Poprzedni Spis treści Następny

11. Pola elektromagnetyczne

autor: Jacek Wielhorski

11.1. Ogólna charakterystyka i przepisy prawne

Pola elektromagnetyczne towarzyszą pracy różnych rodzajów urządzeń:

Nie wszystkie z wymienionych wyżej rodzajów źródeł pól elektromagnetycznych są źródłami o istotnym znaczeniu z punktu widzenia ochrony środowiska. Oddziaływanie źródeł przemysłowych oraz medycznych występuje tylko w obrębie samych zakładów.

Najpowszechniej występującymi instalacjami będącymi źródłami pól elektromagnetycznych (PEM), które mają istotny wpływ na ogólny poziom pól w środowisku są linie elektroenergetyczne oraz instalacje radiokomunikacyjne, takie jak stacje bazowe telefonii komórkowej oraz stacje radiowe i telewizyjne. Z takimi źródłami PEM mamy do czynienia również na terenie miasta Zielona Góra i te źródła są przedmiotem zainteresowania Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze.

Ogólne zasady ochrony środowiska przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym regulowane są przez ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z p. zm.). W myśl ustawy, pola elektromagnetyczne są to pola elektryczne, magnetyczne oraz elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0 Hz do 300 GHz. Ochrona przed polami elektromagnetycznymi polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu środowiska poprzez utrzymanie poziomów tych pól poniżej dopuszczalnych lub co najmniej na tych poziomach. Prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia emitującego pola elekromagnetyczne, które są przedsięwzięciami mogącymi znacząco oddziaływać na środowisko, są obowiązani do wykonania pomiarów pól elektromagnetycznych w środowisku bezpośrednio po rozpoczęciu użytkowania oraz każdorazowo w przypadku zmiany warunków pracy instalacji.

Szczegółowe ustalenia dotyczące pomiarów oraz dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku zawiera rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1883 z dnia 14.11.2003 r.).

11.2. Źródła promieniowania elektromagnetycznego w Zielonej Górze

Linie i stacje elektroenergetyczne - pola o częstotliwości 50 Hz

W środowisku naturalnym pola elektryczne o natężeniach przekraczających 1 kV/m występują w otoczeniu napowietrznych linii przesyłowych 220 i 400 kV, a także na niewielkim obszarze pod liniami 110 kV. Wszystkie krajowe linie przesyłowe są tak projektowane i konstruowane, że natężenia pola w ich otoczeniu są znacznie mniejsze od wartości dopuszczalnych. Pole elektryczne na ogrodzonym terenie stacji elektroenergetycznych może osiągać w niektórych miejscach wartości zbliżone do dopuszczalnych - są to jednak miejsca dostępne tylko dla osób uprawnionych. Poza terenem stacji pole to jest o wiele słabsze, zwykle poniżej 0,2 kV/m. Natężenie pola magnetycznego o częstotliwości 50 Hz nie może przekraczać 60 A/m. Nawet wokół linii przesyłowych najwyższych napięć jest ono niewielkie, porównywalne z polami, jakie występują obok przewodów domowej instalacji niskiego napięcia oraz elektrycznego sprzętu powszechnego użytku. Pole magnetyczne wytwarzane jest również przez aparaturę i urządzenia instalowane w stacjach elektroenergetycznych. Ze względu na znaczne odległości aparatury wysokonapięciowej od ogrodzenia stacji, pole magnetyczne poza terenem stacji można praktycznie pominąć.

Eksploatacją linii i stacji elektroenergetycznych na terenie miasta zajmują się Polskie Sieci Energetyczne - sieci przesyłowe 220 kV (ok. 7 km - linia przebiegająca z terenu Elektrociepłowni "Zielona Góra" w kierunku Leśniowa) i 110 kV (ok.17 km) oraz 4 GPZ (Główne Punkty Zasilania). Pomiary wykonywane dla typowych linii energetycznych oraz rozdzielni na terenie miasta wykazały, że występujące wokół nich pola elektromagnetyczne mieszczą się znacznie poniżej wartości dopuszczalnych.

W kwietniu 2004 r. zakończona została przez Polskie Sieci Energetyczne budowa nowej (zamiast istniejącej przy EC "Zielona Góra") stacji elektroenergetycznej 220/110 kV przy ul. Energetyków, której celem była wymiana wyeksploatowanych urządzeń (rozdzielni 110 i 220 kV oraz stanowisk autotransformatorów) oraz wprowadzenie nowych rozwiązań technologicznych.

W lipcu 2004 r. Instytut Energetyki z Warszawy wykonał pomiary natężenia pola elektrycznego i magnetycznego emitowanego przez nową linię 220 kV przesyłającą prąd z Elektrociepłowni "Zielona Góra" do Głównej Stacji Zasilającej w Leśniowie Wielkim. Celem pomiarów było zbadanie i ocena, czy na obszarze nad którym przebiega linia nie są przekraczane dopuszczalne wartości graniczne określone ww. rozporządzeniu, tj. 10 kV w miejscach dostępnych dla ludzi i 1 kV w miejscach lokalizacji budynków mieszkalnych oraz 60 A/m w miejscach dostępnych dla ludzi.

Pomiary na terenie miasta zostały wykonane w punktach zestawionych w tabeli nr 11.1.

Tabela 11.1. Wyniki pomiarów natężenia pola elektrycznego i magnetycznego emitowanego przez linię wysokiego napięcia 220 kV w Zielonej Górze - lipiec 2004 r.

L.p.
Miejsce pomiaru: przęsło ograniczone słupami nr
Lokalizacja przęsła i opis budynków położonych najbliżej linii
Natężenie pola elektrycznego 50 Hz[kV/m]
Natężenie pola magnetycznego 50 Hz[A/m]
1
54-55
Sąsiedztwo GPZ Krośnieńska
(pod linią)
<3,5
< 3
2
57-58
Budynki mieszkalne przy ul. Cisowej 26
(odległość od linii ok. 50 m)
<0,1
< 3
3
63-64
Tereny niezamieszkałe
(pod linią)
<3,5
< 3
4
65-66
Budynek mieszkalny przy
ul. Chemicznej 6
<0,1
< 3
5
66-67
Budynki przemysłowe
(salon "Skody")
<0,1
< 3
6
67-68
Budynki przemysłowe
(EC "Zielona Góra")
<0,1
< 3
7
68-EC "Zielona Góra"
Budynki przemysłowe
(EC "Zielona Góra")
<0,1
< 3

Fragment linii wysokiego napięcia 220 kV koło Elektrociepłowni "Zielona Góra"

Pola elektromagnetyczne z zakresu od 0,3 kHz do 300 000 MHz

Pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0,3 kHz do 300 GHz wytwarzane są głównie przez stacje radiowe i telewizyjne oraz stacje radiotelefoniczne. Źródłem promieniowania elektromagnetycznego są anteny nadawcze stacji. Sposób rozchodzenia się fal zależy od ich długości (częstotliwości):

W Polsce trwa intensywny rozwój sieci telefonii komórkowej. Obecnie pracują telefony w czterech systemach:

Systemy przenośnej telefonii komórkowej wymagały pokrycia terenu kraju tzw. stacjami bazowymi. Poza zapewniającymi łączność z telefonami komórkowymi antenami sektorowymi w stacjach bazowych instalowane są również radiolinie konieczne do realizacji łączności bezpośredniej pomiędzy poszczególnymi stacjami bazowymi. W systemie analogowym moce maksymalne stacji bazowych wynosiły 50 W, natomiast nadajniki systemów cyfrowych posiadają moce maksymalne do 20 W. Mniejsza moc wymaga pokrycia kraju znacznie gęstszą siecią. Pojawiają się nowe anteny w miastach na wysokich budynkach, przy osiedlach mieszkaniowych oraz na specjalnie budowanych wieżach.

Na terenie Zielonej Góry znajdują się min. następujące źródła promieniowania elektromagnetycznego z zakresu 0,3 kHz-300 000 MHz:

Anteny nadajników oraz radiolinii montowane są na specjalnie budowanych w tym celu wieżach i masztach lub sytuowane na wysokich budynkach, wieżach i kominach. Najczęściej w jednym miejscu zawiesza się kilka anten.

Stacja bazowa telefonii komórkowej GSM 900 MHz (PTK Centertel) oraz linii radiowych TP EMITEL

Stacja bazowa telefonii komórkowej GSM 900 MHz (PTK Centertel) na dachu budynku

Tabela 11.2. Stacje bazowe telefonii komórkowej - dane Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty oraz WIOŚ w Zielonej Górze

Lp.
Obszar działania
Liczba czynnych stacji bazowych telefonii komórkowej
do 31.12.2001 r.
2002 r.
2003 r.
2004 r.
1.
Polska
8 555
11 580
14 017
15 355
2.
Województwo Lubuskie
201
377
445
683
3.
Zielona Góra
15
38
57
60

Wojewódzki Inspektorat ochrony Środowiska w Zielonej Górze przeprowadził pomiary w otoczeniu stacji bazowej telefonii komórkowej ERA nr 41097 przy Szosie Kisielińskiej 18 oraz w otoczenie stacji linii radiowej TP EMITEL przy ul. Wrocławskiej 63 a. Wyniki pomiarów przedstawiono w tabeli nr 11.3.

Tabela 11.3. Wyniki pomiarów PEM o częstotliwościach radiowych emitowanych do środowiska

Lp.
Lokalizacja
Miejsce pomiaru
Zmierzona wielkość natężenia pola elektrycznego
Zakres częstotliwości
Dopuszczalny poziom natężenia pola elektrycznego
1.
Szosa Kisielińska 18
Otoczenie stacji bazowej telefonii komórkowej ERA
(ul. Akademicka, Szosa Kisielińska 1)
< 0,8 V/m
1 MHz -40 GHz
7,0 V/m
2.
ul. Wrocławska 63 a
Otoczenie stacji linii radiowej TP EMITEL (ul. Słowackiego,
ul. Wrocławska)
< 1,3 V/m

Z przedstawionych wyżej wyników pomiarów wynika, że w żadnym punkcie pomiarowym nie występowało przekroczenie dopuszczalnego przez polskie przepisy poziomu PEM. Co więcej, zmierzone wielkości natężenia pola elektrycznego, nie przekraczały 20 % wartości dopuszczalnej.

Pomiary wykonywane podczas uruchamiania stacji bazowych przez inne uprawnione do pomiarów instytucje (na zlecenie inwestora) także nie wykazywały przekroczeń wartości dopuszczalnych w środowisku.

Jacek Wielhorski
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze

Poprzedni Spis treści Następny