Poprzedni Spis treści Następny

10. Hałas komunikacyjny i przemysłowy

autor: Jacek Wielhorski

Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku normują:

- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów hałasu (Dz. U. Nr 8 poz. 81),

- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 lipca 2004 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 178 poz. 1841) - rozporządzenie to jest bardziej liberalne niż obowiązujące do 13 sierpnia 2004 r. rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66 poz. 436).

Wartości dopuszczalne, zwłaszcza w przypadku hałasu komunikacyjnego, są nieraz przekraczane a ich dotrzymanie może wymagać dużych nakładów ekonomicznych. Można je stosować rygorystycznie przy kształtowaniu klimatu akustycznego na nowo zagospodarowywanych terenach. Wprowadzenie wartości progowych, wyższych od dopuszczalnych, służy opracowaniu wieloletnich programów ochrony środowiska przy podejmowaniu działań ochronnych w pierwszej kolejności dla obszarów najbardziej zagrożonych hałasem.

W tabeli 10.1 przedstawiono obowiązujące dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku a w tabeli 10.2 wartości progowe. Podano tylko wartości dla dróg i linii kolejowych oraz instalacji i pozostałych obiektów i grup źródeł hałasu.

Tabela 10.1. Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku (obowiązujące od 13 sierpnia 2004 r.)

L.p.
Przeznaczenie terenu
Dopuszczalny poziom hałasuwyrażony równoważnym poziomem dźwięku A w dB
Drogi lub linie kolejowe
Instalacje i pozostałe obiektyi grupy źródeł hałasu
pora dnia -przedział czasu odniesienia równy 16 godzinom
pora nocy -przedział czasu odniesienia równy 8 godzinom
pora dnia -przedział czasu odniesienia równy 8 najmniej korzystnym godzinom dnia kolejno po sobie następującym
pora nocy -przedział czasu odniesienia równy 1 najmniej korzystnej godzinie nocy
1
a. Obszary A ochrony uzdrowiskowejb. Tereny szpitali poza miastem
50
45
45
40
2
a. Tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnejb. Tereny zabudowy związanej ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieżyc. Tereny domów opiekid. Tereny szpitali w miastach
55
50
50
45
3
a. Tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowegob. Tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z usługami rzemieślniczymic. Tereny wypoczynkowo-rekreacyjne poza miastemd. Tereny zabudowy zagrodowej
60
50
55
45
4
a. Tereny w strefie śródmiejskiej miast powyżej 100 tys. mieszkańców ze zwartą zabudową mieszkaniową i koncentracją obiektów administracyjnych, handlowych i usługowych
65
55
55
45

Tabela 10.2. Progowe poziomy hałasu w środowisku

L.p.
Przeznaczenie terenu
Progowy poziom hałasuwyrażony równoważnym poziomem dźwięku A w dB
Drogi lub linie kolejowe
Pozostałe obiekty i grupy źródeł hałasu
pora dnia -przedział czasu odniesienia równy 16 godzinom
pora nocy -przedział czasu odniesienia równy 8 godzinom
pora dnia -przedział czasu odniesienia równy 8 najmniej korzystnym godzinom dnia, kolejno po sobie następującym
pora nocy -przedział czasu odniesienia równy 1 najmniej korzystnej godzinie nocy
1
Obszary A ochrony uzdrowiskowej
60
50
50
45
2
Tereny wypoczynkowo-rekreacyjne poza miastem
60
50
-
-
3
Tereny zabudowy związanej ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieżyTereny zabudowy szpitalnej i domów opieki społecznej
65
60
60
50
4
Tereny zabudowy mieszkaniowej
75
67
67
57

Badania środowiska pod kątem uciążliwości akustycznej w Zielonej Górze w 2004 r. dotyczyły obiektów prowadzących działalność gospodarczą oraz komunikacji drogowej. Pomiary poziomu hałasu prowadzone były w ramach planowej działalności kontrolnej, interwencji oraz badań stanu środowiska. Przy pomiarach i ich opracowaniu posługiwano się następującymi metodykami:

- "Metody pomiaru hałasu zewnętrznego w środowisku" PIOŚ 1992, 1996,

- "Metody sporządzania kompleksowych planów akustycznych miast i obszarów" ITB 1991,

- "Wskazówki metodyczne opracowania planu akustycznego miasta średniej wielkości" PIOŚ 1998.

Wszystkie dane z pomiarów kontrolnych i badań wprowadzane są od 1992 r. do bazy danych OPH (Ochrona Przed Hałasem) umożliwiającej sporządzanie raportów uciążliwości.

W badaniach kontrolnych i monitoringowych mierzono następujące parametry akustyczne (poziomy dźwięku A) w decybelach:

- równoważny poziom dźwięku A (LAeqT) - uśredniony w okresie normatywnym T poziom dźwięku,

- maksymalny poziom dźwięku A (LAmax),

- minimalny poziom dźwięku A (LAmin).

10.1. Hałas przemysłowy i komunalny

Na terenie Zielonej Góry większość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą powoduje uciążliwą emisję hałasu tylko dla najbliższego otoczenia. W 2004 roku, WIOŚ w Zielonej Górze kontrole z pomiarami emisji hałasu do środowiska przeprowadził w 8 obiektach prowadzących działalność gospodarczą - przeważnie w ramach interwencji. Pomiary objęły teren zamieszkały przez ponad 300 osób (wartość szacunkowa). Branże skontrolowanych zakładów przedstawiono na rysunku 10.1.W ostatnim czasie bardzo duża ilość interwencji związana jest z handlem (hałas agregatów chłodniczych i klimatyzatorów), produkcją materiałów budowlanych, usługami (warsztaty naprawy samochodów) oraz funkcjonowaniem lokali gastronomicznych i dyskotek.

Rys. 10-1. Branże skontrolowanych zakładów w 2004 r.

Pomiary przeprowadzono w 10 punktach. Część badań wykazała przekroczenia dopuszczalnych wartości równoważnego poziomu dźwięku LAeqT emitowanego do środowiska, stanowiąc podstawę do podjęcia działań administracyjnych.

Z kontroli przeprowadzonych przez WIOŚ w Zielonej Górze w 2004 r. wynika, że 13 zakładów zlikwidowało w tym okresie uciążliwość akustyczną lub ją zmniejszyło. Dane o sposobie uzyskania efektów w tym zakresie przedstawia rysunek 10.2.

Rys. 10-2. Działania zmniejszające emisję hałasu w 2004 r.

W wyniku przeprowadzonych kontroli planowych i interwencyjnych, w czasie których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu, wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie wydania pozwoleń na emisję hałasu do środowiska lub wymierzenia kar pieniężnych za nadmierną emisję hałasu.

Większość kontroli prowadzona była w ramach działań interwencyjnych. Ilość kontroli przeprowadzonych w Zielonej Górze oraz na terenie woj. lubuskiego przedstawia tabela 10.3.

Tabela 10.3. Charakterystyka kontroli z zakresu emisji hałasu przeprowadzonych w latach 2000 - 2004 w Zielonej Górze oraz na terenie woj. lubuskiego

Lp.
Powiat
Liczba kontroli w roku:
Liczba punktów pomiarowych w roku:
2000
2001
2002
2003
2004
2000
2001
2002
2003
2004
1. Zielona Góra 1 1 10 6 8 3 5 18 15 10
2. woj. lubuskie 41 40 48 51 38 74 100 100 91 61

10.2. Hałas komunikacyjny

W 2004 roku WIOŚ w Zielonej Górze przeprowadził badania hałasu komunikacyjnego wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 282 na odcinku Zielona Góra - Milsko. Dwa punkty pomiarowe zostały zlokalizowane na terenie Zielonej Góry.

W latach 2007-2009, pomiędzy miejscowościami Milsko i Bojadła - niedaleko obecnej przeprawy promowej, zostanie wybudowany - wg planów - most drogowy na Odrze. Inwestycja znacznie usprawni i przyśpieszy przejazd samochodów z Zielonej Góry (a także przejść granicznych z Niemcami) m. in. do Poznania, Łodzi i Lublina. Droga w przyszłości, stanie się bezpłatnym, alternatywnym szlakiem komunikacyjnym dla autostrady A 2. Dlatego konieczna była ocena uciążliwości dla środowiska, w obecnym jej przebiegu, przed rozpoczęciem prac budowlanych.

Wyniki badań hałasu komunikacyjnego przy drodze wojewódzkiej nr 282, w punktach pomiarowych zlokalizowanych na terenie miasta w 2004 r., przedstawiono w tabeli 10.4 i 10.5.

Tabela 10.4. Zestawienie wyników badań monitoringu hałasu komunikacyjnego z porze dziennej

Miejsce pomiaru
Długość ulic [km]
Liczba punktów pomiarowych
LAeq dla dnia[dB]
Natężenie ruchu [poj./h]
% pojazdów ciężkich
Liczba budynków
Liczba mieszkańców
przy krawędzi jezdni
droga wojewódzka nr 282
Zielona Góraul. Podgórna 72
0,5
1
71,1
1073
5
1
200
Zielona GóraSzosa Kisielińska (Osiedle Pomorskie)
0,5
1
69,7
869
6
-
30

Tabela 10.5. Zestawienie wyników badań monitoringu hałasu komunikacyjnego w porze nocnej

Miejsce pomiaru
Długość ulic [km]
Liczba punktów pomiarowych
LAeq dla nocy[dB]
Natężenie ruchu [poj./h]
% pojazdów ciężkich
Lliczba budynków
Liczba mieszkańców
przy krawędzi jezdni
droga
wojewódzka
nr 282
Zielona Góraul. Podgórna 72
0,5
1
65,3
126
7
1
200
Zielona GóraSzosa Kisielińska (Osiedle Pomorskie)
0,5
1
64,7
112
7
-
30

Szczegółowe wyniki pomiarów w dwóch punktach pomiarowych przedstawiono na rys. 10.4 i 10.5.

Rys. 10.4. Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze wojewódzkiej nr 282 w Zielonej Górze przy ul. Podgórnej 72

Rys. 10.5. Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze wojewódzkiej nr 282 w Zielonej Górze przy Szosie Kisielińskiej

W Zielonej Górze pomiarami objęto odcinek drogi przebiegający w granicach miasta - ul. Podgórną i Szosą Kisielińską. Badania wykonano dla 16 godzin pory dziennej oraz dla 8 godzin pory nocnej.

W bezpośrednim sąsiedztwie ulic objętych pomiarami, zabudowa mieszkaniowa występuje prawie na całej długości. Jest to przeważnie zabudowa niska rozproszona. Tylko przy Osiedlu Pomorskim występuje zabudowa wysoka, 11-kondygnacyjna, ale w dużej odległości od jezdni (ok. 200 m). Największy hałas występuje wzdłuż ulicy Podgórna, Szosy Kisielińskiej. Przedłużenie ul. Wyspiańskiego do Starego Kisielina oraz dokończenie Trasy Północnej w kierunku wschodnim (do drogi Nowy Kisielin - Jany) pozwoliłoby na rozproszenie strumienia pojazdów jadących do i z Zaboru a co za tym idzie ograniczenie powodowanego przez nie hałasu.

Z przeprowadzonych pomiarów wynika, że głównymi sprawcami przekraczania wartości dopuszczalnych są samochody ciężarowe. W czasie ich przejazdu chwilowy poziom A hałasu mierzony przy jezdni bardzo często przekracza 80 dB na długich, prostych odcinkach, a także (pomimo mniejszej prędkości wymuszonej przez układ ulic i skrzyżowań), w mieście. Średnie natężenie ruchu w czasie pomiarów hałasu wynosiło 971 poj./h w porze dziennej i 119 poj./h w porze nocnej. Udział pojazdów ciężkich w łącznym natężeniu ruchu wynosił średnio 6 % w porze dziennej i 7 % w porze nocnej. Emitowany przez pojazdy samochodowe hałas nie powoduje przekroczeń poziomów progowych. Niemniej jednak budowa obwodnic mogłaby ograniczyć, uciążliwą dla mieszkańców domów położonych przy objętych pomiarami ulicach, emisję hałasu komunikacyjnego.

Z porównania badań w porze dziennej i nocnej wynika, że równoważny poziom dźwięku dla dnia i nocy różnił się maksymalnie o 5,8 dB. Ze względu na różnicę między normą dla pory nocnej i dziennej, wynoszącą 10 dB, przekroczenie dopuszczalnego równoważnego poziomu dźwięku A w nocy jest wyższe niż w ciągu dnia. Natężenie ruchu w porze dziennej było 8-krotnie większe niż w porze nocnej, a udział pojazdów ciężkich był o 1 % większy w nocy.

10.3. Podsumowanie

Prowadzone w 2004 r. działania kontrolne i badania monitoringowe wskazują, że nadal istnieje konieczność skoncentrowania się na monitoringu komunikacyjnym. Pomiary hałasu wykazują jednoznacznie, że głównym czynnikiem uciążliwości hałasowej dróg jest ruch pojazdów ciężkich (którego natężenie w porze nocnej często nie maleje) i wskazują na konieczność wyeliminowania go z obszarów gęstej zabudowy mieszkaniowej i innych terenów chronionych. Do czasu wybudowania autostrad lub obwodnic hałas można ograniczyć budując, tam gdzie jest to możliwe, ekrany akustyczne lub zwiększając izolacyjność okien i zewnętrznych ścian budynków mieszkalnych. Wyniki monitoringu pozwalające ocenić zmianę klimatu akustycznego w skali regionalnej i w dłuższym czasie, mogą być również wykorzystywane przez organy samorządu w działaniach administracyjnych.

Działalność kontrolna i interwencyjna WIOŚ w Zielonej Górze wykazuje dużą skuteczność w likwidowaniu uciążliwości akustycznej obiektów prowadzących działalność gospodarczą. Większość zakładów szybko dostosowuje się do obowiązujących norm (szczególnie po otrzymaniu decyzji o nałożeniu kary pieniężnej), a kontrole sprawdzające wykonywane po pewnym czasie wskazują, że problem szkodliwości hałasu został w nich rozwiązany ostatecznie. Coraz częściej sprawy rozprzestrzeniania się hałasu rozpatrywane są na etapie planowania i lokalizacji inwestycji, co szczególnie jest widoczne przy projektowaniu nowych dróg. Efektem takiego podejścia są między innymi widoczne przy drogach ekrany akustyczne. Duże zaniedbania stwierdza się w przypadkach zmiany sposobu użytkowania obiektów. Projektowanie i budowa zabezpieczeń ograniczających hałas dopiero po zakończeniu inwestycji generuje dodatkowe, często bardzo wysokie koszty.

Jacek Wielhorski
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze

Poprzedni Spis treści Następny