Poprzedni Spis treści Następny

12. Zagrożenia środowiska wystąpieniem poważnych awarii

autorzy: Zbigniew Fabiński, Andrzej Uchman

12.1. Potencjalne źródła poważnych awarii

Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska, która weszła w życie w dniu 01.10.2001 roku, dotychczasowe pojęcie nadzwyczajnego zagrożenia środowiska zostało zastąpione terminem poważnej awarii. Pod pojęciem poważnej awarii rozumiemy obecnie zdarzenia powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu z udziałem substancji niebezpiecznych, w wyniku których może dojść do zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, albo środowiska. Zgodnie z ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska do zadań WIOŚ w tym zakresie należy przede wszystkim prowadzenie kontroli przedsiębiorców, których działalność może być przyczyną awarii, badanie przyczyn powstawania oraz określanie sposobów likwidacji skutków awarii.

Istotne zagrożenie dla środowiska stanowią przede wszystkim zakłady stosujące w procesie technologicznym różnorodne związki chemiczne mogące stwarzać potencjalne zagrożenie dla otaczających obszarów. Zakłady te zostały wytypowane przez WIOŚ jako potencjalnie niebezpieczne i wprowadzone do bazy potencjalnych sprawców. Baza ta jest na bieżąco uzupełniana o dane gromadzone w trakcie kontroli potencjalnych sprawców. Corocznie jest ona przesyłana do rejestru centralnego, prowadzonego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Departament Przeciwdziałania Poważnym Awariom w Gdańsku.

Na terenie miasta Zielona Góra do grupy zakładów potencjalnie niebezpiecznych należy Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego NORDIS Sp. z o.o. w Zielonej Górze, zajmujące się produkcją i magazynowaniem mrożonek. W instalacji chłodniczej zakładu wykorzystywany jest amoniak, środek stwarzający zagrożenie w przypadku rozszczelnienia się instalacji.

Ponadto realne zagrożenie dla miasta stwarzają zakłady zlokalizowane poza granicami Zielonej Góry, w bliskim jej sąsiedztwie. Należą do nich:

Duże potencjalne zagrożenie dla środowiska na obszarze miasta Zielona Góra występuje ze strony transportu materiałów niebezpiecznych. Transport samochodowy wykorzystywany jest do przewożenia materiałów w opakowaniach i zbiornikach o różnej pojemności i z różnych materiałów. W przypadku katastrofy i uszkodzenia opakowania może nastąpić masowe porażenie ludzi i zwierząt, a także degradacja środowiska. W zależności od rodzaju i ilości przewożonego środka oraz warunków meteorologicznych zagrożenie może mieć zasięg od kilku do nawet kilkunastu kilometrów.

Największa częstotliwość przewozów materiałów niebezpiecznych w Zielonej Górze i jej okolicach występuje na następujących drogach krajowych i międzyregionalnych:

Otwarcie obwodnicy na kierunku północ-południe i Trasy Północnej zmniejszyło znacznie zagrożenie ze strony transportu dla miasta. Nowe obwodnice prowadzone są jednak przez bardzo duże osiedle Pomorskie (obwodnica północ-południe) i dynamicznie rozbudowujące się Osiedle Zastalowskie (Trasa Północna).

Szlaki komunikacji kolejowej z racji dużej masy przewożonych towarów, w tym również środków chemicznych o właściwościach toksycznych, stanowią również poważne zagrożenie dla otoczenia w przypadku katastrofy kolejowej.

Z analiz katastrof kolejowych połączonych z wystąpieniem zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego oraz środowiska (przewożone materiały niebezpieczne) jakie wydarzyły się w ostatnich latach zarówno w kraju, jak i zagranicą wynika, że mają one najczęściej miejsce na stacjach kolejowych lub rozrządowych oraz w ich sąsiedztwie. Najczęściej wykorzystywanym szlakiem kolejowym przewozu materiałów niebezpiecznych przebiegającym przez miasto Zielona Góra jest trakcja Wrocław - Nowa Sól - Zielona Góra - Rzepin.

Kontrole prowadzone na wszystkich - istotnych z punktu widzenia transportu materiałów niebezpiecznych - węzłach kolejowych dowodzą, że zagrożenie ze strony tej dziedziny transportu nie maleje. Można stwierdzić, że na skutek częściowej dematerializacji infrastruktury w niektórych węzłach, które nie stanowią priorytetu dla kolei, zagrożenia te mogą narastać.

12.2. Zdarzenia o znamionach poważnych awarii

Corocznie, na terenie miasta Zielona Góra dochodzi do kilku potencjalnie niebezpiecznych zdarzeń, których skutki mogą nieść większe lub mniejsze zagrożenie dla życia i mienia ludzi, a także dla środowiska naturalnego. Wszystkie zdarzenia o charakterze awarii z udziałem substancji niebezpiecznych są ewidencjonowane w bazie znajdującej się w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Zielonej Górze, a sprawozdanie z przebiegu każdej awarii jest przesyłane do rejestru centralnego znajdującego się w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska Departamencie Przeciwdziałania Poważnym Awariom w Gdańsku.

Awarie z udziałem środków niebezpiecznych charakteryzują się specyficznymi cechami. Są to w szczególności:

Skutkami awarii mogą być w szczególności:

W latach 2000-2004 na obszarze miasta Zielona Góra i w jego okolicach odnotowano 6 przypadków zdarzeń posiadających znamiona poważnych awarii, w tym po dwa zdarzenia w 2000 r. i 2001 r. oraz po jednym w 2002 r. i 2003 r. W ogólnym bilansie 50 % stanowiły zagrożenia powstałe w zakładach, zaś pozostałe 50 % - w transporcie.

W dniu 05.05.2000 r. doszło do zanieczyszczenia cieku Gęśnik ściekami lateksowymi pochodzącymi z Zakładu NOVITA S.A. Specyfika zanieczyszczenia oraz krótki czas jego spływu nie pozwoliły na podjęcie skutecznej akcji ratowniczej. Sprawca zanieczyszczenia usunął awarię systemu kanalizacyjnego w lateksowni niezwłocznie po udowodnieniu mu faktu niekontolowanego "zrzutu" ścieków do kanalizacji deszczowej mającej ujście do cieku Gęśnik.

W dniu 18.12.2000 r. w sąsiedztwie granicy miasta Zielona Góra - w miejscowości Racula wybuchł pożar w magazynie hurtowni obuwia. Magazyn wypełniony był obuwiem różnego asortymentu, wykonanym z różnych materiałów palnych. Produkty spalania w postaci szkodliwych gazów i pyłów przedostały się do powietrza. Sprzyjające warunki atmosferyczne (duża wietrzność) spowodowały rozproszenie toksycznego obłoku gazów.

Do zdarzenia mającego ujemne skutki dla środowiska doszło w dniu 02.06.2003 r. na terenie stadionu żużlowego przy ul. Wrocławskiej. W godzinach nocnych nieznany sprawca dokonał wylania na powierzchnię ziemi około 600 litrów zużytego oleju smarowego powodując zanieczyszczenie na obszarze ok. 30 m2. Zaistniała potrzeba rekultywacji gruntu skażonego substancjami ropopochodnymi. Środki na rekultywację wydatkował Zielonogórski Klub Żużlowy.

Pozostałe zdarzenia wystąpiły w transporcie drogowym w związku z przewozem po trasach komunikacyjnych substancji chemicznych i materiałów niebezpiecznych.

W dniu 08.02.2001 r. na terenie parkingu Przedsiębiorstwa Transportowego ANNEBERG TRANSPOL stwierdzono nieszczelność cysterny wypełnionej cyklopentanem. Powstało zagrożenie emisji niebezpiecznej substancji do powietrza atmosferycznego. Szybka i sprawna akcja podjęta przez przewoźnika oraz jednostki Państwowej Straży Pożarnej wyeliminowała zagrożenie.

Dwa pozostałe zdarzenia drogowe wystąpiły na drogach dojazdowych do miasta Zielona Góra, w pobliżu miejscowości Zawada. W wyniku kolizji drogowych pojazdy przewożące ładunki niebezpieczne znalazły się na poboczu drogi. Szczęśliwie nie doszło do rozszczelnienia pojemników i zbiorników z niebezpiecznymi substancjami.

Ogólnie należy stwierdzić, że najczęstszą przyczyną poważnych awarii jest nieodpowiedzialność i zawodność ludzi obsługujących maszyny i urządzenia techniczne.

Andrzej Uchman
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze

12.3. Ratownictwo ekologiczne w statystykach Państwowej Straży Pożarnej w Zielonej Górze

Tabela 12.1. Przyczyny powstawania miejscowych zagrożeń w latach 2003-2004

Przyczyny powstawania
Liczba
zdarzeń
Zużycie
neutralizatorów [kg]
Zużycie sorbentów [kg]
2003
2004
2003
2004
2003
2004
Wady urządzeń mechanicznych
-
2
-
30
-
45
Nieprawidłowe technologie składowania
-
1
-
0
-
0
Wady środków transportu
59
37
481
214
245
182
Nieprawidłowa eksploatacja środków transportu
5
2
30
3
10
9
Niezachowanie zasad bezpieczeństwa ruchu środków transportu
39
40
107
77
86
123
Uszkodzenia, zaniedbania w utrzymaniu szlaków komunikacyjnych
1
-
5
-
65
-
Akcje terrorystyczne
 
2
 
1
 
0
Nieumyślne działanie człowieka
1
 
0
 
1
 
Celowe działanie człowieka
4
3
2
0
5
0
Inne miejscowe zagrożenia powstałe w wyniku pożarów
-
1
-
5
-
0
Nieustalone
7
11
54
43
37
24
Inne przyczyny
13
15
114
34
20
21

Tabela 12.2. Rodzaje prowadzonych działań przez PSP w latach 2003-2004

Rodzaj prowadzonych działań
Liczba działań
Zużycie neutralizatorów [kg]
Zużycie sorbentów [kg]
2003
2004
2003
2004
2003
2004
Podawanie środków gaśniczych w natarciu
13
15
91
100
68
24
Podawanie środków gaśniczych w obronie
-
1
-
0
-
0
Uwalnianie ludzi
3
1
10
10
13
2
Ewakuacja ludzi
1
 
0
-
3
-
Zabezpieczenie miejsca zdarzenia
127
112
778
400
467
399
Zabezpieczenie imprez masowych
2
1
15
5
2
0
Rozcinanie, rozginanie konstrukcji, urządzeń
2
2
10
0
10
20
Przemieszczanie elementów konstrukcji, elementów maszyn
1
1
0
0
15
20
Otwieranie pomieszczeń
-
4
-
0
-
10
Oddymianie, przewietrzanie
1
5
0
0
0
0
Ustalanie, rozpoznawanie substancji chemicznych
13
12
66
45
69
16
Określenie stref zagrożenia
1
2
0
0
0
10
Neutralizacja, sorbcja substancji chemicznych i innych
60
56
252
181
319
260
Uszczelnianie zbiorników, cystern, rurociągów
1
2
0
0
15
7
Zbieranie, usuwanie, zmywanie sub. chem. i innych
97
86
735
388
384
304
Ograniczanie rozlewów, wycieków
3
4
7
0
33
59
Pompowanie subst. ropopochodnych, chem.
1
2
0
0
0
15

Neutralizacja wycieku

Usuwanie skutków wichury

Zbigniew Fabiński
Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Zielonej Górze

Poprzedni Spis treści Następny