Poprzedni Spis treści Następny

4. Gospodarka wodno-ściekowa

autorzy: Jan Markowski, Czesław Symonowicz, Agnieszka Wilczewska - Świekatowska, Zdzisław Karpeta

4.1. Zaopatrzenie w wodę

4.1.1. Rys historyczny

W XII wieku mieszkańcy osady położonej na północnym stoku Wału Zielonogórskiego, a później miasta czerpali wodę wprost z potoku Łącza, a także z pobliskich źródeł i strumieni. Pierwsza wzmianka o istnieniu "wodociągu" w mieście pochodzi z roku 1475; władze miejskie domagają się wówczas odszkodowania od kapitana von Sohr za uszkodzony przez wojsko wodociąg. XVI - XVII wiek to lata rozbudowy istniejącej sieci wodociągowej (koryta, drewniane rurociągi, kasty - z których woda była czerpana). Koszty rozbudowy oraz koszty utrzymania sieci ponoszą władze miejskie.

W XVIII i XIX wieku następuje dalsza rozbudowa rozproszonego systemu ujęć i sieci wodociągowych. Nadzór nad siecią sprawuje rurmistrz, zatrudniany przez władze miejskie. Rurociągi drewniane sukcesywnie zastępowano kamionkowymi, porcelanowymi, a od 1832 r. żeliwnymi.

By ujmować coraz większą ilość wody sięgano po nią coraz głębiej; studnie kopano, później wiercono. Budowano zbiorniki, by nocą gromadzić w nich wodę. Zasoby wód podziemnych na terenie miasta były jednak ograniczone. Zdarzało się, że podczas suszy wysychały w mieście stawy, strumienie, a nawet studnie.

W roku 1875 powołano Zakład Wodociągów Miejskich celem rozwiązania narastającego problemu zaopatrzenia miasta w wodę pitną. Zasadnicza przebudowa systemu następuje w latach 1875-1878; wybudowano wówczas zbiornik terenowy o poj. 430 m3 (zaopatrujący grawitacyjnie miasto w wodę), 8 studni i główną sieć rozdzielczą z rurociągów żeliwnych.

Poszukiwania nowych terenów wodonośnych doprowadziły do odwiercenia (w 1899 r.) nowych studni i wybudowania w najwyższym punkcie obszaru miasta zbiornika terenowego o pojemności 1000 m3 oraz pompowni. Kolejne ujęcie wody rusza w roku 1926 przy dzisiejszej ul. Botanicznej. W roku 1928 oddano do użytku stację odżelaziaczy o wydajności 160 m3/h oraz zbiornik wieżowy o pojemności 300 m3. Rozwijające się miasto potrzebowało jednak coraz więcej dobrej wody. Poszukiwano jej źródeł głównie na terenie miasta. Z nowych ujęć nie dało się jednak uzyskać wystarczających ilości wody.

Sięgnięto więc po zasoby wód podziemnych Pradoliny Odry. Powstało wówczas (1966) ujęcie lewarowe i Stacja Uzdatniania Wody w Zawadzie (1968).

Szybki spadek wydajności studni i ujęcia lewarowego, rosnąca liczba mieszkańców oraz rozwój przemysłu wymusziły kolejne posunięcie - sięgnięcie po wody powierzchniowe. Ruszyło ujęcie (1975) na rzece Obrzycy, SUW w Zawadzie rozbudowana (1971 - 76, 1979 - 89, 1994, 2000) o urządzenia do uzdatniania wód powierzchniowych.

Operatorem systemu wodociągowo-kanalizacyjnego miasta był do 30 czerwca 2004 r. zakład budżetowy o nazwie Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Zielonej Górze, a od 1 lipca 2004 r. są nim "Zielonogórskie Wodociągi i Kanalizacja" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Dziś Spółka ujmuje, uzdatnia i dostarcza wodę pitną dla ponad 120 tys. odbiorców z trzech źródeł: rzeki Obrzycy, ujęcia lewarowego i studni głębinowych na terenie miasta.

4.1.2. Ujęcia wody

Ujęcie wód powierzchniowych z rzeki Obrzycy

Zasadniczym źródłem wody surowej dla potrzeb wodociągu zielonogórskiego jest obecnie rzeka Obrzyca, prawostronny dopływ Odry. Powierzchnia zlewni rzeki Obrzycy to prawie 1800 km2 położonych na terenach województw: lubuskiego i wielkopolskiego. W zlewni znajdują się liczne jeziora, z których najważniejsze - bo stanowiące rezerwuar wody - to Sławskie, Rudno, Wilcze oraz Wojnowskie Wschodnie i Zachodnie. Wielkość przepływu w rzece umożliwia pobór wody w ilości określonej pozwoleniem wodnoprawnym, tj. 0,4 m3/s. Przeciętny pobór wody z rzeki Obrzycy wynosi obecnie 12.000 - 14.000 m3/d.

Ujęcie wody na rzece Obrzycy

Ujęcie wody powierzchniowej "Sadowa" na rzece Obrzycy znajduje się na przyujściowym odcinku tej rzeki, w pobliżu miejscowości Głuchów. Jest ono typowym ujęciem brzegowym; na wlocie wody do komór czerpnych pompowni znajdują się kraty i sita. Ujęta woda przetłaczana jest magistralą ø800 o długości ok. 10 km do Stacji Uzdatniania Wody w Zawadzie.

Rysunek 4-1. Wybrane parametry jakościowe wody powierzchniowej w latach 1994-2004

Tabela 4.1. Struktura pochodzenia wody ujmowanej dla wodociągu komunalnego w Zielonej Górze w latach 2000 - 2004

Rok 2000 2001 2002 2003 2004
Rzeka Obrzyca 47,0 % 44,1 % 46,7 % 51,6 % 45,1 %
Ujęcie lewarowe 39,3 % 38,8 % 37,4 % 37,6 % 46,2 %
Studnie w mieście 13,7 % 17,1 % 15,9 % 10,8 % 8,7 %

Rysunek 4-2. Struktura pochodzenia wody ujętej w 2004 roku

Ujęcie wód podziemnych w Zawadzie

Pompownia lewarowego ujęcia wód podziemnych w Zawadzie

Ujęcie lewarowe wód podziemnych zlokalizowane jest w Pradolinie Odry w rejonie miejscowości Zawada i Jany. Ujmuje wody infiltracyjne z rzeki Odry i podziemne spływające z Wału Zielonogórskiego. Ujęcie to składa się z 22 studni o głębokościach od 18 do 30 m, połączonych dwoma lewarami ze studnią zbiorczą pompowni, skąd woda przetłaczana jest rurociągiem ø500 do Stacji Uzdatniania Wody. Pozwolenie wodnoprawne dopuszcza pobór wody w ilości 770 m3/h. Aktualna wydajność ujęcia lewarowego wynosi 10.000 - 12.000 m3/d.

Rysunek 4-3. Wybrane parametry jakości wody z ujęcia lewarowego w okresie 1994-2004.

Studnie głębinowe na terenie miasta

Panorama Stacji Uzdatniania Wody w Zawadzie

Na terenie miasta istnieje kilkanaście studni głębinowych, z których czynne są obecnie 3 w rejonie siedziby Zielonogórskich Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. przy al. Zjednoczenia. Woda z tych studni - w ilości ok. 2.000 m3/d - pochodzi z utworów czwartorzędowych, nie wymaga uzdatniania i wtłaczana jest bezpośrednio do sieci miejskiej. Pozwolenie wodnoprawne dopuszcza pobór wody z tych 3 otworów w ilości 180 m3/h. Woda głębinowa z pozostałych otworów posiada ponadnormatywne ilości żelaza i manganu. Spółka zamierza wybudować stację uzdatniania wód podziemnych, w zachodniej części miasta przy al. Wojska Polskiego, o wydajności ok. 5.000 m3/d.

4.1.3. Stacja uzdatniania wody

Do Stacji Uzdatniania Wody w Zawadzie przesyłana jest woda ujęta z rzeki Obrzycy i oczyszczona wstępnie na kratach i sitach. Proces wstępnego oczyszczania wspomagają - już w SUW Zawadzie - mikrosita bębnowe o oczkach 10 µm. Dalsze procesy oczyszczania zachodzą w akcelatorach, gdzie trafia mieszanina wód powierzchniowych i podziemnych z ujęcia lewarowego. To w nich prowadzona jest koagulacja zanieczyszczeń solami żelaza; na odpływie z akcelatorów do sklarowanej wody dozowana jest niewielka dawka dwutlenku chloru. Z akcelatorów woda odpływa grawitacyjnie na filtry pospieszne otwarte (piaskowo-żwirowe), by po przefiltrowaniu trafić do zbiornika pośredniego wody czystej. Stamtąd woda przetłaczana jest pompami na drugi stopień filtracji, gdzie złoże stanowi selektywnie uaktywniony dolomit. Przefiltrowana woda spływa grawitacyjnie do zbiornika wody czystej. Po ustabilizowaniu pH uzdatnionej wody sodą kalcynowaną i dezynfekcji końcowej dwutlenkiem chloru woda pitna przesyłana jest do miejskiej sieci wodociągowej dwoma rurociągami: ø500 i ø800. Przeciętna ilość wody uzdatnianej obecnie w SUW w Zawadzie wynosi przeciętnie 23.000 - 25.000 m3/d.

Rysunek 4-4. Schemat technologiczny Stacji Uzdatniania Wody w Zawadzie

Dobowa zdolność produkcyjna wodociągu wynikająca z pozwoleń wodnoprawnych i przepustowości posiadanych urządzeń wynosi obecnie 58,1 tys. m3/d. Sama Stacja Uzdatniania Wody w Zawadzie została zaprojektowana na 100 tys. m3/d. W roku 2004 średniodobowa produkcja wyniosła 24,3 tys. m3/d.

Woda pitna z SUW Zawada spełnia wszelkie aktualne wymogi stawiane przepisami krajowymi, jak i przepisami Unii Europejskiej.

4.1.4. System dystrybucji wody

Zużycie wody z wodociągu komunalnego

Do końca lat osiemdziesiątych zużycie wody z wodociągu komunalnego systematycznie rosło.
Z początkiem lat dziewięćdziesiątych sytuacja zmieniła się - zużycie wody zaczęło spadać i to we wszystkich grupach odbiorców. Zjawisko to trwało do roku 2004. Przyczyną było:

W strukturze zużycia wody z wodociągu komunalnego dominującą pozycję zajmują gospodarstwa domowe, ich udział przekraczał do 2003 roku nawet 75 %. W 2004 roku zużycie wody w grupie odbiorców przemysłowych radykalnie zwiększyła Elektrociepłownia. Wybudowany i uruchomiony w sierpniu 2004 r. blok gazowo-parowy zużywa duże ilości wody do chłodzenia - zwłaszcza latem. Zmieniło to strukturę zużycia wody i odwróciło trend spadkowy zużycia wody z wodociągu komunalnego.

Tabela 4.2. Struktura zużycia wody z wodociągu komunalnego w Zielonej Górze w latach 2000-2004

Rok 2000 2001 2002 2003 2004
Gospodarstwa domowe 76,3 % 75,3 % 75,7 % 75,5 % 69,0 %
Przemysł 7,6 % 9,4 % 8,8 % 8,4 % 16,7 %
Pozostali odbiorcy 16,1 % 15,3 % 15,5 % 16,1 % 14,3 %

Rysunek 4-5. Struktura zużycia wody w Zielonej Górze w 2004 roku

Analiza zużycia wody z wodociągu komunalnego prowadzi do następujących stwierdzeń:

Tabela 4.3. Zużycie wody z wodociągu komunalnego w Zielonej Górze w latach 2000-2004

Rok 2000 2001 2002 2003 2004
Liczba mieszkańców, tys. 119,0 119,2 119,2 118,7 118,7
Zużycie wody ogółem, tys. m3 6 244,3 6 059,4 5 916,0 5 897,4 6 456,0
Zużycie w gosp. domowych, tys. m3 4 763,2 4 562,2 4 479,0 4 450,8 4 455,6
Zużycie w przemyśle, tys. m3 475,5 568,4 520,1 494,2 1 080,2
Zużycie przez pozostałych odbiorców, tys. m3 1 005,6 928,8 916,9 952,4 920,2
Zużycie jednostkowe ogółem, dm3/Mk/d 143 139 136 136 149
Zużycie jednostkowe - gosp. dom., dm3/Mk/d 109 105 103 103 103

Rysunek 4-6. Zmiany dobowego zużycia wody w Zielonej Górze w latach 1990-2004

Sieć wodociągowa

Istniejąca w roku 1945 sieć wodociągowa nie była rozbudowywana do połowy lat pięćdziesiątych. Dopiero rozwój budownictwa mieszkaniowego i wzrost liczby mieszkańców spowodował szybki przyrost długości sieci wodociągowej. Do momentu uruchomienia ujęcia lewarowego (1966) i stacji uzdatniania wody w Zawadzie (1968) miasto borykało się z problemem niedoborów wody pitnej - deficyt sięgał 25 %. Brakowało wody na najwyższych kondygnacjach budynków, wprowadzono jej racjonowanie, wypowiedziano umowy na dostawę wody zakładom pracy. Z tego okresu pochodzą rurociągi magistralne ø500 (ujęcie lewarowe - SUW, SUW - "Sulechowska", magistrale na terenie miasta), przepompownie i zbiorniki wody pitnej: "Sulechowska" - 2x600 m3, "Lubuska" - 2x1000 m3, "Braniborska" - 3x700 m3, "Wiśniowa" - 2x1000 m3, "Kordiana" - 2000 m3. Ujęcie lewarowe nie okazało się udanym przedsięwzięciem, spadała jego wydajność a zapotrzebowanie na wodę miasta wzrastało, bo rosła liczba jego mieszkańców.

Kolejna rozbudowa wodociągu nastąpiła w związku z uruchomieniem ujęcia wody powierzchniowej na rzece Obrzycy w roku 1975. Wybudowano magistralę dosyłową ø800 z żeliwa sferoidalnego o długości ok. 10 km (z syfonem pod Odrą) z ujęcia "Sadowa" do SUW, rozbudowano SUW o urządzenia do uzdatniania wód powierzchniowych, wybudowano rurociąg magistralny ø800 (między SUW a przepompownią "Sulechowska") z rur żelbetowych oraz rurociągi magistralne na terenie miasta o średnicach ø400 do ø800. Kolejne rurociągi magistralne na terenie miasta powstały w latach:

Równolegle z rurociągami magistralnymi budowano kolejne zbiorniki przy nowych i modernizowanych przepompowniach:

Tabela 4.4. Długość sieci wodociągowej (wraz z przyłączami) w latach 1957-2004

Rok

1957

1966

1970

1980

1985

1990

1995

2000

2004

Długość [km]

68,7

89,6

100,2

258,0

280,0

299,7

329,9

351,7

374,2

Na koniec 2004 roku z miejskiej sieci wodociągowej korzystało 99,4 % mieszkańców, tj. 118 200.

Całkowita długość sieci wodociągowej na dzień 31.12.2004 r. wynosiła 374 km, z czego 57 km przypada na rurociągi magistralne (zakres średnic od 400 do 800 mm), 203 km przypada na sieć rozdzielczą (80 - 300 mm), a pozostałą długość tj. 114 km stanowią przyłącza wodociągowe, których jest blisko 5300.

Struktura materiałowa sieci wodociągowej przedstawia się następująco:

Rysunek 4-7. Struktura materiałowa sieci wodociągowej - stan na 31.12.2004 r.

Rozliczenie ilości zużywanej wody następuje na podstawie odczytów wskazań ponad 8500 szt. wodomierzy zamontowanych na przyłączach.

Struktura wieku sieci wodociągowej przedstawia się następująco:

Rysunek 4-8. Struktura wieku sieci wodociągowej - stan na 31.12.2004 r.

W roku 2004 wskaźnik ilości awarii na 1 km sieci wynosił 0,42, w tym:

Spółka "Zelonogórskie Wodociągi i Kanalizacja" kładzie obecnie duży nacisk na przedsięwzięcia modernizacyjne związane z wymianą istniejącej sieci, a zwłaszcza przyłączy domowych. Nowe odcinki sieci, jak i również przyłącza wodociągowe wykonywane są głównie z PE.

Zbiorniki wody na terenie miasta

Zbiorniki wody pitnej na Wzgórzu Braniborskim

W związku ze znacznym zróżnicowaniem wysokościowym miasta sięgającym prawie 150 m, na jego terenie eksploatowane są 4 przepompownie strefowe wody wraz ze zbiornikami wyrównawczymi. Łączna pojemność zbiorników na terenie miasta wynosi 37.300 m3, a największe
z nich to zespół 4 zbiorników na Wzgórzu Braniborskim o pojemności 5000 m3 każdy.

4.1.5. Jakość ujmowanych wód i wody pitnej dostarczanej do miasta

Dane na temat jakości wody ujmowanej z poszczególnych ujęć dla zaopatrzenia miasta w wodę pitną oraz dane dotyczące jakości wody pitnej zestawiono w tabelach 4.5÷4.7.

Tabela 4.5. Jakość wody z ujęcia na rzece Obrzycy i ujęcia lewarowego w Zawadzie w 2004 roku*

      OBRZYCA UJĘCIE LEWAROWE
  oznaczenie Jednostka min. średnie max min. średnie max
1 arsen mg As/dm3   0,0048     0,0056  
2 azotany mg NO3/dm3 0,636 2,547 5,843 0,112 0,189 0,267
3 azotyny mg NO2/dm3 0,006 0,023 0,080 0,001 0,005 0,011
4 barwa Pt-Co 20,0 27,3 40,0 10,0 20,8 40,0
5 BZT-5 mg O2/dm3  1,75 2,86 4,95      
6 chlorki mg Cl/dm3 28,8 34,4 43,6 17,4 19,4 24,0
7 chlorofil "a" mg/dm3 5,6 21,0 43,7      
8 chrom mg Cr/dm3 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001
9 ChZT (K2Cr2O7) mg O2/dm3 14,8 21,6 28,2      
10 CO2 -agresywny mg CO2/dm3 0,00 1,10 8,09 2,59 8,34 14,09
11 CO2-wolny mg CO2/dm3 2,30 8,59 21,00 13,00 21,02 29,00
12 fluor mg F/dm3 0,20 0,31 0,44 0,20 0,34 0,54
13 fosforany mg PO4/dm3 0,04 0,48 1,55 0,07 0,16 0,28
14 kadm mg Cd/dm3 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001 <0,001
15 krzemionka mg SiO2/dm3 4,5 9,8 12,9 12,4 13,2 14,0
16 magnez mg Mg/dm3 6,9 12,0 15,7 5,0 8,6 13,5
17 mangan mg Mn/dm3 0,08 0,18 0,44 0,22 0,35 0,43
18 mętność NTU 1,20 6,11 65,0 1,03 9,09 27,70
19 miedź mg Cu/dm3 0,000 0,003 0,009 <0,002 0,002 0,0070
20 mikrocystyna LR   0,07 0,13 0,19      
21 azotan amonowy mg N/dm3 0,06 0,23 0,59 0,21 0,31 0,46
22 nikiel mg Ni/dm3   0,011   0,007 0,008 0,009
23 ołów mg Pb/dm3 0,000 0,004 0,008 <0,002 0,003 0,0070
24 pH pH 7,35 7,65 8,26 7,07 7,25 7,39
25 potas mg K/dm3 4,8 5,1 5,5 2,5 2,72 2,9
26 przewodnictwo właściwe µS/cm 463 573 653 500 547 567
27 rtęć mg Hg/dm3   <0,0003     <0,0003  
28 siarczany mg SO4/dm3 49 82 120 71 89 109
29 sucha pozostałość mg/dm3 294 381 473 330 368 402
30 temperatura °C 0,9 11,2 24,1 9,0 9,5 10,4
31 tlen rozpuszczony mg O2/dm3 1,2 6,2 12,0 0,2 0,6 1,0
32 twardość niewęglanowa mval/dm3 0,84 1,76 2,73 1,64 2,01 2,62
33 twardość ogólna mval/dm3 3,75 4,93 7,97 4,84 5,21 5,82
34 utlenialność mg O2/dm3 6,06 8,40 10,72 3,37 4,04 4,57
35 wapń mg Ca/dm3 55,6 79,8 101,2 85,0 92,8 99,1
36 zasadowość mval/dm3 2,50 3,11 3,48 3,02 3,20 3,34
37 zawiesina mg/dm3 1,2 5,3 21,0 1,0 4,8 12,6
38 związki humusowe mg/dm3 3,06 3,93 4,42 1,46 2,14 2,69
39 żelazo ogólne mg Fe/dm3 0,24 0,68 1,95 2,49 4,08 5,22

* Na podstawie cotygodniowych analiz pełnych od 3.01.2004 r. do 27.12.2004 r.

Tabela 4.6. Jakość wody uzdatnionej w SUW Zawada wtłoczonej do sieci wodociągowej w 2004 roku*

  Wartość
  Wskaźnik Jednostka min. średnia max. norma
1 przewodnictwo właściwe µS/cm 593 644 671 2500
2 chlorki mg Cl/dm3 17,4 27,2 32,9 250
3 temperatura oC 6,0 11,5 18,8  
4 barwa Pt-Co 0 3,1 10 15
5 odczyn pH pH 7,25 7,52 7,73 6,5 - 9,5
6 utlenialność mg O2/dm3 1,76 2,47 3,26 5,0
7 azot amonowy mg NH3/dm3 0,00 0,04 0,31 0,50
8 azotany mg NO3/dm3 0,58 1,46 2,49 50
9 azotyny mg NO2/dm3 0,000 0,000 0,001 0,50
10 mangan mg Mn/dm3 0,00 0,03 0,07 0,05
11 żelazo mg Fe/dm3 0,00 0,04 0,10 0,20
12 twardość ogólna mval/dm3 5,21 5,60 5,94 1,2 - 10
13 twardość niewęglanowa mval/dm3 1,80 2,44 2,80  
14 zasadowość mval/dm3 2,56 3,13 3,38  
15 magnez mg Mg/dm3 9,5 13,7 16,9 125
16 wapń mg Ca/dm3 81,4 92,3 102,0  
17 sucha pozostałość mg/dm3 388 423 466  
18 siarczany mg SO4/dm3 100 124 157 250
19 tlen rozpuszczony mg O2/dm3 8,8 10,4 12,3  
20 mętność NTU 0,11 0,19 0,40 1,0
21 dwutlenek chloru mg ClO2/dm3 0,08 0,27 0,45  
22 ABS - UV 1/cm 3,47 5,00 6,30  
23 fluor mg F/dm3 0,30 0,37 0,53 1,5
24 potas mg K/dm3 3,00 3,30 3,90  
25 sód mg Na/dm3 13,6 20,5 29,2 200
26 cynk mg Zn/dm3 0,000 0,017 0,030  
27 miedź mg Cu/dm3 0,000 0,004 0,009 2,0
28 kadm mg Cd/dm3 0,000 0,000 0,000 0,003
29 ołów mg Pb/dm3 0,003 0,005 0,008 0,05
30 rtęć mg Hg/dm3   <0,0003   0,001
31 arsen mg As/dm3   0,0045   0,02
32 chrom mg Cr/dm3   <0,001   0,05
33 nikiel mg Ni/dm3   0,0086   0,02
34 chloroform µg/dm3 0,07 0,15 0,2 30
35 benzo(a)piren µg/dm3 0,0000 0,0000 0,0000 0,01
36 mikrocystyna LR µg/dm3 0,025 0,0410 0,1 1,0
37 bakterie (Agar 22 °C po 72 h) j.t.k. w 1 cm3 0 4 65 100
38 bakterie (Agar 37 °C po 24 h) j.t.k. w 1 cm3 0 1 22 20
39 bakterie grupy coli liczba w 100 ml 0 0 0 0
40 bakterie grupy coli typu fekalnego liczba w 100 ml 0 0 0 0
41 enterokoki liczba w 100 ml 0 0 0 0
42 clostridium perfringens liczba w 100 ml 0 0 0 0

* Na podstawie cotygodniowych analiz pełnych od 3.01.2004 r. do 27.12.2004 r.

Tabela 4.7. Jakość wody z ujęć podziemnych na terenie miasta

    studnia 8 studnia 16 studnia 18
Oznaczenie Jednostka min srednie max min srednie max min srednie max
ABS - UV 1/cm 0,8 1,5 1,9 0,7 1,5 1,9 1,4 2,1 2,6
Azot amonowy mg NH3/dm3 0,00 0,01 0,04 0,00 0,01 0,01 0,00 0,01 0,02
Azotany mg NO3/dm3 9,62 17,04 29,58 6,39 7,42 8,17 0,07 0,19 0,38
Azotyny mg NO2/dm3 0,001 0,004 0,011 0,009 0,014 0,025 0,000 0,004 0,010
Barwa mg Pt/dm3 0 1,2 3 0 1,2 3 0 3,0 8
Chlorki mg Cl/dm3 30,8 37,6 48,9 20,4 21,8 23,2 25,1 33,6 40,3
ChZT (KMnO4) mg O2/dm3 0,77 0,96 1,09 0,78 0,96 1,09 0,90 1,32 2,63
CO2-agresywny mg CO2/dm3 0,0 0,1 0,8 0,1 1,0 1,7 0,0 0,4 0,8
CO2-wolny mg CO2/dm3 10,0 11,7 14,0 9,0 9,8 11,5 7,0 10,0 12,0
Cynk mg Zn/dm3 0,00 0,03 0,05 0,00 0,01 0,01 0,00 0,02 0,03
Fluorki mg F/dm3 0,12 0,25 0,42 0,00 0,22 0,34 0,21 0,31 0,41
Krzemionka mg SiO2/dm3 11,6 13,9 15,5 11,7 13,3 14,5 10,9 11,9 13,1
Kwasowość mval /dm3 0,11 0,15 0,27 0,09 0,16 0,25 0,11 0,15 0,25
Langeliera indeks   - 0,13 - 0,01 0,06 - 0,09 - 0,05 0,00 - 0,07 - 0,02 0,02
Magnez mg Mg/dm3 8,4 10,3 11,2 6,6 8,2 10,5 7,5 8,5 9,9
Mangan mg Mn/dm3 0,01 0,03 0,05 0,02 0,04 0,06 0,06 0,09 0,12
Mętność NTU 0,04 0,23 0,45 0,20 0,39 0,94 0,24 0,37 0,58
Miedź mg Cu/dm3 0,000 0,002 0,003 0,002 0,004 0,006 0,000 0,002 0,003
Odczyn pH 7,46 7,50 7,58 7,51 7,54 7,60 7,50 7,58 7,71
Ołów mg Pb/dm3 0,004 0,006 0,009 0,002 0,005 0,008 0,002 0,004 0,008
Ortofosforany mg PO4/dm3 0,14 0,21 0,29 0,12 0,16 0,23 0,07 0,15 0,32
Przewodnictwo właściwe µS/cm 641 699 787 550 554 560 552 580 607
Siarczany mg SO4/dm3 69 95 118 67 74 79 67 74 89
Sucha pozostałość - ilość ogólna mg/dm3 408 461 525 343 354 360 347 360 373
Temperatura wody °C 10,7 12,5 14,5 11,1 12,5 14,7 11,4 12,7 14,1
Tlen - nasycenie % 35,0 41,9 52,0 20,5 26,9 32,0 15,0 22,8 34,4
Tlen rozpuszczony mg O2/dm3 3,70 4,47 5,10 2,80 5,53 12,80 1,60 2,46 3,79
Twardość niewęglanowa mval/dm3 2,17 2,84 3,51 1,86 2,17 2,50 1,80 2,01 2,25
Twardość ogólna mval/dm3 5,51 6,34 7,27 5,14 5,28 5,60 5,10 5,26 5,44
Twardość ogólna mg CaCO3/dm3 276 317 364 257 264 280 255 263 272
Twardość ogólna °n 15,4 17,7 20,4 14,4 14,8 15,7 14,3 14,7 15,2
Wapń mg Ca/dm3 92,6 112,6 131,7 90,2 94,4 98,8 90,8 93,6 97,4
Zasadowość ogólna mval/dm3 3,34 3,50 3,76 2,96 3,10 3,28 3,02 3,25 3,40
Żelazo ogólne mg Fe/dm3 0,00 0,03 0,07 0,03 0,07 0,19 0,02 0,15 0,23
Ilość bakterii na agarze 22°C po 72 h j.t.k. w 100 cm3 0 11 24 0 1 2 0 1 3
Ilość bakterii na agarze 37°C po 24 h j.t.k. w 100 cm3 0 0 0 0 0 1 0 0 1
Liczba bakterii grupy coli metodą FM w 100 cm3 0 0 0 0 0 0 0 0 1
Liczba bakterii grupy coli typu fekal. w 100 cm3 0 0 0 0 0 0 0 0 0

4.2. System odprowadzania ścieków

4.2.1. Rys historyczny

Potok Łącza i szereg strumieni odwadniających teren miasta w naturalny sposób stały się odbiornikiem powstających ścieków sanitarnych i przemysłowych, a także wód opadowych; jego utrzymanie stało się ważnym i trudnym zadaniem dla władz miejskich. Umacnianie brzegów faszyną, pogłębianie koryta i odmulanie to zabiegi powtarzane regularnie, które jednak wraz ze wzrostem liczby mieszkańców miasta, rozwojem przemysłu i rosnącą ilością ścieków już nie wystarczały. Ścieki sanitarne powodowały ponadto fetor i zagrożenie epidemiologiczne.

W XIX wieku obudowano cegłami i brukiem koryto Łączy na odcinku od ul. Drzewnej poprzez ul. Masarską do ul. Zamkowej.

Pierwszy projekt skanalizowania miasta, zakładający budowę kanalizacji ogólnospławnej, oczyszczalni ścieków i regulację Łączy, wyłoniony w drodze konkursu w roku 1898 z powodu braku środków został ograniczony jedynie do budowy kanalizacji. Powolną budowę kanalizacji przerwała I wojna światowa.

Drugi projekt skanalizowania miasta powstał w roku 1921 i w tymże roku rozpoczęto jego realizację, tj. budowę nowego koryta Łączy poniżej dzisiejszej Filharmonii. W roku 1925 znaczna część miasta posiadała już kanalizację, której osią był kolektor główny poprowadzony dawnym korytem Łączy, do którego kanałami bocznymi dopływały ścieki z rejonu Starego Rynku, pl. Pocztowego i ul. Moniuszki - Kasprowicza. Kanalizacja ta posiadała jednak za małą przepustowość, kanały poprowadzone ze zbyt małymi spadkami często zamulały się, a ścieki "wybijały" na ulice w okolicach Drzewnej, Reja i Dąbrowskiego. Budowa poprawnie działającej kanalizacji - dla całego miasta - stała się w 1929 roku priorytetem dla Rady Miejskiej. Zadanie to powierzono firmie "Francke Werke AG" z Bremy.

Trzeci projekt budowy kanalizacji miejskiej realizowany był w latach 1929 - 1938 i rozpoczęto go od wyremontowania i rozbudowy kolektora głównego na trasie ul. Twardowskiego - Licealna - Masarska - Św. Jadwigi - Mickiewicza - Filharmonia - Młyńska - Węglowa oraz budowy następnych kolektorów bocznych. W ramach tego przedsięwzięcia wybudowano w 1934 roku przy ul. Foluszowej mechaniczną oczyszczalnię ścieków o przepustowości 19 500 m3/d. W 1938 roku miasto posiadało 37,4 km kanalizacji ogólnospławnej, do której podłączono 46 % budynków.

Kanalizacja ogólnospławna wybudowana w okresie międzywojennym nie była rozbudowywana aż do połowy lat pięćdziesiątych. Szybki rozwój kanalizacji - związany z budową osiedli mieszkaniowych i wzrostem liczby mieszkańców - nastąpił dopiero w dwudziestoleciu 1960-1980. Przybyło wówczas prawie 50 tys. mieszkańców, a długość sieci kanalizacyjnej zwiększyła się o ponad 120 km. W okresie tym powstał system rozdzielczy w południowo-wschodniej części miasta, wybudowano kanalizację ogólnospławną dla osiedli mieszkaniowych: Morelowe, Piastowskie, Wazów, Ptasia oraz skanalizowano strefę przemysłową. Z powodu wysokich kosztów odkładano na później pełne kanalizowanie potoku Łącza na odcinku od ul. Węglowej do oczyszczalni ścieków przy ul. Foluszowej. Z tych samych względów odkładano remonty i rozbudowę oczyszczalni ścieków. Kolektor główny ø2500 wybudowano dopiero w latach osiemdziesiątych, a w połowie lat siedemdziesiątych zaniechano remontu kapitalnego starej oczyszczalni ścieków. W 1985 roku powołano Spółkę "Łącza", której postawiono zadanie wybudowania kolektora dosyłowego i nowej oczyszczalni ścieków. Nowa oczyszczalnia ścieków w podzielonogórskiej Łężycy oddana została do eksploatacji w roku 1998. Aktualnie realizowany jest program budowy kolektorów odciążających stare, o zbyt małej przepustowości, przebiegające przez śródmieście kanały ogólnospławne, pochodzące z lat trzydziestych XX w. Realizację programu rozpoczęto w połowie lat dziewięćdziesiątych i dotąd wybudowano 3 kolektory ogólnospławne:

Budowa tych kolektorów ułatwiła odprowadzenie wód opadowych z rejonu śródmieścia, likwidując jednocześnie przyczynę podtopień budynków w tym rejonie.

4.2.2. Stan istniejący i zamierzenia rozwojowe

Tabela 4.8. Długość sieci kanalizacyjnej (wraz z przyłączami) w latach 1954 - 2004

Rok 1954 1960 1970 1980 1990 1995 2000 2004
Długość [km] 37,4 40,0 100,0 163,0 177,4 193,7 221,0 241,3

Na koniec 2004 roku z miejskiej sieci kanalizacyjnej korzystało 94,0 % mieszkańców, tj. 111 600.

W Zielonej Górze istnieją dwa systemy kanalizacji: ogólnospławny o długości 106 km oraz rozdzielczy składający się z 74 km kanalizacji sanitarnej i 45 km kanalizacji deszczowej, odprowadzającej wody opadowe do potoków Dłubnia i Gęśnik (w gestii Urzędu Miasta). "Zielonogórskie Wodociągi i Kanalizacja" Spółka z o.o. eksploatuje ponadto 3900 przykanalików o łącznej długości 60 km. Większość kanalizacji eksploatowanej przez Spółkę została wykonana z rur betonowych i kamionkowych (78 %). Transport ścieków wspomagany jest przez system przepompowni. Trwa proces kanalizowania miasta; dotyczy to przede wszystkim dzielnic pozbawionych dotąd kanalizacji sanitarnej, głównie Jędrzychowa i Chynowa.

W 2004 roku przyjęto do kanalizacji miejskiej 6 245 000 m3 ścieków.

Struktura materiałowa sieci kanalizacyjnej przedstawia się następująco:

Rysunek 4-9. Struktura materiałowa sieci kanalizacyjnej - stan na 31.12.2004 r.

Struktura wieku sieci kanalizacyjnej przedstawia się następująco:

Rys. 4-10. Struktura wieku sieci kanalizacyjnej - stan na 31.12.2004 r.

Wskaźnik awarii sieci na 1 km wynosił w 2004 roku 0,08.

Odprowadzenie ścieków poza teren miasta

Kolektor główny systemu kanalizacji ogólnospławnej, wybudowany w latach osiemdziesiątych XX w., o przekroju kołowym i średnicy 2,5 m poza granicami miasta przechodzi w kanał otwarty i odprowadza miejskie ścieki do Oczyszczalni Ścieków (mechaniczno - biologicznej) wybudowanej 7 km na północ od Zielonej Góry, w rejonie miejscowości Łężyce. Kanał otwarty o przekroju w kształcie litery V pełni w okresie opadów także funkcję retencyjną.

Realizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych

W ramach tego programu realizowany będzie projekt "Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej Miasta Zielona Góra oraz Gmin Zielona Góra i Świdnica", współfinansowany - w 85 % - przez Unię Europejską z Funduszu Spójności. Projekt ten polega na uporządkowaniu gospodarki wodno-ściekowej na terenie miasta Zielona Góra i obejmuje budowę nowych sieci kanalizacyjnych na obszarach pozbawionych dotąd kanalizacji sanitarnej (dzielnice Zielonej Góry: Chynów i częściowo Jędrzychów), renowację starych kanałów, rozbudowę istniejącej Oczyszczalni Ścieków "Łącza" (część mechaniczna i spalarnia osadów), przyłączenie do zintegrowanego systemu kanalizacji sanitarnej miasta Zielona Góra miejscowości Przylep, Stary i Nowy Kisielin z gminy Zielona Góra oraz miejscowości Wilkanowo z Gminy Świdnica.

W latach 2005-2008 wybudowanych zostanie:

Ponadto renowacji zostanie poddanye 10,7 km sieci kanalizacji ogólnospławnej.

4.3. Jakość ścieków

Jakość ścieków odprowadzanych z terenu miasta Zielona Góra jest systematycznie kontrolowana (2 badania w ciągu miesiąca) w trzech punktach:

  1. wylot kolektora w Trasie Północnej,
  2. wylot kolektora w ul. Naftowej
  3. komora K-13 na kolektorze głównym w ul. Foluszowej.

Tabela 4.9. Skład fizyko-chemiczny ścieków z badanych wylotów kanalizacyjnych w Zielonej Górze

  kolektor Foluszowa kolektor Naftowa kolektor Trasa Północna
min średnie max min średnie max min średnie max
Odczyn pH 7,03 7,38 8,20 6,15 7,14 7,90 7,46 8,02 8,38
BZT5 mg O2/dm3 245 356 720 76 357 648 3 19 84
ChZT (KMnO4) mg O2/dm3 107 137 205 38 154 293 2 10 38
ChZT (K2Cr2O7) mg O2/dm3 503 738 1482 168 746 1338 5 42 185
Fosfor ogólny mg P/dm3 7,7 12,9 17,5 4,3 10,2 13,5 0,0 1,2 7,1
Fosforany mg PO4/dm3 21,9 35,0 51,1 12,0 28,1 39,1 0,1 2,1 11,2
Siarczany mg SO4/dm3 147 180 216 104 152 298 112 122 152
Azot amonowy mg N/dm3 25,0 42,2 70,0 17,5 44,9 70,0 0,1 3,2 20,0
Azot ogólny mg N/dm3 57,0 74,7 104,0 38,0 80,5 111,0 2,7 10,2 35,2
Chlorki mg Cl/dm3 87 124 233 56 125 435 32 75 275
Fenole mg /dm3 0,24 0,41 0,56 0,24 0,45 0,72 0,04 0,12 0,23
Ekstrakt eterowy mg /dm3 28,0 35,0 43,5 11,5 33,2 44,5 0,8 3,7 12,5
Cynk mg Zn/dm3 0,14 0,28 0,46 0,17 0,29 0,37 0,00 0,17 0,37
Miedź mg Cu/dm3 0,00 0,02 0,06 0,00 0,03 0,10 0,00 0,01 0,04
Ołów mg Pb/dm3 0,02 0,09 0,36 0,01 0,06 0,16 0,00 0,03 0,10
Zawiesina - ilość ogólna mg /dm3 172 283 466 36 309 896 1 21 100
Zawiesina - łatwo opadająca cm3/dm3 2,0 6,7 19,0 0,5 6,7 16,0 0,0 0,3 1,6

Spółka prowadzi ponadto kontrolę gospodarki wodno-ściekowej w zakładach prowadzących działalność gospodarczą. Jakość ścieków przemysłowych w poszczególnych zakładach objętych kontrolą zestawiono w tabeli 4.10.

Tabela 4.10. Jakość ścieków przemysłowych w wybranych jednostkach i zakładach w Zielonej Górze

Wskaźnik zanieczyszczenia
Nazwa jednostki
Odczyn
BZT5
ChZT metoda z KMnO4
ChZT metoda z K2Cr2O7
Fosfor ogólny
Fosforany
Azot amonowy
Chlorki
Ekstrakt eterowy
Cynk
Miedź
Ołów
Zawiesina-ilość ogólna
Zawiesina-łatwo
opadająca
pH
mg O2/dm3
mg O2/dm3
mg O2/dm3
mg P/dm3
mg PO4/dm3
mg N/dm3
mg Cl/dm3
mg /dm3
mg Zn/dm3
mg Cu/dm3
mg Pb/dm3
mg /dm3
cm3/dm3
"Anneberg"
6,81
492
170
1006
110,3
303,1
23,0
145
55,3
0,35
0,02
0,04
187
1,5
Centrum Handlowe "AUCHAN"
7,96
278
129
587
8,9
17,2
45,6
112
42,9
0,29
0,00
0,02
272
2,5
"Chemipraltex"
9,26
214
64
454
23,4
16,1
2,8
118
25,8
0,37
0,06
0,03
135
1,6
Elektrociepłownia Z.G. S.A.- wylot A
7,74
120
69
258
3,6
9,9
12,9
56
20,4
0,27
0,03
0,02
186
1,2
Elektrociepłownia Z.G. S.A.- wylot B
7,54
40
20
90
1,8
4,8
3,7
27
12,5
0,30
0,01
0,02
34
0,3
Elektrociepłownia Z.G. S.A.- wylot D
8,49
10
5
25
1,2
0,8
0,2
864
 
0,39
0,00
0,01
17
0,0
"Intex" Sp. z o.o.
6,92
337
179
702
6,8
15,0
2,1
54
27,7
0,30
0,03
0,02
421
7,1
"Lumel SA" zakład A
8,41
218
121
456
6,8
18,2
52,2
96
26,0
0,34
0,05
0,03
192
4,8
"Lumel SA" zakład B
7,40
59
29
131
2,9
7,2
12,3
54
11,9
0,29
0,05
0,07
80
0,5
MC DONALD`S POLSKA Sp. z o.o.
5,73
797
221
1624
4,7
13,3
7,5
152
81,1
0,41
0,00
0,04
404
17,8
MZK
8,65
274
99
545
13,1
19,4
31,0
77
33,2
0,33
0,04
0,06
218
9,6
"Nordis" Chłodnie Polskie
8,30
1479
1023
3035
7,3
18,8
7,9
79
105,8
0,25
0,02
0,04
552
3,2
PKS
7,69
179
70
382
1,7
3,0
1,2
44
28,4
0,34
0,04
0,05
375
2,8
Lubuska Wytw. Wódek Gat. "Polmos"
8,21
108
40
233
2,4
5,6
1,4
265
 
0,26
0,01
0,02
90
24,4
PP. Polmozbyt
7,45
445
210
923
10,5
28,3
78,4
141
60,4
0,35
0,03
0,05
396
7,3
Poszukiwania Naftowe "Diament" - C
7,64
213
88
449
10,0
28,5
49,1
97
32,8
0,28
0,04
0,05
74
1,1
Poszukiwania Naftowe "Diament" - D
6,98
454
183
936
9,3
24,2
22,6
117
278,5
0,34
0,03
0,05
309
2,8
Pralnia "Patryk"
7,19
266
123
551
12,0
33,5
4,3
87
27,3
0,30
0,01
0,02
946
5,7
STATOIL - Serwis
8,00
174
81
367
4,2
9,9
19,6
139
30,3
0,30
0,05
0,08
153
1,4
Szpital Zespolony
7,36
370
152
769
6,6
17,5
37,5
396
31,6
0,30
0,02
0,04
322
23,8
Szpital - S.P. Z.O.Z.
8,07
125
51
272
10,5
19,1
8,8
172
19,9
0,28
0,02
0,02
94
1,3
TARA
6,33
503
185
1046
16,4
45,3
10,8
219
36,1
0,26
0,02
0,02
208
1,2
Hipermarket "TESCO"
7,91
387
147
805
18,6
33,2
61,4
136
51,9
0,43
0,02
0,03
331
31,6
Zastal S.A.
7,79
107
68
234
7,5
19,4
66,8
105
24,5
0,27
0,04
0,07
50
0,4
PPKS
7,20
114
54
247
3,3
8,9
10,2
88
22,8
0,44
0,08
0,11
227
2,8

Większość ścieków przemysłowych z kontrolowanych zakładów odprowadzana jest w stanie surowym, tj. bez podczyszczania. Ścieki te wprowadzane są do kanalizacji nierównomiernie ("zrzutami"), a stężenia zanieczyszczeń podlegają znacznym wahaniom w czasie. Likwidacja szeregu zakładów przemysłowych w Zielonej Górze spowodowała zmniejszenie niektórych ładunków zanieczyszczeń.

Przeprowadzane systematycznie kontrole jakości ścieków przemysłowych "zrzucanych" do kanalizacji miejskiej - poza sporadycznymi przypadkami spowodowanymi awariami - pozwalają stwierdzić, iż odpowiadają one warunkom zawartym w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 20 lipca 2002 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz. U. nr 129/2002, poz. 1108), oraz w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie dopuszczalnych mas substancji, które mogą być odprowadzone w ściekach przemysłowych (Dz.U. nr 180/2004, poz. 1867).

Aktualny skład ścieków odprowadzanych miejskim systemem kanalizacji ogólnospławnej nie zawiera zanieczyszczeń o stężeniach zagrażających prawidłowej pracy Oczyszczalni Ścieków "Łącza".

Jan Markowski
Czesław Symonowicz
"Zielonogórskie Wodociągi i Kanalizacja" Spółka z o.o.w Zielonej Górze

4.4. Utylizacja ścieków

4.4.1. Eksploatacja oczyszczalni ścieków "ŁĄCZA"

Oczyszczalnia Ścieków "ŁĄCZA" dla Zielonej Góry jest oczyszczalnią mechaniczno-biologiczną o przepustowości 51.225 m3/d (dla 195 000 RLM) pracującą w układzie trzystopniowego biologicznego oczyszczania ścieków z biologiczną defosfatacją, denitryfikacją i nitryfikacją. Ścieki z miasta doprowadzane są do oczyszczalni kanałem otwartym retencjonującym dopływ ścieków deszczowych. W celu umożliwienia przyjmowania ścieków dowożonych wybudowano punkt zlewny wyposażony w pomiar przepływu i czytnik kart magnetycznych. Oczyszczalnię oddano do eksploatacji 31.12.1998 roku.

4.4.2. Hot-Spot nr 101

Zrealizowane w Oczyszczalni "Łącza" inwestycje pozwoliły na osiągnięcie wysokich standardów ochrony środowiska oraz spełnienie odpowiednich wymogów Komisji Helsińskiej. Umożliwiło to podjęcie starań o usunięcie z listy miejsc uznanych przez Komisję za najgroźniejsze źródła zanieczyszczeń w regionie bałtyckim. Na podstawie badań prowadzonych przez laboratorium oczyszczalni od 1999 roku Oczyszczalnia Ścieków "ŁĄCZA", opracowała i przedstawiła informacje przekazane do Ministerstwa Środowiska. Z badań, zarówno ścieków dopływających do Oczyszczalni jak i odpływających wynikało, że żadne wskaźniki zanieczyszczeń w ściekach oczyszczonych nie przekraczają wartości określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, a stopień oczyszczania ścieków i redukcji zanieczyszczeń jest wysoki. Ponadto ścieki oczyszczone odprowadzane do odbiornika (pośrednio do rz. Odry) spełniały wszelkie normy krajowe i dyrektywy Unii Europejskiej (dyrektywa 91/271/EEC). Na podstawie przekazanych z Oczyszczalni informacji, Ministerstwo Środowiska sformułowało wniosek zgodnie z przyjętą procedurą i przedstawiło go na spotkaniach Grupy ds. Zanieczyszczeń Pochodzenia Lądowego HELCOM LAND i Grupy ds. Wdrożenia Programu Bałtyckiego HELCOM PITF. Grupy te, w których reprezentowane są m.in. wszystkie państwa nadbałtyckie, przychyliły się do polskiego wniosku i z dniem 19 listopada 2002 r. Zielona Góra skreślona została z mapy Hot-Spotów (hot-spot nr 101).

4.4.3. Porównanie wskaźników zanieczyszczeń w relacji dopływ - odpływ w latach 2000-2004

Wskaźniki zanieczyszczeń w ściekach dopływających do Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" i w ściekach oczyszczonych - wg pozwolenia wodnoprawnego z dnia 21 grudnia 1998 r. oraz wyniki uzyskane w ściekach oczyszczonych (wartości średnie z lat 2000-2004) przedstawiono na rys.4-11.

Rys. 4-11. Wskaźniki zanieczyszczeń w ściekach dopływających i odpływających z Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" w latach 2000-2004

Z danych przedstawionych na wykresach wynika, że stężenia w ściekach dopływających do oczyszczalni rosną, a mimo to stopień oczyszczania jest wysoki (redukcja na poziomie 98% w przypadku takich wskaźników jak ChZT, BZT5, fosfor og., zawiesiny og., azot amonowy i na poziomie 75 % - w przypadku wskaźnika azotu ogólnego).

4.4.4. Badania mikroskopowe osadu czynnego

Najważniejszym wskaźnikiem oceny procesu osadu czynnego, jaki został zastosowany do oczyszczania ścieków w Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" są kłaczki osadu czynnego. Znajomość jakości tych kłaczków jest konieczna do oceny sprawności oczyszczalni oraz do właściwego sterowania procesem technologicznym.

Analiza mikroskopowa stanowi niezbędne uzupełnienie wszystkich innych działań, dokonywanych w ramach kontroli, obserwacji, pomiarów i analiz fizyko-chemicznych.

W tym celu w sierpniu 2004 r. do laboratorium Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" zakupiono mikroskop Nikon Eclipse E200 wyposażony w:

W zakresie badań mikroskopowych próbek osadu czynnego obserwowano:

Prowadzono pisemne notatki z obserwacji, które służyły do pełnej analizy procesów oczyszczania ścieków. Jednocześnie sporządzano zdjęcia dla różnych parametrów jakości osadu i w ten sposób stworzono "obrazy wzorcowe" dla osadu czynnego Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA". Dzięki temu ustalono jednolite wytyczne do interpretacji badań osadu, umożliwiające porównywanie wyników analiz.

Przykładowe obrazy mikroskopowe przedstawiono na rys. 4-12.

Rys. 4-12. Obraz mikroskopowy osadu czynnego z Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA"; a) wrotek Rotaria sp.; b) orzęsek osiadły Carhesium sp.; c) bakterie Zooglea sp.; d) bakterie nitkowate w barwieniu Grama Microthrix parvicella (Gram dodatnia, niebieska)

Dzięki systematycznym badaniom mikroskopowym osadu czynnego z Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" wypracowano skuteczną metodę sterowania procesem oczyszczania poprzez ustalenie rodzaju środka ograniczającego rozwój mikroorganizmów nitkowatych, zoptymalizowanie dawki stosowanego środka zaradczego.

4.4.5. Rozbudowa części mechanicznej

Porównanie wartości ładunków zanieczyszczeń w ściekach dopływających do oczyszczalni i założeń projektowych, wyrażonych wskaźnikiem ChZT i BZT5 przedstawiono na rys. 4-13.

Rysunek 4-13. Ładunki zanieczyszczeń w ściekach dopływających w odniesieniu do założeń projektowych

Na przestrzeni kilku lat obserwuje się wzrost stężeń i ładunków zanieczyszczeń w ściekach dopływających do oczyszczalni. Z tego względu, jak również z uwagi na planowaną na lata 2006-2008 rozbudowę systemu kanalizacji w Zielonej Górze przewidziano rozbudowę części mechanicznej oczyszczalni celem zwiększenia przepustowości.

Zaprojektowano trzykomorowy podłużny osadnik wstępny o przepływie poziomym, o pojemności całkowitej 3200 m3. Osadnik będzie wyposażony w zgarniacze łańcuchowe. W osadniku nastąpi sedymentacja zawiesin oraz usuwanie ciał pływających. Osad wstępny z projektowanego osadnika podawany będzie przez przepompownię do zbiornika zapasowego osadu wstępnego, natomiast ciała pływające poprzez komorę spustu ciał pływających grawitacyjnie odpłyną na początek układu oczyszczania, przed kraty rzadkie. Ścieki po osadniku wstępnym doprowadzane będą do pracującej w układzie cyrkulacyjnym komory biologicznej defosfatacji.

Osadnik zlokalizowano na terenie oczyszczalni w pobliżu piaskownika i komory rozdzielczej K5.

Rysunek 4-14. Schemat rozbudowy Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA"

4.4.6. Rozbudowa węzła osadowego

Średnia ilość wytworzonych osadów ściekowych w latach 2000-2004 wyniosła 11 776,91 Mg/rok, o średnim uwodnieniu 73%. Osad ten był częściowo kompostowany w miejskiej kompostowni odpadów komunalnych i częściowo deponowany na składowisku w Raculi.

Zaprogramowana na lata 2006-2008 rozbudowa systemu kanalizacji w Zielonej Górze spowoduje konieczność rozbudowy części mechanicznej oczyszczalni celem zwiększenia jej przepustowości. Przewiduje się, że roczna ilość powstających wówczas osadów ściekowych osiągnie wartość 14 000 Mg rocznie.

Te względy zadecydowały o konieczności kompleksowego rozwiązania problemu całkowitej utylizacji osadów. Rozpoczęta została na terenie oczyszczalni budowa suszarni osadów ściekowych, natomiast w drugim etapie zaplanowano budowę spalarni osadów.

Instalacja do suszenia osadów została zaprojektowana i będzie wykonywana zgodnie z oryginalną, opatentowaną technologią VOMM.

4.4.7. Podsumowanie

Oczyszczalnia Ścieków "ŁĄCZA" eksploatowana od 1999 roku jest nowoczesnym obiektem, który wrósł w zielonogórski krajobraz. Jest zakładem chętnie odwiedzanym przez wycieczki, szkolne i specjalistyczne.

Uzyskiwane wskaźniki zanieczyszczeń w ściekach oczyszczonych, utrzymywane na poziomie dużo niższym niż wartości dopuszczalne, określone w pozwoleniu wodnoprawnym, świadczą o właściwym sterowaniu procesem oczyszczania ścieków. Rozpoczęta budowa suszarni osadu wpłynie na zmniejszenie ilości powstających w procesie osadów ściekowych.

W wyniku działań proekologicznych na Oczyszczalni Ścieków "ŁĄCZA" osiągnięto wysokie standardy ochrony środowiska, które pozwoliły na skreślenie Zielonej Góry z listy miejsc uznanych przez Komisję Helsińską za najgroźniejsze źródła zanieczyszczeń w regionie bałtyckim.

Agnieszka Wilczewska-Świekatowska, Zdzisław Karpeta
Oczyszczalnia Ścieków "ŁĄCZA"

Poprzedni Spis treści Następny