urzędu Statystycznego dotyczących emisji z zakładów sektora energetyczno-przemysłowego, określanych jako zakłady szczególnie uciążliwe dla czystości powietrza wynika, że 98 % emitowanych przez nie zanieczyszczeń pyłowych w 2003 r. w Zielonej Górze, pochodziło ze spalania paliw. W ciągu ostatnich kilku lat emisja zanieczyszczeń ze źródeł energetyczno-przemysłowych uległa wyraźnemu zmniejszeniu. W 2003 r., w porównaniu do roku 2000, ilość emitowanych zanieczyszczeń zarówno gazowych jak i pyłowych zmniejszyła się o prawie 50 %. Spadek ilości zanieczyszczeń związany był z przemianami gospodarczymi i restrukturyzacją, głównie w branży energetycznej oraz ze wzrostem inwestycji proekologicznych. W Zielonej Górze zlikwidowanych zostało kilka lokalnych kotłowni położonych na terenie miasta. Do ostatnich takich przedsięwzięć należy zaliczyć wyłączenie z eksploatacji w 2004 r., kotłowni "Akademicka" zlokalizowanej we wschodniej części miasta.

Efekt ekologiczny przyniosły również inwestycje mające na celu redukcję ilości emitowanych zanieczyszczeń. W Elektrociepłowni Zielona Góra S.A., w 2002 r. na czterech kotłach parowych została zainstalowana nowa instalacja dwustopniowego odpylania spalin, pozwalająca na osiągnięcie skuteczności odpylania na poziomie 92 %. Kolejnym działaniem podjętym w kierunku zmniejszenia oddziaływania elektrociepłowni na środowisko, a jednocześnie zwiększającym efektywność wytwarzania i wykorzystania energii była inwestycja związana z częściową zmianą paliwa węglowego na znacznie mniej uciążliwe dla środowiska paliwo gazowe, poprzez budowę bloku gazowo-parowego. Inwestycja, zrealizowana w latach 2002 - 2004, przyniosła ponad szesnastokrotny wzrost ilości produkowanej energii elektrycznej oraz obniżenie wskaźnika emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych w odniesieniu do jednostki produkcji energii elektrycznej (rysunek 6-2). W efekcie planuje się na 2005 r. redukcję emisji na poziomie:

Częściowe zastąpienie paliwa węglowego gazem ziemnym zmniejszyło również ilości wytwarzanych w EC odpadów paleniskowych występujących w postaci żużla i popiołu.

Rysunek 6-2. Jednostkowe wskaźniki emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych w latach 2001-2004 dla Elektrociepłowni Zielona Góra S.A. (Dane Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.)

Ze względu na rosnącą z roku na rok liczbę samochodów poruszających się po drogach, coraz większy wpływ na jakość powietrza w miastach, w tym również w Zielonej Górze ma emisja komunikacyjna. Zjawisko to dotyczy szczególnie rejonów ulic o dużym natężeniu ruchu - przelotowych arterii oraz ruchliwych skrzyżowań. Emisja zanieczyszczeń z pojazdów samochodowych następuje na niewielkiej wysokości, dlatego też oddziaływanie komunikacji na jakość powietrza, choć znacząca, ma jednak charakter lokalny, ogranicza się do pasa kilkuset metrów ciągnącego się wzdłuż ulic. Ograniczonemu rozprzestrzenianiu zanieczyszczeń w obrębie ulic w mieście sprzyja również zwarta zabudowa. W wyniku spalania paliw w silnikach samochodowych do atmosfery przedostają się następujące zanieczyszczenia gazowe: tlenki azotu, tlenek węgla, dwutlenek węgla i węglowodory (szczególnie benzen) oraz zanieczyszczenia pyłowe zawierające m.in. związki ołowiu, kadmu, niklu i miedzi. Niestety brakuje danych o wielkości emisji na terenie Zielonej Góry ze źródeł mobilnych.

Trudna do oszacowania jest również wielkość tzw. emisji niskiej w Zielonej Górze. Jest to emisja ze źródeł niezorganizowanych: pieców używanych w indywidualnych gospodarstwach domowych, małych lokalnych kotłowni, warsztatów rzemieślniczych, a także obiektów rolniczych, składowisk odpadów itp. Według różnych źródeł może ona stanowić od kilku do kilkunastu procent ogółu emisji na terenach o rozwiniętej sieci ciepłowniczej oraz do kilkudziesięciu procent - na obszarach, których nie obejmują centralne systemy ciepłownicze. Jej oddziaływanie odzwierciedla się we wzroście stężeń dwutlenku siarki i pyłu zawieszonego w sezonie grzewczym, co potwierdzają wyniki przeprowadzonych badań imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie Zielonej Góry.

Dane statystyczne:

Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2001,
Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Zielona Góra 2002,

Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2002,
Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Zielona Góra 2003,

Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2003,
Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Zielona Góra 2004,

Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2004,
Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Zielona Góra 2005,

Raport roczny 2004, Elektrociepłownia Zielona Góra S.A., Zielona Góra 2005.

6.2. Badania imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie Zielonej Góry

Ocena jakości powietrza w Zielonej Górze w 2004 r. opracowana została na podstawie wyników badań wykonanych na stacjach i stanowiskach pomiarowych w Zielonej Górze działających w ramach wojewódzkiej sieci stacji monitoringu powietrza. Sieć funkcjonuje dzięki współpracy dwóch instytucji zajmujących się badaniem zanieczyszczenia powietrza w województwie lubuskim: Inspekcji Sanitarnej oraz Inspekcji Ochrony Środowiska. Rezultatem współpracy jest przede wszystkim wspólnie ustalany program badań zanieczyszczenia powietrza, który uwzględnienia m.in. wyniki wykonywanej co 5 lat oceny jakości powietrza, zwanej "oceną wstępną", wskazującej formę i intensywność badań, jakie powinny być prowadzone w poszczególnych powiatach województwa lubuskiego. Wyniki wszystkich pomiarów, prowadzonych m.in. na terenie Zielonej Góry, zbierane są w jednej bazie danych, następnie są przekazywane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie i jednocześnie zamieszczane na stronie internetowej WIOŚ oraz wykorzystywane w corocznie opracowywanej "rocznej ocenie" jakości powietrza w województwie lubuskim.

W 2004 r. monitoring powietrza w Zielonej Górze prowadzony był: na 2 stałych stacjach pomiarowych metodą manualną przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Zielonej Górze oraz w 13 punktach pomiarowych metodą z pasywnym poborem próbek przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze. Tabela 6.1 przedstawia lokalizację stacji i punktów pomiarowych oraz zakres badań imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie Zielonej Góry.

Pod koniec 2004 r. w Zielonej Górze uruchomiona została automatyczna stacja monitoringu powietrza atmosferycznego. Jej budowa oraz pięciu innych uruchomionych w województwie lubuskim, sfinansowana została ze środków Phare, w ramach projektu 2001 Pl 0101.06, w którym uczestniczył Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze. Infrastruktura pod budowę stacji w Zielonej Górze została przygotowana i sfinansowana przez Urząd Miasta Zielona Góra. Stacja mierzy w systemie ciągłym stężenia następujących zanieczyszczeń: dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, tlenek azotu, ozon, tlenek węgla oraz węglowodory aromatyczne a także dokonuje poboru pyłu zawieszonego PM10, który następnie ważony jest na wadze analitycznej. Równolegle do badań zanieczyszczenia powietrza na stacji prowadzone są pomiary parametrów meteorologicznych - temperatury powietrza, kierunku i prędkości wiatru, ciśnienia atmosferycznego, natężenia promieniowania słonecznego, promieniowania UVB, wilgotności powietrza, wielkości opadów atmosferycznych. Wszystkie wyniki pomiarów przesyłane są drogą elektroniczną do, utworzonego równolegle z uruchomieniem stacji automatycznych, Centrum Zbierania Danych znajdującego się w siedzibie WIOŚ w Zielonej Górze, gdzie są one oceniane przez pracowników pod względem merytorycznym i prawidłowości działania analizatorów oraz automatycznie umieszczane na stornie internetowej WIOŚ.

Tabela 6.1. Stacje i punkty pomiaru zanieczyszczenia powietrza w Zielonej Górze w 2004 r.

Lp.
Lokalizacja stacji/punktu pomiarowego
Typ badań
Charakter punktu pomiarowego
Zakres pomiarowy
SO2
NO2
Pył BS
Pył PM10
Benzen
1.
ul. Jasna
badania manualne
punkt tła miejskiego
+
+
+
+
-
2.
ul. Wyszyńskiego
badania manualne
punkt tła miejskiego
+
+
+
-
-
3.
ul. Westerplatte
badania pasywne
punkt komunikacyjny
+
+
-
-
-
4.
ul. Stary Rynek
badania pasywne
punkt tła miejskiego
+
+
-
-
+
5.
ul. Botaniczna
badania pasywne
punkt tła miejskiego
+
+
-
-
-
6.
ul. Wojska Polskiego
al. Zjednoczenia
badania pasywne
punkt komunikacyjny
+
+
-
-
-
7.
Trasa Północna
badania pasywne
punkt komunikacyjny
+
+
-
-
-
8.
Osiedle Pomorskie
badania pasywne
punkt tła miejskiego
+
+
-
-
-
9.
ul. Siemiradzkiego
badania pasywne
punkt tła miejskiego
+
+
-
-
-
10.
ul. Krasińskiego
badania pasywne
punkt tła miejskiego
+
+
-
-
+
11.
ul. Witebska
badania pasywne
punkt tła miejskiego
-
-
-
-
+
12.
ul. Zamenhofa
badania pasywne
punkt tła miejskiego
-
-
-
-
+
13.
ul. Reja
badania pasywne
punkt komunikacyjny
-
-
-
-
+

Jakość powietrza w Zielonej Górze oceniona została w oparciu o kryteria określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. Nr 87, poz. 796) - ze względu na ochronę zdrowia ludzi. Podstawę oceny stanowiły dopuszczalny poziom substancji w powietrzu oraz - w przypadku niektórych zanieczyszczeń uwzględniano dopuszczalną częstość przekroczenia stężenia dopuszczalnego.

Tabela 6.2. Wartości kryterialne do oceny jakości powietrza dla terenu kraju - ochrona zdrowia, rok 2004

Substancja
Okres uśredniania wyników pomiarów
Dopuszczalny poziomy substancji w powietrzu [µg/m3]
Dopuszczalna częstość przekroczenia dopuszczalnego poziomu w roku kalendarzowym
Benzen
rok kalendarzowy
5
-
Dwutlenek azotu
jedna godzina
200
18 razy
rok kalendarzowy
40
-
Dwutlenek siarki
jedna godzina
350
24 razy
24 godziny
150
3 razy
Pył zawieszony PM10
24 godziny
50
35 razy
rok kalendarzowy
40
-

Dwutlenek siarki

Jakość powietrza w Zielonej Górze pod względem stężenia dwutlenku siarki uległa w ostatnim dziesięcioleciu wyraźnej poprawie. Z badań prowadzonych przez Inspekcję Sanitarną wynika, że stężenie tego zanieczyszczenia zmniejszyło się kilkunastokrotnie (rys. 6-3). Do najważniejszych źródeł emisji dwutlenku siarki do powietrza należą elektrownie, kotłownie, piece domowe oraz samochody z silnikami Diesla. Dwutlenek siarki powstaje jako produkt uboczny w procesach spalania węgla, ropy i innych paliw zawierających siarkę oraz w procesach technologicznych, w których dochodzi do prażenia siarczków w wysokiej temperaturze.

Badania stężenia dwutlenku siarki w powietrzu w 2004 r. wskazują, że stężenie dwutlenku siarki na terenie miasta występuje na niskim poziomie. Normowane w polskim prawie stężenia średniodobowe, były znacznie niższe od stężenia dopuszczalnego.

Poziom stężeń dwutlenku siarki w powietrzu w Zielonej Górze jest zróżnicowany, wyższe stężenia tego zanieczyszczenia mierzone są na obszarach miasta, gdzie przeważa indywidualne ogrzewanie mieszkań. Pomiary przeprowadzone w 2004 r., podobnie jak wcześniejsze serie badań wskazują, że najbardziej zanieczyszczonym rejonem miasta pod względem zawartości dwutlenku siarki w powietrzu jest centrum miasta. Najwyższe stężenie średnioroczne SO2 zarejestrowano przy ul. Westerplatte - 11,9 µg/m3. Najniższe średnioroczne stężenie SO2, zmierzone metodą z pasywnym poborem próbek, stwierdzono w rejonie ul. Botanicznej, gdzie odnotowano wartość średnią na poziomie 6,2 µg/m3. Dominujący wpływ źródeł grzewczych na jakość powietrza w Zielonej Górze widoczny jest również w zmienności dwutlenku siarki w ciągu roku. We wszystkich punktach prowadzonych badań obserwowano wzrost tego zanieczyszczenia powietrza w okresie jesieni i zimy (w okresie grzewczym), kiedy rośnie zapotrzebowanie na energię cieplną i w związku z tym wzrasta ilość emitowanych zanieczyszczeń. Na uwagę zasługuje również fakt, że stężenie dwutlenku siarki w okresie letnim na obszarze miasta jest wyrównane, zróżnicowanie następuje w okresie zimowym. Wahania wysokości stężenia dwutlenku siarki w ciągu roku mają różny zasięg. Największe różnice koncentracji SO2 występowały tam, gdzie rejestrowano ich najwyższy poziom występowania w obrębie miasta, to jest w rejonie ul. Westerplatte i ul. Stary Rynek.

Rysunek 6-3. Średnioroczne stężenia dwutlenku siarki w powietrzu zmierzone w latach 1995-2004 w Zielonej Górze metodą manualną

Tabela 6.3. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą manualną [µg/m3]

Lp.
Lokalizacja stacji pomiarowej
Stężenie średnioroczne
Stężenie średnie w okresie zimowym
Stężenie średnie
w okresie letnim
Stężenie 24-godzinne 1 maximum
Stężenie 24-godzinne 4 maximum
Liczba przypadków powyżej poziomu dopuszczalnego
1.
ul. Jasna
0,8
1,1
0,4
24,9
3,6
0
2.
ul. Wyszyńskiego
1,0
1,6
0,6
11,4
2,4
0

Tabela 6.4. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek [µg/m3]

Lp.
Lokalizacja punktu pomiarowego
Stężenie średnioroczne
Stężenie maksymalne
1-miesięczne
Stężenie średnie
w okresie zimowym
Stężenie średniew okresie letnim
1.
ul. Westerplatte
11,9 29,5 17,4 6,4
2.
ul. Stary Rynek
11,5 32,4 17,3 5,6
3.
ul. Botaniczna
6,2 11,6 8,1 4,4
4.
ul. Wojska Polskiegoal. Zjednoczenia
10,5 19,9 14,4 6,6
5.
Trasa Północna
6,4 10,4 7,8 5,1
6.
os. Pomorskie
8,8 16,4 11,9 5,6
7.
ul. Siemiradzkiego
8,4 15,5 8,5 7,0
8.
ul. Krasińskiego
9,8 23,1 13,6 5,9

Rysunek 6-4. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek [µg/m3]

Rysunek 6-5. Rozkład stężeń średniorocznych dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze Zielonej Góry (na podstawie badań z pasywnym poborem próbek)

Dwutlenek azotu

Analiza wyników wieloletnich badań w zakresie dwutlenku azotu wskazuje, że od 2002 r. nastąpił wzrost stężenia tego zanieczyszczenia w Zielonej Górze. Zjawisko to wiąże się z rozwojem komunikacji. Tlenki azotu emitowane są do powietrza w wyniku procesu spalania, podczas którego dochodzi do syntezy azotu, zawartego w powietrzu, z tlenem. W wyniku tej reakcji w największej ilości powstają tlenek azotu i dwutlenek azotu. W powietrzu tlenek azotu szybko utlenia się do dwutlenku azotu. Największymi źródłami emisji tlenków azotu do powietrza są energetyka i komunikacja.

Najwyższe stężenia dwutlenku azotu w powietrzu w Zielonej Górze występują w centrum miasta, gdzie nakłada się oddziaływanie dwóch głównych źródeł emisji tego zanieczyszczenia do powietrza - komunikacji oraz źródeł komunalno-bytowych (głównie z indywidualnych systemów ogrzewania budynków mieszkalnych). Emisja zanieczyszczeń z tych źródeł na niewielkiej wysokości oraz utrudnione przewietrzanie, przez zwartą zabudowę ciągnącą się wzdłuż ulic, powodują, że wysoka koncentracja dwutlenku azotu występuje lokalnie, w pobliżu źródeł emisji. Rejestrowane w trakcie badań wysokie stężenia dwutlenku azotu w śródmieściu Zielonej Góry, w rejonie ulic o dużym natężeniu ruchu samochodów, wynikają również z utrudnień w płynności ruchu samochodów. Podczas rozruchu nienagrzanego silnika samochodu oraz częstych zmian obciążenia występuje największa emisja zanieczyszczeń. Takie stany pracy silników, związane z nagłym zatrzymywaniem i przyspieszaniem, mają miejsce podczas ruchu pojazdów w mieście. W rejonach ulic, gdzie ruch samochodów jest również duży, ale odbywa się płynnie, stężenia zanieczyszczeń komunikacyjnych mierzone w powietrzu są niższe (Trasa Północna).

W tych rejonach ulic Zielonej Góry, gdzie występuje duże natężenie ruchu samochodów, stężenie dwutlenku azotu w ciągu roku jest wyrównane. Na terenie osiedli mieszkaniowych wyższe stężenia NO2 występują w okresie grzewczym, niższe natomiast w okresie pozagrzewczym, co świadczy o tym, że dominujący wpływ na jakość powietrza mają tam źródła grzewcze.

Maksymalne średnioroczne stężenie dwutlenku azotu w Zielonej Górze zostało zmierzone przy ul. Westerplatte: wyniosło ono 43,1 µg/m3, co stanowi 107,6 % stężenia dopuszczalnego. Prowadzone od kilku lat badania z pasywnym poborem próbek wskazują, że poziom stężenia NO2 w rejonie tej ulicy przekracza w niewielkim stopniu stężenie dopuszczalne lub jest zbliżone do poziomu dopuszczalnego. W pozostałych punktach pomiarów imisji zanieczyszczeń powietrza, stężenia NO2 nie przekraczały stężenia dopuszczalnego. Im dalej od centrum miasta, tym stężenie dwutlenku azotu jest niższe. Minimalne stężenie dwutlenku azotu zarejestrowano w rejonie ul. Botanicznej 11,4 µg/m3, co odpowiada 28,4 % wartości granicznej.

Rysunek 6-6. Średnioroczne stężenia dwutlenku azotu w powietrzu zmierzone w latach 1995-2004 w Zielonej Górze metodą manualną

Tabela 6.5. Średnioroczne stężenia dwutlenku azotu w powietrzu zmierzone w latach 1995-2004 w Zielonej Górze metodą manualną [µg/m3]

Lp.
Lokalizacja stacji pomiarowej
Stężenie średnioroczne
Procent wartości poziomu
dopuszczalnego
Stężenie średnie
w okresie zimowym
Stężenie średnie w okresie letnim
Stężenie 24-godzinne maximum
1.
ul. Jasna
19,3
48,3
22,5
16,0
48,4
2.
ul. Wyszyńskiego
16,8
42,0
19,1
14,5
30,2

Tabela 6.6. Wyniki badań stężenia dwutlenku azotu w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek [µg/m3]

Lp.
Lokalizacja punktu
pomiarowego
Stężenie
średnioroczne
Procent wartości poziomu
dopuszczalnego
Stężenie maksymalne 1-miesięczne
Stężenie średniew okresie zimowym
Stężenie średniew okresie letnim
1.
ul. Westerplatte
43,1 107,6 58,2 45,4 40,7
2.
ul. Stary Rynek
22,1 55,3 39,9 27,8 16,4
3.
ul. Botaniczna
11,4 28,4 20,0 14,5 8,3
4.
ul. Wojska Polskiegoal. Zjednoczenia
36,1 90,3 45,5 35,4 36,9
5.
Trasa Północna
26,5 66,3 30,5 27,4 25,7
6.
os. Pomorskie
18,8 46,9 28,2 21,0 16,6
7.
ul. Siemiradzkiego
15,7 39,2 27,3 16,7 12,1
8.
ul. Krasińskiego
20,8 52,1 34,5 25,0 16,7

Rysunek 6-7. Wyniki badań stężenia dwutlenku azotu w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek

Rysunek 6-8. Rozkład stężeń średniorocznych dwutlenku azotu w powietrzu na obszarze Zielonej Góry (na podstawie badań z pasywnym poborem próbek)

Pył zawieszony PM10

Pył zawieszony stanowią drobne, stałe cząsteczki zawieszone w powietrzu. Do atmosfery wprowadzane są w wyniku emisji bezpośredniej (emisja pierwotna) - z procesów spalania paliw stałych (węgla i drewna) w elektrociepłowniach, kotłowniach oraz piecach domowych, z procesów przemysłowych jak również ze spalania w silnikach Diesla. Zanieczyszczenia pyłowe dostają się do powietrza również w wyniku tzw. emisji wtórnej - w reakcjach i procesach zachodzących podczas transportu na duże odległości zanieczyszczeń gazowych (SO2, NOx, NH3, lotne związki organiczne) oraz w wyniku reemisji, tj. unoszenia pyłu z podłoża. Zjawisko to ma miejsce szczególnie na terenie miast.

W wyniku dostosowania polskiego prawa, odnoszącego się do oceny jakości powietrza oraz działania systemu monitoringu powietrza, do prawa Unii Europejskiej, wprowadzony został obowiązek badań stężenia pyłu metodą wagową z separacją frakcji cząsteczek o średnicy równoważnej ziaren mniejszych od 10 µm, czyli tzw. pyłu zawieszonego PM10. W I kwartale 2004 r. w Zielonej Górze, na stacji przy ul. Jasnej uruchomiony został pierwszy niskoprzepływowy sampler do poboru pyłu zawieszonego PM10. Jednocześnie z badaniami pyłu zawieszonego PM10 na stacji przy ul. Jasnej oraz na stacji przy ul. Wyszyńskiego kontynuowane są wzorem lat ubiegłych badania pyłu zawieszonego BS (Black Smoke) metodą reflektometryczną. Badania te wykorzystywane są w ocenach trendów zmian stężeń w wieloleciu. Na początku 2005 r. uruchomiony został drugi punkt pomiaru pyłu zawieszonego PM10 w Zielonej Górze. Niskoprzepływowy pobornik pyłu PM10 stanowi wyposażenie automatycznej stacji monitoringu powietrza zlokalizowanej przy ul. Krótkiej w Zielonej Górze.

Z badań pyłu zawieszonego BS w latach 1995-2004 wynika, że stężenie tego zanieczyszczenia, po dużym spadku odnotowanym w 1997 r., utrzymuje się obecnie na stałym poziomie.

Ocena wyników pomiarów pyłu zawieszonego PM10 wskazuje, że w ciągu 2004 r. odnotowano 9 dni, kiedy stężenie pyłu przekraczało średniodobowe stężenie dopuszczalne. Oznacza to, że liczba przekroczeń stężenia dopuszczalnego była mniejsza od dopuszczalnej prawem częstości przekraczania dopuszczalnego poziomu pyłu zawieszonego PM10 w roku kalendarzowym, która wynosi 35 razy. Stężenie średnioroczne pyłu zawieszonego PM10 było znacznie niższe od stężenia dopuszczalnego, wyniosło 19,0 µg/m3, czyli 47,5 % stężenia dopuszczalnego.

W ciągu roku wyższe średnie stężenia pyłu zawieszonego PM10 występowały w okresie zimowym. W tym czasie zarejestrowano również przekroczenia średniodobowego stężenia dopuszczalnego. Zjawisko to świadczy o tym, że dominujący wpływ na zanieczyszczenie powietrza drobnocząsteczkowym pyłem w Zielonej Górze mają źródła grzewcze.

Rysunek 6-9. Średnioroczne stężenia pyłu zawieszonego BS w powietrzu zmierzone w latach 1995-2004 w Zielonej Górze metodą manualną

Tabela 6.7. Wyniki badań stężenia pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą manualną [µg/m3]

Lokalizacja stacji
pomiarowej
Stężenie średnioroczne
Procent wartości poziomu
dopuszczalnego
Stężenie średnie w okresie zimowym
Stężenie średnie w okresie letnim
Stężenie 24-godzinne 1 maximum
Stężenie 24-godzinne 36 maximum
Liczba przekroczeń poziomu dopuszczalnego
ul. Jasna
19,0
47,5
25,5
13,6
112,3
33,4
9

Benzen

Emisja benzenu do powietrza wiąże się głównie z komunikacją (benzen emitowany jest podczas procesów niecałkowitego spalania paliwa i szybkiego odparowywania) oraz z działalnością przemysłu - powstaje w trakcie procesów technologicznych, magazynowania i transportu produktów ropopochodnych. Do atmosfery węglowodory dostają się również podczas niepełnego spalania węgla w piecach w kotłowniach i paleniskach domowych.

Badania poziomu koncentracji benzenu w powietrzu w Zielonej Górze rozpoczęto w 2003 r. metodą z pasywnym poborem próbek. Pod koniec 2004 r. badania pasywne zastąpione zostały pomiarami automatycznymi prowadzonymi przy ul. Krótkiej w Zielonej Górze.

Stężenia średnioroczne benzenu zmierzone w 2004 r. w Zielonej Górze były niższe od poziomu dopuszczalnego i występowały w zakresie od 1,5 µg/m3 (29,9 % Da) - przy ul. Witebskiej do 4,2 µg/m3
(84,2 % Da) - przy ul. Reja. Analiza wyników badań wskazuje, że komunikacja ma dominujący wpływ na stężenie benzenu w powietrzu na obszarze Zielonej Góry. Najwyższe stężenia benzenu zarejestrowano w punkcie pomiarowym zlokalizowanym na linii budynków mieszkalnych przy ul. Reja, która charakteryzuje się intensywnym ruchem samochodów. W tej samej dzielnicy, również w centrum miasta, w rejonie deptaka przy ul. Stary Rynek, znajdującym się w pewnym oddaleniu od intensywnie użytkowanych ulic, stężenie benzenu było niższe, występowało na poziomie 2,7 µg/m3. Jeszcze niższe stężenia benzenu zarejestrowano na obszarach osiedli mieszkaniowych, w zakresie od 1,5 do
2,4 µg/m3. Poza punktem pomiarowym przy ul. Witebskiej, gdzie stężenie benzenu w ciągu roku było wyrównane, w pozostałych punktach badań wyższe stężenia tego zanieczyszczenia występowały w okresie zimowym.

Tabela 6.8. Wyniki badań stężenia benzenu w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek [µg/m3]

Lp.
Lokalizacja punktu pomiarowego
Stężenie
średnioroczne
Procent stężenia dopuszczalnego
Stężenie
maksymalne
1-miesięczne
Stężenie średniew okresie zimowym
Stężenie średniew okresie letnim
1. ul. Witebska
1,5
29,9
2,3
1,4
1,5
2. ul. Stary Rynek
2,7
53,4
6,9
3,5
2,0
3. ul. Zamenhofa
2,1
41,3
5,9
2,4
1,8
4. ul. Krasińskiego
2,4
47,9
5,5
2,9
1,6
5. ul. Reja
4,2
84,2
6,8
4,6
3,9

Rysunek 6-10. Wyniki badań stężenia benzenu w powietrzu w 2004 r. w Zielonej Górze metodą z pasywnym poborem próbek

Jednym z celów, które stawiane są krajom Unii Europejskiej w zakresie oceny i zarządzania jakością powietrza jest "utrzymanie jakości powietrza, gdzie jest ona dobra i jej poprawa w pozostałych rejonach" (dyrektywa ramowa 96/62/WE). Wiedza o stanie zanieczyszczenia powietrza na określonym obszarze pomaga obrać kierunki działań, aby ten cel osiągnąć. Zgodnie z obowiązującą ustawą Prawo ochrony środowiska zarząd województwa, powiatu i gminy, w celu realizacji polityki ekologicznej państwa, sporządza odpowiednio wojewódzkie, powiatowe i gminne programy ochrony środowiska, w których analizowany jest stan poszczególnych elementów środowiska, między innymi jakości powietrza i na tej podstawie planowane są działania w celu poprawy warunków środowiskowych życia mieszkańców. Tekst "Programu ochrony środowiska miasta Zielona Góra" na lata 2004-2015, który jednocześnie obejmuje działania powiatu i gminy, prezentowany jest na stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Zielonej Górze. Natomiast na stronie internetowej Urzędu Marszałkowskiego udostępniony jest "Program ochrony środowiska dla Województwa Lubuskiego na lata 2003-2010".

Ustawa Prawo ochrony środowiska nakłada również obowiązek opracowywania przez wojewodę naprawczych programów ochrony powietrza dla powiatów, na obszarze których prowadzone badania zanieczyszczenia powietrza wykazały występowanie przekroczeń stężenia dopuszczalnego powiększonego o margines tolerancji. Wojewoda określa program naprawczy po zasięgnięciu opinii właściwych starostów i wydaje w drodze rozporządzenia. Celem programu jest wskazanie koniecznych działań dla osiągnięcia dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu. Obszary, dla których istnieje potrzeba tworzenia programów ochrony powietrza wskazuje wojewódzki inspektor ochrony środowiska w opracowywanych (w cyklu rocznym) ocenach jakości powietrza w województwie na podstawie badań. Dotychczas dla województwa lubuskiego wykonane zostały trzy roczne raporty oceny jakości powietrza w województwie lubuskim, obejmujące lata od 2002 do 2004. Poziom stężeń zanieczyszczeń zmierzony w tych latach nie wymuszał tworzenia dla któregokolwiek powiatu województwa lubuskiego programu ochrony powietrza. Wszystkie raporty opublikowane zostały na stronie internetowej Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze.

Anna Lipka
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze

Poprzedni Spis treści Następny