Poprzedni Spis treści Następny

2. Warunki klimatyczne i pogodowe Zielonej Góry

autorzy:
Alina Słomska, Andrzej Dancewicz, Danuta Janiuk

Wstęp

Zielona Góra położona jest na północnym skłonie Wysoczyzny Zielonogórskiej. Wzgórza te nazywane są również Wałem Zielonogórskim. Długość całego wzniesienia wynosi 36 km, szerokość 4-8 km. Wysoczyzna Zielonogórska ograniczona jest poziomicą 75 m n.p.m. i otoczona jest ze wszystkich stron rozległymi dolinami rzek. Obszar miasta charakteryzuje się urozmaiconą konfiguracją terenu. Najniżej położona jest południowa część miasta Jędrzychów - 80 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie - Wzgórze Braniborskie osiąga wysokość 201 m n.p.m, a centrum miasta leży na wysokości 139 m n.p.m. Peryferyjne dzielnice miasta rozbudowane są na stokach wzgórz. Miasto otoczone jest lasami, przeważnie sosnowymi.

Stacja Hydrologiczno-Meteorologiczna usytuowana jest w południowo-wschodniej części miasta na wysokości 192 m n.p.m. Zachowane są niezbędne strefy ochronne, a zatem wyniki pomiarów i obserwacji są reprezentatywne dla miasta.

Badania klimatu Zielonej Góry mają swoją długoletnią historię. Najwcześniejsze obserwacje meteorologiczne datują się od roku 1877, a systematyczne pomiary, w pełnym zakresie, od 1945 roku.

Opracowanie poniższe wykonano w oparciu o 30-letni okres obserwacyjny, obejmujący lata 1971-2000. Przyjęta długość okresu odpowiada wymaganiom opracowań klimatologicznych i pozwala na obiektywną ocenę klimatu i warunków pogodowych.

Opracowanie warunków klimatycznych i pogodowych wykonano na podstawie godzinowych obserwacji i pomiarów meteorologicznych. Trzydziestoletnie dane pomiarowo - obserwacyjne posłużyły do wyznaczenia średnich wartości poszczególnych elementów i zjawisk meteorologicznych takich jak: temperatura, usłonecznienie, zachmurzenie, wiatr, opady, pokrywa śnieżna, burze i wilgotność powietrza.

2.1. Temperatura

Jedną z najważniejszych charakterystyk klimatu stanowią warunki termiczne. W świetle 30-letnich danych średnia roczna temperatura powietrza wynosi 8,5 OC. Temperatura miesiąca najcieplejszego (lipiec) wynosi 18,1 OC, a najchłodniejszego (styczeń) - 0,9 OC (rys. 2-1.).

Absolutna dobowa amplituda temperatury powietrza dla Zielonej Góry, w rozpatrywanym okresie, to 18,7 OC. Średnia dobowa temperatura lata wynosi 17,4 OC, zimy - 0,9 OC. Wiosna ze względu na oceaniczne właściwości klimatu jest nieco chłodniejsza od jesieni i odpowiednio średniodobowe temperatury wynoszą 8,3 OC i 8,5 OC. Średnio w roku obserwowano 88 dni letnich (Tśr dobowa > 15 OC) i 56 dni zimowych (Tśr dobowa <= 0 OC). Wśród dni termicznie charakterystycznych, liczba dni upalnych (Tmaks > 30 OC) średnio w roku wynosi 5, a dni bardzo mroźnych - 8 (T min < - 10 OC).


Rysunek 2-1. Średnie temperatury powietrza

Absolutne maksimum temperatury równe 36,8 OC zanotowano 15 sierpnia 1994 roku, a absolutne minimum - 22.2 OC w dniu 14 stycznia 1987 roku (rys. 2-2. i 2-3.).

Rysunek 2-2. Dobowe maksymalne temperatury powietrza

Rysunek 2-3. Dobowe minimalne temperatury powietrza

2.2. Usłonecznienie

Na warunki termiczne, między innymi, wpływa usłonecznienie, które w Zielonej Górze wynosi średnio w roku 1506,9 godz. (rys. 2-4.). Korzystne warunki solarne (średnio ponad 100 godzin) panują tutaj od marca do października, z maksimum usłonecznienia (ponad 205 godzin) w lipcu i sierpniu.

Rysunek 2-4. Średnie sumy usłonecznienia

Od wielkości usłonecznienia zależy dopływ do powierzchni ziemi czynnej energii słonecznej.

2.3. Zachmurzenie

Usłonecznienie wiąże się bezpośrednio z zachmurzeniem, które zajmuje wśród elementów klimatycznych szczególne miejsce jako bezpośredni i główny regulator reżimu termicznego. Od niego zależy wymiana ciepła w glebie i atmosferze, opady atmosferyczne i wilgotność powietrza.

Średnio w roku chmury pokrywają 5,4 powierzchni nieba, przy przyjętej ośmiostopniowej skali zachmurzenia. Najmniejsze zachmurzenie występuje w sierpniu i maju - odpowiednio 4,7 i 4,8, natomiast największe w okresie od listopada do stycznia - od 6,0 do 6,2 (tabela 2.1.).

Tabela 2.1. Średnie miesięczne i roczna wielkość zachmurzenia z lat 1971-2000

  Miesiące ROK
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
[oktanty] 6,0 5,8 5,5 5,2 4,8 5,3 5,0 4,7 5,1 5,2 6,0 6,2 5,4

Największą ilością pogodnych dni (średnie dobowe zachmurzenie <=2,0) charakteryzuje się sierpień (średnio 5), najmniejszą listopad - średnio 1,8 (tabela 2.2.).

Tabela 2.2. Średnie miesięczne i roczna ilość dni pogodnych z lat 1971-2000.

  Miesiące ROK
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
dni 2,7 2,8 2,8 3,2 4,3 2,4 3,5 5,0 3,4 4,0 1,8 1,9 37,7

Najwięcej dni pochmurnych (średnie dobowe zachmurzenie>=7,0) notowanych jest w grudniu - średnio 15,9 (tabela 2.3.).

Tabela 2.3. Średnie miesięczne i roczna ilość dni pochmurnych (z lat 1971-2000).

  Miesiące ROK
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
dni 14,4 11,7 10,4 7,0 5,8 6,8 6,2 4,3 6,3 8,1 12,5 15,9 109,4

W analizowanym trzydziestoleciu najniższe średnie miesięczne zachmurzenie wystąpiło w sierpniu 1997 i wynosiło zaledwie 3,2, natomiast najwyższe w listopadzie 1987 roku - aż 7,3.

Ilość dni pogodnych w poszczególnych latach zawarta była w przedziale od 11 (1998 rok) do 69 (1982 rok), natomiast dni pochmurnych od 69 (1982 rok) do 171 (1996 rok).

2.4. Wiatr

Wiatr, jeden z najistotniejszych elementów klimatu kształtuje transport energii cieplnej, pary wodnej i decyduje o warunkach wentylacyjnych miasta. Odgrywa ogromną rolę w procesie parowania oraz warunkuje powstawanie mgły i wpływa na warunki bioklimatyczne.

Rozkład częstości kierunków wiatru jest wskaźnikiem zmienności adwekcji mas powietrza i pogody.

Położenie Zielonej Góry, również względem centrów działalności atmosfery sprawia, że przeważają wiatry zachodnie (21%). Obserwowany jest również duży udział kierunków SW (17,1 %). Wskazuje to na dominację cyrkulacji zachodniej. Cechą charakterystyczną jest mały udział wiatru z sektora północnego, N - 6,3% i NE - 6,6% (rys. 2-5).

Największe prędkości wiatru towarzyszą kierunkom z sektora zachodniego. Średnia roczna prędkość wiatru z kierunków SW, W i NW przekracza 3,5 m/s, a wiatr z zachodu osiąga średnio 4 m/s.

Najsłabszy wiatr związany jest z kierunkami N i NE i jego średnia prędkość wynosi 2,7 m/s, przy średniej rocznej prędkości 3,3 m/s. Udział cisz atmosferycznych jest niewielki i wynosi 1,5% przypadków, (tabela 2.4.).

Rysunek 2-5. Rozkład kierunków wiatru [%] z lat 1971-2000

Tabela 2.4. Rozkład prędkości wiatru dla poszczególnych kierunków z lat 1971-2000.

  Kierunek wiatru
N NE E SE S SW W NW
n [%] 6,3 6,6 9,9 13,4 10,9 17,1 21,0 13,3
v [m/s] 2,7 2,7 3,1 3,0 2,8 3,7 4,0 3,1
  Udział cisz atmosferycznych: 1,5 % średnia roczna prędkość wiatru: 3,3 m/s

2.5. Opady i burze

Średnia suma roczna opadów z okresu 1971-2000 wynosi 572 mm. Najwyższe opady wystąpiły w 1993 roku i wynosiły 766,8 mm, a najniższe w roku 1982 - 384,5 mm (tabela 2.5.).

Tabela 2.5. Roczne sumy opadów w latach 1971-2000.

Rok Suma opadów  
1971 486,6  
1972 458,1  
1973 563,5  
1974 750,9  
1975 434,0  
1976 454,6  
1977 656,3  
1978 589,8  
1979 576,6  
1980 586,4  
1981 761,0  
1982 384,5 MIN
1983 550,0  
1984 596,5  
1985 549,9  
1986 629,1  
1987 635,5  
1988 577,0  
1989 462,4  
1990 497,2  
1991 396,5  
1992 410,0  
1993 766,8 MAX
1994 615,0  
1995 571,6  
1996 593,3  
1997 620,2  
1998 725,0  
1999 519,9  
2000 756,9  

Sumy przewyższające 700 mm w całym trzydziestoleciu wystąpiły 5-krotnie, poniżej 500 mm - 9-krotnie. Średnio w półroczu letnim (IV - X) spada 340,4 mm, w półroczu zimowym (X -III) 232,1 mm. Najuboższe w opady półrocze letnie (161,5 mm) miało miejsce w 1992 roku, półrocze zimowe (129,5 mm) w 1972 roku. Najbardziej mokre półrocze letnie (479,4 mm) wystąpiło w 1993 roku, a zimowe (379,3 mm) - w 1974 roku. Najwyższa suma miesięczna (219,3 mm) wystąpiła w lipcu 1981 roku, a najniższa (2,0 mm) w styczniu 1996 roku.

Najwyższe średnie sumy dobowe przypadają na lipiec - 77,4 mm, najniższe na luty - 30,4 mm, (rysunek 2-6).

Rysunek 2-6. Średnie sumy opadów atmosferycznych

Opady charakteryzują się dużą zmiennością natężenia i czasu trwania. Często towarzyszą im burze atmosferyczne, które w Zielonej Górze mogą występować w każdym miesiącu roku, ale z różną częstotliwością. Najczęściej obserwowane są one w okresie od maja do sierpnia (średnio 4,3 do 5 dni). Średnio w roku burza obserwowana jest w 22,2 dniach.

Tabela 2.6. Średnie miesięczne i roczna ilość dni z burzą atmosferyczną z lat 1971-2000

  Miesiące ROK
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
dni 0,1 0,1 0,3 1,3 4,3 5,0 4,9 4,5 1,4 0,2 0,0 0,1 22,2

Najwyższą dobową sumę opadów zanotowano 8 lipca 1996 r. i wynosiła ona 78,5 mm.

Średnio w roku opady notowane były w 51% dni roku - 185,7 dni (tabela 2.7.).

Tabela 2.7. Średnie miesięczne i roczna ilość dni z opadami atmosferycznymi z lat 1971- 2000

  Miesiące ROK
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Dni 19,6 17,3 16,4 14,2 12,9 14,1 13,6 12,1 13,0 13,9 17,9 20,8 185,7

Opady najczęściej występują w styczniu i grudniu (19,6 i 20,8 dni), najrzadziej w sierpniu, maju i wrześniu (odpowiednio 12,1, 12,9 i 13,0 dni).

W zimie (XII do II) opady śniegu występują w około 10 dniach w każdym miesiącu.

W niektórych latach śnieg pada nawet w maju i październiku (0,3 dnia - maj i 0,5 dnia - październik).

2.6. Pokrywa śnieżna

Pokrywa śnieżna notowana jest średnio rocznie w 50,7 dniach. Najwięcej dni dotyczy stycznia (15,5 dnia). W zimie utrzymuje się ona średnio przez 39,5 dnia.

Maksymalna grubość pokrywy śnieżnej waha się od 4 cm w październiku do 33 cm w lutym.

Rysunek 2-7. Średnie ilości dni z pokrywą śnieżną

2.7. Wilgotność względna

Średnia roczna wilgotność względna powietrza wynosi 78 %. W przebiegu rocznym najniższe jej wartości notuje się od kwietnia do sierpnia (68 - 71 %), najwyższe od listopada do stycznia (87 - 89 %) - rysunek 2-8. Średnie miesięczne wartości wilgotności względnej zmieniały się od 52% (sierpień 1994 roku) do 94% (listopad 1993 roku). W całym trzydziestoleciu najbardziej suchy był 3 lipca 1976 roku, kiedy to średnia dobowa wilgotność względna wyniosła zaledwie 29%. Najniższą godzinową wartość wilgotności względnej, wynoszącą 16 % odnotowano 1 sierpnia 1994 roku o godzinie 15 UTC.

Rysunek 2-8. Średnia wilgotność względna powietrza

2.8. Warunki pogodowe w 2004 roku na tle wielolecia 1971-2000

Rok 2004 był cieplejszy od przeciętnego o 0,5 OC (rys. 2-1). Miesiącami chłodniejszymi od normy były styczeń, maj, czerwiec i lipiec, pozostałe miesiące były cieplejsze od przeciętnych. Sierpień był zdecydowanie cieplejszy od lipca (średnia temperatura sierpnia była wyższa o 1,9 OC). Ciepły był kwiecień - w okresie 1971-2000 tylko w czterech przypadkach kwiecień był nieco cieplejszy niż w 2004 roku. Absolutne maksimum dobowe temperatury 31,7 OC i minimum - 13,1 OC nie osiągnęły wielkości ekstremów wieloletnich.

Wystąpiły korzystne warunki solarne, w szczególności w kwietniu, sierpniu i we wrześniu. Usłonecznienie w kwietniu wyniosło 131% normy, w sierpniu 119%, we wrześniu 148%. Słońce w 2004 roku świeciło dłużej o 137,2 godziny niż przeciętnie w roku (rys. 2-4). Było to możliwe, ponieważ zachmurzenie nieba był mniejsze od przeciętnego, zwłaszcza w kwietniu i we wrześniu.

Był to rok stosunkowo suchy, spadło 545,4 mm opadów atmosferycznych, co stanowi 95% normy opadowej. Szczególnie suche były marzec, kwiecień i wrzesień (opady wyniosły odpowiednio 54%, 43% i 63% normy dla tych miesięcy (rys. 2-6). W marcu spadło tylko 17,7 mm opadu.

Najbardziej mokry był listopad, z sumą miesięczną opadów równą 69,6 mm, stanowiącą aż 171% normy.

W roku 2004 pokrywa śnieżna obserwowana była przez 49 dni (rys. 2-7) i zalegała od stycznia do marca oraz w listopadzie i grudniu, osiągając maksymalną grubość 20 cm w styczniu i 16 cm w listopadzie, co jest zbliżone do wartości przeciętnych wieloletnich.

Średnia roczna wilgotność względna była bliska normy i wynosiła 77%, przy czym wartości miesięczne zmieniały się w przedziale od 65% do 91% (rys. 2-8).

Rozkład kierunków wiatru był zgodny z rozkładem z wielolecia. Warto jednak podkreślić, że udział kierunków SW, W i NW był jeszcze bardziej dominujący niż przeciętnie i stanowił aż 56,2 % wszystkich przypadków. Średnia roczna prędkość wiatru była równa prędkości z wielolecia (3,3 m/s).

Podsumowując:

Rok 2004 był nieco cieplejszy od przeciętnego, głównie za sprawą ciepłej wiosny i jesieni.

Charakteryzował się wyższym od normy usłonecznieniem i mniejszym zachmurzeniem. Szczególnie słoneczny był kwiecień i wrzesień. Roczna suma opadów była zbliżona do średniej wieloletniej, ale należy podkreślić, że miały na to wpływ wysokie opady w listopadzie, bowiem ubogie w opady były marzec, kwiecień, sierpień i wrzesień.

Średnia roczna wilgotność względna powietrza i rozkład kierunków wiatru nie odbiegały od wartości przeciętnych dla Zielonej Góry.

Alina Słomska
Andrzej Dancewicz
Danuta Janiuk

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział we Wrocławiu

Poprzedni Spis treści Następny