Wody
Czaple żerujące na jeziorze Rudno
Czaple żerujące na jeziorze Rudno

1. Emisja zanieczyszczeń do wód
Oczyszczalnia ścieków we Wschowie Uzupełnieniem informacji przedstawiających stan czystości wód powierzchniowych województwa lubuskiego jest charakterystyka źródeł, które wpływają na ich jakość. Zaznaczyć należy, że największy wpływ na stan czystości głównych rzek województwa (rzeki transgraniczne) wywierają źródła zanieczyszczeń położone poza granicami województwa, w ich górnym biegu. Na stan czystości wód posiadających w całości zlewnie położone na terenie województwa zasadniczy wpływ wywierają ścieki odprowadzane z punktowych źródeł zanieczyszczeń oraz przestrzenne zanieczyszczenia pochodzące z terenów rolniczych, a także z opadów atmosferycznych.

W ewidencji Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze (stan na koniec 2004 r.) znajdowało się 200 podmiotów odprowadzających ścieki (bez uwzględnienia wód opadowych i roztopowych) do wód powierzchniowych i ziemi. Do wód odprowadzane są ścieki od 95 % podmiotów korzystających w sposób bezpośredni ze środowiska. Oznacza to w praktyce, że tylko 10 podmiotów odprowadza ścieki do ziemi w ramach rolniczego zagospodarowania ścieków.

Do wód powierzchniowych w 2004 r. z punktowych źródeł zanieczyszczeń odprowadzonych zostało ok. 37.621.534 m3 ścieków. Ilość odprowadzanych ścieków oraz ładunki zanieczyszczeń w poszczególnych powiatach województwa przedstawiono w tabelach IV.1.1. i IV.1.2.


Tabela IV.1.1. Ilość ścieków odprowadzonych do wód w 2004 r.

Powiat

Ilość ścieków ogółem

[m3/rok]

[m3/dn]

gorzowski

3.948.542

10.817,9

krośnieński

3.773.601

10.338,6

m. Gorzów Wlkp.

8.543.671

23.407,3

m. Zielona Góra

0

0

międzyrzecki

1.603.391

4.392,9

nowosolski

1.870.377

5.124,3

słubicki

1.155.749

3.166,4

strzelecko-drezdenecki

678.402

1.858,6

sulęciński

620.499

1.700,0

świebodziński

688.795

1.887.1

wschowski

595.823

1.632,4

zielonogórski

11.111.632

30.442,8

żagański

706.346

1.935,2

żarski

2.324.706

6.369,1

Ogółem

37.621.534

103.072,7

Tabela IV.1.2. Ładunki zanieczyszczeń odprowadzane do wód w 2004 r.

Powiat

Ładunek zanieczyszczeń
[kg/rok]

BZT5

ChZT - Cr

zawiesina ogólna

gorzowski

49.366,9

265.242,3

44.777,3

krośnieński

18.199,6

114.095,7

26.097,0

m. Gorzów Wielkoposki

108.072,8

475.952,3

171.030,0

m. Zielona Góra

0

0

0

międzyrzecki

124.308,3

290.890,5

88.439,2

nowosolski

11.487,2

122.512,2

26.422,3

słubicki

4.817,7

54.598,2

4.675,0

strzelecko-drezdenecki

8.830,0

35.467,3

7.918,4

sulęciński

2.762,1

19.400,2

5.325,7

świebodziński

5.839,4

15.802,5

5.922,0

wschowski

3.340,7

15.080,9

11.807,3

zielonogórski

83.414,3

383.036,2

121.822,2

żagański

48.067,4

111.839,9

19.969,5

żarski

47.367,9

143.630,7

34.706,0

SUMA

515.874,3

2.047.548,9

568.912,2


Komora osadu czynnego
* ścieki z Zielonej Góry odprowadzane są do wód na terenie powiatu zielonogórskiego

Zaznaczyć należy, że średniodobowe stężenia zanieczyszczeń w odprowadzanych ściekach do wód powierzchniowych przyjęto w odniesieniu do poszczególnych wskaźników na podstawie wykonanych badań i informacji o korzystaniu ze środowiska składanych do Urzędu Marszałkowskiego i WIOŚ:
  • BZT5 - 24 mg O2/dm3
  • ChZT – Cr - 85 mg O2/dm3
  • Zawiesina og. - 30 mg/dm3
Są to stężenia niższe od wartości ustalonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8.07.2004 r. w sprawie wymagań jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi (Dz.U. Nr 168, poz. 1763). Nie mniej jednak podkreślić należy, że z kilku miejscowości województwa, do chwili obecnej odprowadzane są ścieki tylko po mechanicznym oczyszczaniu. Do nich zaliczyć należy miasta: Gozdnicę, Kożuchów, Skwierzynę, Szprotawę.
Maria Staroń
Janusz Tylzon

2. Monitoring wód powierzchniowych

2.1 Rzeki
Podstawa, zakres i metodyka badań
W 2004 r. rozpoczęto wdrażanie monitoringu jakości wód zgodnego z wymogami Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. - zwanej Ramową Dyrektywą Wodną.

Badania monitoringowe rzek prowadzono pod kątem spełnienia wymagań odnośnie jakości wód zgodnie z ich przeznaczeniem i obowiązującymi przepisami.

W 2004 r. badania rzek prowadzone były w ramach:

  • monitoringu diagnostycznego - dla określenia klasy czystości wód i wskaźników decydujących o klasyfikacji - zgodnie z rozporządzeniem MŚ z dnia 11 lutego 2004 r. w sprawie klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i podziemnych, sposobu prowadzenia monitoringu oraz sposobu interpretacji wyników i prezentacji stanu tych wód (Dz. U. Nr 32 poz.284),
  • monitoringu wód granicznych – na podstawie umowy międzynarodowej z 19 maja 1992 r. pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec na temat współpracy w dziedzinie gospodarki wodnej na wodach granicznych,
  • europejskiej sieci EUROWATERNET – dla potrzeb raportowania do Europejskiej Agencji Środowiska o jakości wód głównych rzek Polski,
  • monitoringu jakości wód przeznaczonych do bytowania ryb w warunkach naturalnych - zgodnie z rozporządzeniem MŚ z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe, będące środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych (Dz. U. Nr 176, poz. 1455) oraz wykazami wód opracowanymi przez regionalne zarządy gospodarki wodnej, zgodnie z art. 92 ust.3 ustawy Prawo Wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. Nr 115, poz.1229 z późn. zm.),
  • monitoringu wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz dla oceny stopnia eutrofizacji wód - na podstawie art. 47 ustawy Prawo wodne, rozporządzenia MŚ z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz.U. nr 241, poz.2093) oraz zgodnie z rozporządzeniem Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. Urzędowy Województwa Lubuskiego nr 27 poz.478),
  • monitoringu jakości wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia (prowadzony we współpracy z Państwową Inspekcją Sanitarną) - zgodnie z rozporządzeniem MŚ z dnia 27 listopada 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia (Dz. U. Nr 204, poz. 1728).
Ustanowiona sieć pomiarowa jakości wód obejmowała ogółem 60 punktów pomiarowo-kontrolnych, przy czym w wielu punktach pomiarowych realizowano jednocześnie kilka celów monitoringowych (tabela IV.2.1). Wynikało to ze zbieżności wymaganych dla różnych ocen zakresów badań oraz konieczności minimalizowania ogólnych kosztów badań. Lokalizację poszczególnych punktów i określenie rodzaju monitoringu realizowanego w danym punkcie pomiarowo-kontrolnym zawiera tabela IV.2.2.


Tabela IV.2.1. Zestawienie celów monitoringowych i ilości punktów pomiarowo-kontrolnych

Rodzaj monitoringu

Ilość punktów pomiarowo-kontrolnych

diagnostyczny (w tym:monitoring substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego)

42 (4)

wód granicznych

15

w sieci EUROWATERNET

7

wód przeznaczonych do bytowania ryb

17

wód wrażliwych na zanieczyszczenia azotanami ze źródeł rolniczych

2

dla oceny eutrofizacji

59

wód ujmowanych dla zaopatrzenia ludności

1


Tabela IV.2.2. Lokalizacja punktów pomiarowo-kontrolnych na rzekach badanych w 2004 r. ze wskazaniem rodzaju sieci monitoringowej

Lp. Punkt pomiarowy Monitoring diagnostyczny

Monitoring wód powierzchniowych wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz dla oceny eutrofizacji

Monitoring wód powierzchniowych do bytowania ryb

Monitoring wód powierzchniowych pod względem substancji szczególnie szkodliwych (w ramach monitoringu diagnostycznego)

Monitoring wód powierzchniowych przeznaczonych do zaopatrzenia ludności

Przynależność do dotychczasowej sieci
Krajowej (K)
Regionalnej (R)
Lokalnej (L)
Granicznej (G)
Nowy punkt (N)
Eurowaternet (E)

Zlewnia rzeki Odry – RZGW Wrocław

Rzeka Odra

1

powyżej Nowej Soli
km 428,8

x

x

x

x


K

2

poniżej Nowej Soli

(m. Milsko) – km 450,3

x

x

x



R

3

m. Cigacice - km 470,7

x

x

x



R

4

powyżej ujścia Bobru
(m. Krosno Odrz.) - km 514,0

x

x

x



K

5

m. Połęcko - km 530,6

x

x

x



K; G

Rzeki Rów Polski i Kopanica

6

Kopanica – m. Łęgoń – km 13,5

x

x

x



R

7

Row Polski - ujście do Baryczy (most Dryżyna-Niechlów) - km 3,2

x

x

x



K; E

Rzeka Barycz

8

ujście do Odry
(m. Wyszanów) - km 1,0

x

x

x



K; E

Rzeka Czarna Struga z Kożuszną

9

Czarna Struga - most na drodze Książ Śląski –Studzieniec – km 15,0


x

x



R

10

Kożuszna – ujście do Czarnej Strugi -


x

x



R

11

Czarna Struga - poniżej ujścia Kożusznej
(m. Lubieszów) – km 5,0


x

x



R

12

Czarna Struga- ujście do Odry (m. Nowa Sól) –km 2,5


x

x



R

Rzeka Czernica

13

ujście do Jeziora Sławskiego – km 0,1


x

x



N

Rzeka Obrzyca

14

przed ujściem do Odry (m. Sadowa) – km 2,6





x

L

Rzeka Zimna Woda

15

ujście do Odry

(m. Ciemnice)- km 4,5


x

x



R

Rzeka Bóbr

16

powyżej Leszna Górnego – km 111,2

x

x

x



K

17

poniżej Leszna Górnego- km 106,0

x

x

x



R

18

poniżej ujścia Szprotawy – km 90,0

x

x

x



K

19

powyżej Żagania - km 77,4

x

x

x



K

20

poniżej Żagania - km 58,0

x

x

x



R

21

m. Nowogród Bobrzański – 47,9

x

x

x



K

22

ujście do Odry (m. St. Raduszec) – 2,0

x

x

x



K; E

Rzeka Kwisa

23

ujście do Bobru (m. Trzebów) - km 4,4

x

x

x



K; E

Rzeka Nysa Łużycka

24

m. Sobolice – km 108,0

x

x

x



K; G

25

powyżej Żarek Wielkich – km 75,0

x

x

x



K; G

26

powyżej Zasiek –km 55,0

x

x

x



K; G

27

poniżej Zasiek – km 45,0

x

x

x



K; G

28

powyżej Gubina - km20,0

x

x

x



K; G

29

poniżej Gubina – km 12,0

x

x

x



K; G; E

30

ujście do Odry (m. Kosarzyn)- km 1,0

x

x

x



K; G

Rzeka Lubsza

31

ujście do Nysy Łużyckiej – km 0,5

x

x

x



R; G

Zlewnia rzeki Odry – RZGW Szczecin

Rzeka Odra

32

m. Kłopot – km 552,0

x

x

x



K; G

33

m. Urad – km 566

x

x

x



K; G

34

m. Słubice – km 584,1

x

x

x



K; G

35

powyżej ujścia Warty (m. Kostrzyn /n. Odrą) – km 615,0

x

x

x

x


K; G

Rzeka Pliszka z Łagową

36

Pliszka powyżej ujścia Łagowej – km 55,5


x

x



R

37

rz. Łagowa – ujście do Pliszki


x

x



R

38

rz. Pliszka poniżej ujścia Łagowej –km 54,5


x

x



R

39

rz. Pliszka w m Pliszka – km 40,0


x

x



R

40

rz. Pliszka w m. Sądów – km 15,4


x

x



R

41

rz. Pliszka – ujście do Odry (m. Urad) – km 0,3

x

x

x



R; G

Rzeka Ilanka

42

ujście do Odry (m. Świecko) – km 0,5

x

x

x



R; G

Zlewnia rzeki Warty – RZGW Poznań

Rzeka Warta

43

pow. ujścia Obry (m. Skwierzyna) – km 92,2

x

x

x

x


K

44

poniżej ujścia Noteci (m. Gorzów Wlkp.) – km 57,2

x

x

x



R

45

m. Świerkocin (wodowskaz) – km 28,5

x

x

x



K

46

ujście do Odry (m. Kostrzyn/ n. Odrą)- km 2,4

x

x

x



K; E

Rzeka Obra

47

m. Strzyżewo – km 85,3

x

x

x



R

48

powyżej Międzyrzecza (m. Policko)- km 57,6

x

x

x



R

49

ujście do Warty (m. Skwierzyna)– km 1,6

x

x

x



R

Rzeka Noteć

50

pow. Drezdenka (wodowskaz Nowe Drezdenko)- km 38,0

x

x

x



K

51

m. Trzebicz – km 27,3

x

x

x



R

52

ujście do Warty (m. Santok)- km 0,5

x

x

x



K; E

Rzeka Kłodawka

53

m. Kłodawa – km 6,9

x

x

x



L

54

ujście do Warty – km 0,1

x

x

x



L

Kanał Postomski

55

m. Krzeszyce – km 32,2


x

x



R

56

m. Przyborów – km 10,9


x

x



R

Rzeka Postomia

57

m. Krzeszyce – km 0,8


x

x



R

Kanał Maszówek

58

m. Warniki – km 2,0


x

x



N

Rzeka Witna

59

powyżej Witnicy – km 12,5


x

x



R

60

poniżej Witnicy – km 0,4


x

x



R



Monitoring diagnostyczny
Badaniom o charakterze diagnostycznym poddano największe i zarazem najważniejsze z gospodarczego punktu widzenia rzeki województwa oraz ich główne dopływy (ogółem 15 rzek). Spośród 42 ppk monitoringu diagnostycznego zlokalizowanych na ww. rzekach 7 objętych było także monitoringiem dla potrzeb raportowania do Komisji Europejskiej i Agencji Ochrony Środowiska (punkty zgłoszone do sieci EUROWATERNET - zbierającej informacje o stanie zasobów wód śródlądowych w Europie). W 15 ppk natomiast (na rzece Nysie Łużyckiej i Odrze, a także w ujściowych przekrojach ich głównych dopływów, tj. Lubszy, Pliszki i Ilanki), realizowany był jednocześnie monitoring wód granicznych.

Próbki do badań analitycznych do ww. celów pobierano 1 raz na m-c (wyjątkowo na rzece Odrze granicznej – co 2 tygodnie, a na Nysie Łużyckiej 13 razy w roku – zgodnie z ustaleniami dokonanymi pomiędzy stroną polską i stroną niemiecką). Zakres badań obejmował następujące grupy wskaźników zanieczyszczeń: tlenowe, organiczne, biogenne, substancje rozpuszczone, metale ciężkie, substancje specyficzne, wskaźniki biologiczne i bakteriologiczne. Poszczególne oznaczenia wskaźników zanieczyszczeń wykonywano z częstotliwością 1 raz na miesiąc (wyjątkowo 1 raz na 2 tygodnie w monitoringu granicznym rzeki Odry), 1 raz na kwartał lub 1 raz na rok.

Dodatkowo - w 4 ppk (po 2 ppk na Odrze i Warcie) rozpoczęto badania pod kątem występowania substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.


Tabela IV.2.3.Zakres badań w ramach monitoringu substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego

Lp.

Cechy badane w ramach monitoringu substancji niebezpiecznych

1.

Kadm i jego związki

2.

1,2 chloroetan

3.

Sześciochlorobenzen

4.

Sześciochlorobutadien

5.

Lindan γ-izomer HCH

6.

Ołów i jego związki

7.

Rtęć i jej związki

8.

Pięciochlorofenol

9.

1,2,3 -trójchlorobenzen

10.

Trójchlorometan (chloroform)



Monitoring substancji szczególnie szkodliwych obejmował oznaczenie 10 substancji wybranych wg Ramowej Dyrektywy Wodnej i rozporządzenia z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie warunków jakie należy spełnić, przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. nr 02/212, poz.1799)1. Część substancji priorytetowych wymienionych w liście może występować w wodach zarówno w sposób naturalny, jak i w wyniku antropopresji. Oddzielenie od siebie tych dwóch źródeł zanieczyszczeń może być bardzo trudne, uwzględniając niskie wartości stężenia tych substancji.

Próbki do badań pobierane były 1 raz na miesiąc – do stwierdzenia braku substancji szczególnie szkodliwych na poziomie przekraczającym próg oznaczalności. Zadanie wymagało od laboratoriów WIOŚ wdrożenia nowych metodyk oznaczeń.

Oceny wyników badań wykonanych w ramach monitoringu diagnostycznego dokonano zgodnie z metodyką określoną w rozporządzeniu wprowadzającym klasyfikację dla prezentowania stanu wód powierzchniowych, obejmującą 5 klas jakości wód, z uwzględnieniem kategorii jakości wody A1, A2 i A3, określonych w przepisach w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia.

Wg ww. przepisów (rozporządzenie z dnia 27 listopada 2002 r., Dz.U. nr 204 poz. 1728) ustalono trzy kategorie jakości wód, w zależności od wartości granicznych wskaźników jakości wody, które z uwagi na ich zanieczyszczenie muszą być poddane standardowym procesom uzdatniania, w celu uzyskania wody przeznaczonej do spożycia. Wody poszczególnych kategorii to: A1 – wody wymagające prostego uzdatniania fizycznego, A2 – wody wymagające typowego uzdatniania fizycznego i chemicznego, A3 – wody wymagające wysokosprawnego uzdatniania fizycznego i chemicznego.

Zgodnie z rozporządzeniem wprowadzającym klasyfikację wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. Nr 32/2004, poz. 284), wody klasy I – o bardzo dobrej jakości:

  1. spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A1,
  2. wartości wskaźników jakości wody nie wskazują na żadne oddziaływania antropogeniczne.
Wody klasy II – dobrej jakości:
  1. spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A2,
  2. wartości biologicznych wskaźników jakości wody wykazują niewielki wpływ oddziaływań antropogenicznych.
Wody klasy III – zadowalającej jakości:
  1. spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A2,
  2. wartości biologicznych wskaźników jakości wody wykazują umiarkowany wpływ oddziaływań antropogenicznych.
Wody klasy IV – niezadowalającej jakości:

  1. spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A3,
  2. wartości biologicznych wskaźników jakości wody wykazują, na skutek oddziaływań antropogenicznych, zmiany ilościowe i jakościowe w populacjach biologicznych.
Wody klasy V – złej jakości:
  1. nie spełniają wymagań dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia,
  2. wartości biologicznych wskaźników jakości wody wykazują, na skutek oddziaływań antropogenicznych, zmiany polegające na zaniku występowania znacznej części populacji biologicznej.
Na rys. IV.2-1 przedstawiono klasyfikację ogólną jakości wód rzek na terenie województwa lubuskiego w poszczególnych punktach pomiarowo-kontrolnych wraz z klasyfikacją w odniesieniu do poszczególnych grup wskaźników zanieczyszczenia wód. Klasyfikację jakości wód głównych rzek przedstawiono także w tab. IV.2.6 i na rys. IV.2-17.
Szczegółowe wyniki badań wykonanych w 2004 r. zamieszczono na stronie internetowej WIOŚ www.zgora.pios.gov.pl.


Krótkie omówienie wyników badań diagnostycznych poszczególnych rzek
Rzeka Odra

Wyniki badań wykonanych w 2004 r. wskazują na złą jakość wód Odry w rejonie Nowej Soli (V klasa) i niezadowalającą jakość (IV klasa) - w dalszym biegu rzeki, w granicach województwa lubuskiego. Wody Odry cechowały się znacznym zasoleniem (na odcinku tzw. wewnętrznym – do granicy Państwa) oraz wysoką zawartością substancji organicznych i nadmierną zawartością chlorofilu „a”, a także niezadowalającym stanem pod względem bakteriologicznym – na całej długości w granicach województwa lubuskiego.

Pilotażowe badania wykonane w przekrojach na rzece Odrze powyżej Nowej Soli oraz powyżej ujścia Warty nie wykazały występowania w wodach Odry substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, z wyjątkiem wymienionych wśród nich metali ciężkich (ołowiu, kadmu i rtęci). Stężenia tych metali kształtowały się jednak na ogół na poziomie 1-szej klasy czystości, wyjątkowo stężenia rtęci w ppk powyżej ujścia Warty kwalifikowały się do II klasy.

Główne źródła zanieczyszczeń rzeki Odry zlokalizowane są na terenach silnie uprzemysłowionych. Są to między innymi „zrzuty” silnie zasolonych wód kopalnianych oraz ścieki z zakładów przemysłowych i aglomeracji Górnego i Dolnego Śląska. Na terenie województwa lubuskiego bezpośrednio do wód Odry odprowadzane są ścieki komunalne z Krosna Odrzańskiego - po oczyszczalni mechaniczno-biologicznej, funkcjonującej na prawym brzegu Odry od 2001 r. W 2004 r. nastąpiło podłączenie do ww. oczyszczalni dolnej (lewobrzeżnej) części miasta, a także okolicznych wsi (w których kontynuowane są prace związane z przyłączeniem kolejnych posesji) - co w znacznym stopniu zmniejszyło ładunek zanieczyszczeń wprowadzanych do rzeki.

Klasyfikacja wód rzek województwa lubuskiego w 2004 r.

Ocena jakości wód rzeki Odry

Ocena jakości wód rzeki Odry

Ocena jakości wód rzeki Odry

Pośredni wpływ na jakość wód Odry na terenie województwa lubuskiego mają ścieki z Nowej Soli i Zielonej Góry (w obu miastach oczyszczane w sposób mechaniczno-biologiczny), a także ścieki z innych miast i miejscowości, położonych w dorzeczu Odry, oddziałujące na jej stan czystości poprzez jakość dopływów – bezpośrednich odbiorników ścieków (o różnym stopniu oczyszczenia).

Rzeka Warta

Ocena jakości wód rzeki Warty Badania rzeki Warty wykonane w 2004 r. wskazują na niezadowalającą jakość (IV klasa) w ocenie ogólnej badanego odcinka rzeki w granicach województwa lubuskiego. Wody Warty cechowały się dużą zawartością węgla organicznego we wszystkich badanych punktach, znacznym zanieczyszczeniem bakteriologicznym i nadmierną zawartością chlorofilu. Pilotażowe badania wykonane w przekrojach na rzece Warcie w Skwierzynie i Kostrzynie nie wykazały występowania w wodach substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego. Na jakość wód Warty wpływa stan gospodarki ściekowej w dużej części zachodniej Polski, gdyż jej zlewnia stanowi około jednej szóstej powierzchni kraju. Główne źródła zanieczyszczeń wód rzeki zlokalizowane są w Zawierciu, Częstochowie, Sieradzu, Łodzi, Kole, Koninie, Poznaniu, Międzychodzie. Na terenie województwa lubuskiego bezpośredni wpływ na jakość wód Warty mają ścieki ze Skwierzyny, Gorzowa i Kostrzyna. Odprowadzane do rzeki ścieki charakteryzują się różnym stopniem oczyszczenia, bądź w ogóle nie są oczyszczane. Należy podkreślić, że ilość wskaźników decydujących o złej jakości wód Warty w granicach województwa lubuskiego z roku na rok ulega zmniejszeniu. Są to skutki m.in. korzystnych efektów zmian technologii stosowanych w przemyśle oraz racjonalizacji zużycia nawozów sztucznych i pestycydów. Niezbędne są dalsze nakłady na budowę i modernizację oczyszczalni ścieków, szczególnie wyposażenie dużych oczyszczalni w tzw. trzeci stopień oczyszczania, tj. redukcję zawartości azotu i fosforu w ściekach odprowadzanych do odbiornika.

Ujście Noteci do Warty

Rzeka Noteć

Ocena jakości wód rzeki Noteć w Santoku Wody Noteci we wszystkich badanych punktach pomiarowo-kontrolnych odpowiadały IV klasie czystości – cechując się niezadowalająca jakością. Wskaźnikami o najwyższych stężeniach były: węgiel organiczny i zanieczyszczenia bakteriologiczne. Główne źródło zanieczyszczenia rzeki to oczyszczalnia ścieków w Drezdenku. Wody rzeki narażone są również na powierzchniowe spływy z terenów wiejskiej zabudowy mieszkalno- gospodarczej oraz gruntów rolnych.

Rzeka Barycz

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Barycz w punkcie pomiarowo- kontrolnym zlokalizowanym na odcinku ujściowym do Odry cechowały się złą jakością (V klasa). Nie spełniały określonych norm pod względem zanieczyszczeń organicznych, zawartości substancji biogennych, występowania metali ciężkich oraz bakteriologii. Główne źródła zanieczyszczeń Baryczy znajdują się poza granicami województwa lubuskiego, na terenie Dolnego Śląska. Wpływ na jakość jej wód na odcinku ujściowym (w granicach województwa lubuskiego) ma także jakość wód Rowu Polskiego, uchodzącego w km 2,0 biegu rzeki.

Rzeki Kopanica i Rów Polski

Ocena jakości wód rzeki Wody Kopanicy i Rowu Polskiego cechowały się złą jakością (V klasa) z powodu zanieczyszczeń organicznych, zawartości substancji rozpuszczonych, związków biogennych, chlorofilu oraz z powodu zanieczyszczenia bakteriologicznego, a także – w przypadku Kopanicy – zbyt niskiej zawartości tlenu rozpuszczonego wodzie.

Rów Polski za pośrednictwem Kopanicy stanowi odbiornik ścieków z oczyszczalni dla Leszna (zlokalizowanej w Henrykowie) oraz z kilku innych punktowych źródeł zanieczyszczeń położonych na terenie województwa wielkopolskiego. Narażony jest on także na oddziaływanie tzw. przestrzennych źródeł zanieczyszczeń pochodzenia rolniczego. Zlewnia Rowu Polskiego została wyznaczona jako obszar wrażliwy na zanieczyszczenie związkami azotu pochodzenia rolniczego i objęta programem działań naprawczych opracowanym przez RZGW we Wrocławiu (w ramach realizacji postanowień tzw. Dyrektywy Azotanowej). Badania monitoringowe jakości wód w zlewni Rowu Polskiego - prowadzone między innymi przez WIOŚ w Zielonej Górze – stanowią element tego programu.

Rzeka Bóbr

Ocena jakości wód rzeki Rzeka Bóbr należy do najczystszych w województwie. Na podstawie badań wykonanych w 2004 r. można stwierdzić, że wody Bobru cechują się zadowalającą jakością (odpowiadającą III klasie czystości) na całej długości rzeki w granicach województwa lubuskiego, z wyjątkiem ppk przy ujściu, gdzie jakość wód była nieco gorsza i odpowiadała IV klasie.

Wskaźnikami decydującymi o klasyfikacji wód Bobru były zanieczyszczenia organiczne oraz bakteriologiczne. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w toku badań wykonanych w 2004 r. nie stwierdzono nadmiernych stężeń związków biogennych, stanowiących w minionych latach główne zanieczyszczenie rzeki.

Na jakość wód Bobru wpływają bezpośrednio - na terenie województwa lubuskiego – m.in. ścieki z Lubuskich Zakładów Garbarskich w Lesznie Górnym i Zakładów Płyt Pilśniowych w Krośnie Odrzańskim oraz ścieki komunalne, z miast takich jak: Szprotawa (nie posiadająca oczyszczalni), Małomice, Żagań i Nowogród Bobrzański (posiadających mechaniczno-biologiczne oczyszczalnie ścieków). Na rzece zlokalizowano także 9 elektrowni wodnych eksploatowanych przez Zespół Elektrowni Wodnych Dychów S.A.

Rzeka Kwisa

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Kwisy należą do najczystszych w województwie lubuskim i cechują się zadowalającą jakością (III klasa). Wskaźnikami decydującymi o klasyfikacji były zanieczyszczenia organiczne oraz bakteriologiczne. Rzeka nie posiada znaczących źródeł zanieczyszczeń na terenie województwa lubuskiego. Większa część zlewni Kwisy zlokalizowana jest na terenie województwa dolnośląskiego.

Rzeka Nysa Łóżycka

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Nysy Łużyckiej we wszystkich badanych punktach pomiarowo-kontrolnych odpowiadały IV klasie czystości – cechując się niezadowalającą jakością. Wskaźnikami decydującymi o klasyfikacji były zanieczyszczenia organiczne i bakteriologiczne, a w niektórych punktach pomiarowo-kontrolnych także zawiesina ogólna. Źródła zanieczyszczeń Nysy Łużyckiej, jako rzeki granicznej, zlokalizowane są na obszarze Polski, Czech i Niemiec. W granicach województwa lubuskiego rzeka stanowi odbiornik ścieków między innymi z Łęknicy (po mechaniczno-biologicznym oczyszczeniu), z przejść granicznych w miejscowościach Przewóz, Olszyna i Gubinek (także wyposażonych w oczyszczalnie ścieków) oraz z oczyszczalni Gubin-Guben. Ponadto na lubuskim odcinku Nysy Łużyckiej działa (po stronie polskiej) 7 elektrowni wodnych, eksploatowanych przez Zespół Elektrowni Wodnych Dychów Spółkę Akcyjną.

Nysa Łużycka poniżej Gubina

Rzeka Lubsza

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Lubszy uchodzącej do Nysy Łużyckiej w Gubinie cechowały się niezadowalającą jakością (IV klasa) pod względem zanieczyszczenia substancjami organicznymi i biogennymi oraz pod względem zanieczyszczenia bakteriologicznego. Należy spodziewać się stopniowej poprawy jakości wód Lubszy w związku z oddaniem do eksploatacji w październiku 2004 r. nowej, mechaniczno – biologicznej oczyszczalni ścieków dla miasta Lubsko.

Rzeka Obra

Ocena jakości wód rzeki Wody Obry cechowały się złą jakością (V klasa) w Strzyżewie i Skwierzynie oraz niezadowalającą jakością (IV klasa) w Policku. Powodem takiej oceny były zanieczyszczenia organiczne, duża ilość substancji rozpuszczonych, wysokie stężenia fosforanów i chlorofilu oraz zanieczyszczenia bakteriologiczne, a także zbyt niska zawartość tlenu rozpuszczonego w wodzie (za wyjątkiem punktu ujściowego w Skwierzynie). Rzeka Obra przepływa przez ciąg zeutrofizowanych jezior, z których wynosi duże ładunki zanieczyszczeń. Nakłada się na to dodatkowo wolny przepływ rzeki (liczne zakola), co ułatwia sedymentację zanieczyszczeń w osadach dennych. W warunkach niskiego przepływu i wysokiej żyzności rzeki, następuje uwalnianie biopierwiastków z osadów, czego efektem jest coroczny zakwit wody, a co za tym idzie – niska zawartość tlenu rozpuszczonego.

Rzeka Kłodawka

Ocena jakości wód rzeki W ocenie ogólnej rzeka Kłodawka w 2004 r. klasyfikowała się w IV klasie w obu punktach kontrolno-pomiarowych. Wody cechowały się znacznym zanieczyszczeniem bakteriologicznym oraz wysoką zawartością substancji organicznych. Niekorzystną cechą Kłodawki jest duża powierzchnia jej zlewni oraz charakter dorzecza: silnie rozwinięta sieć hydrograficzna, liczne stawy rybne i wprowadzanie ścieków deszczowych z terenu Gorzowa Wlkp.

Rzeka Ilanka

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Ilanki dopływającej do Odry w Świecku cechowały się niezadowalającą jakością (IV klasa) w ocenie ogólnej. Najbardziej niekorzystne wartości osiągały wskaźniki bakteriologiczne. Głównym źródłem zanieczyszczenia rzeki jest miasto Rzepin oraz Terminal Odpraw Celnych w Świecku, odprowadzający do rzeki kolektorem krytym oczyszczone ścieki opadowe oraz ścieki socjalno-bytowe.

Rzeka Pliszka

Ocena jakości wód rzeki Wody rzeki Pliszki dopływającej do Odry w Uradzie cechowały się niezadowalającą jakością (IV klasa) z powodu zanieczyszczenia bakteriologicznego oraz wysokich wartości chlorofilu.

Okresowym źródłem zanieczyszczenia cieku mogą być liczne stawy rybne usytuowane w dolnym biegu rzeki. Pośrednio rzeka przyjmuje zanieczyszczenia z Łagowa, Gronowa, Toporowa oraz Gądkowa Wielkiego.




Badania wód pod kątem spełnienia wymagań dla bytowania ryb w warunkach naturalnych

Pliszka w Uradzie W 2004 r. Inspektorat rozpoczął monitoring jakości wód pod kątem spełnienia wymagań dla bytowania ryb w warunkach naturalnych (tzw. „monitoring rybny”).

Zgodnie z ustawą Prawo wodne regionalne zarządy gospodarki wodnej opracowały wykazy wód określające możliwości ich wykorzystania i przeznaczenie. Między innymi sporządzono wykazy wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania ryb w warunkach naturalnych oraz umożliwiających migracje ryb. Do badań w 2004 r. z wykazów tych wybrano kilka mniejszych rzek przeznaczonych do bytowania ryb łososiowatych lub karpiowatych w warunkach naturalnych.

Ogółem wyznaczono na rzekach 17 ppk. W zlewni Odry badania prowadzono na: Czarnej Strudze, Zimnej Wodzie, Czernicy, Pliszce i Łagowej, a w zlewni Warty na: Kanale Postomskim, Postomii, Kanale Maszówek i Witnej. Dodatkowo badania pod kątem spełnienia wymogów dla bytowania ryb zrealizowano we wszystkich punktach objętych monitoringiem diagnostycznym.

Próbki w „monitoringu rybnym” pobierano z częstotliwością 1 raz na miesiąc, wykonując w nich każdorazowo oznaczenia wskaźników wymaganych rozporządzeniem MŚ z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe, będące środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych (Dz. U. Nr 176, poz. 1455). Zgodnie z rozporządzeniem - wody dla ryb:

  1. łososiowatych – to wody, które stanowią lub mogą stanowić środowisko życia populacji ryb należących do rodzaju Salmo spp., rodziny Coregonidae lub gatunku lipień,
  2. karpiowatych – to wody, które stanowią lub mogą stanowić środowisko życia populacji ryb należących do rodziny karpiowatych, lub innych gatunków, takich jak szczupak, okoń oraz węgorz.
Oceny dokonano zgodnie z metodyką określoną w ww. rozporządzeniu, porównując wyniki badań z wymaganiami określonymi dla wód będących środowiskiem życia ryb łososiowatych i karpiowatych w warunkach naturalnych.

Analiza wyników wykazała, że w żadnym z badanych punktów pomiarowo-kontrolnych wody nie spełniały w pełni wymagań określonych w rozporządzeniu. Występowały w nich nadmiernie podwyższone stężenia związków biogennych (w szczególności azotu i fosforu), a niekiedy także zbyt wysokie stężenia substancji organicznych oraz okresowe niedobory tlenu rozpuszczonego. Wartości pozostałych wskaźników na ogół wskazywały na przydatność wód do bytowania ryb, także łososiowatych.

Zestawienie wyników oceny jakości wód rzek przeznaczonych do bytowania ryb w warunkach naturalnych, badanych w 2004 r. w ramach „monitoringu rybnego”, zawiera tabela IV.2.4. Wyniki oceny przedstawiono także na rysunku IV.2-1.

Szczególowe wyniki badań zamieszczono na stronie internetowej WIOŚ www.zgora.pios.gov.pl


Tabela IV.2.4. Ocena jakości wód rzek przeznaczonych do bytowania ryb w warunkach naturalnych

Nazwa rzeki

Lokalizacja punktu pomiarowego

Km rzeki

Zgodnie z przeznaczeniem wody rzeki powinny spełniać wymagania określone dla życia w warunkach naturalnych ryb:

Ocena

Wskaźniki decydujące

Zlewnia Odry

Czarna Struga

most na drodze Książ Śląski -Studzieniec

15,0

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, związki organiczne (okresowo)

Kożuszna

ujście do Czarnej Strugi

0,5

b.d.

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne, zawiesina og., niedobory tlenu rozp. w wodzie

Czarna Struga

poniżej ujścia Kożusznej (m. Lubieszów)

5,0

karpiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Czarna Struga

ujście do Odry (m. Nowa Sól)

2,5

karpiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Zimna Woda (Zimny Potok)

ujście do Odry

4,5

karpiowatych

Nie spełniają

związki biogenne, niedobory tlenu rozp. w wodzie

Czernica

ujście do Jeziora

Sławskiego

0,1

karpiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne, okresowe, niedobory tlenu rozp. w wodzie

Pliszka

powyżej ujścia Łagowej

55,5

łososiowatych

Nie spełniają

związki organiczne (okresowo), azotyny, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Łagowa

przed ujściem do Pliszki

0,1

łososiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie, azotyny,

Pliszka

poniżej ujścia Łagowej

54,5

łososiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Pliszka

m. Pliszka

40,0

łososiowatych

Nie spełniają

azotyny, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Pliszka

m. Sądów

15,4

łososiowatych

Nie spełniają

związki organiczne, związki biogenne

W zlewni Warty

Kanał Postomski

m. Krzeszyce

32,2


karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie, fosfor og.

Kanał Postomski

m. Przyborów

10,9

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie, fosfor og.

Postomia

m. Krzeszyce

0,8

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, zawiesina og., fosfor og.

Kanał Maszówek

m. Warniki

2,0

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny

Witna

powyżej Witnicy

12,5

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie

Witna

poniżej Witnicy

0,4

karpiowatych

Nie spełniają

azotyny, azot amonowy, okresowe niedobory tlenu rozp. w wodzie, fosfor og.



Badania w punktach pomiarowo-kontrolnych (ppk) monitoringu diagnostycznego, wykonane pod kątem oceny spełnienia określonych wymagań dla bytowania ryb, wykazały że wody głównych rzek w województwie lubuskim nie odpowiadały tym wymaganiom. Przekroczenia stwierdzono w zakresie stężeń zanieczyszczeń organicznych (wyrażonych biochemicznym zapotrzebowaniem tlenu - BZT5) oraz związków azotu i fosforu (w szczególności: fosforu ogólnego, azotu amonowego, azotynów i niejonowego amoniaku). W wodach Rowu Polskiego i Kopanicy występowały także okresowe niedobory tlenu rozpuszczonego. Pozostałe wskaźniki we wszystkich punktach pomiarowo-kontrolnych na ogół odpowiadały zaostrzonym wymaganiom określonym dla warunków bytowania ryb łososiowatych.



Monitoring wód zagrożonych zanieczyszczeniem związkami azotu pochodzenia rolniczego

Nadmierna zawartość substancjami biogennych w wodach (eutrofizacja) spowodowana jest w znacznym stopniu zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego, wynikającymi m.in. z niewłaściwego stosowania nawozów, sposobu gospodarowania gnojowicą itp. Problem ten spowodował konieczność podjęcia kompleksowych działań ograniczających ww. zagrożenia i mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód. Na skalę europejską wytyczne dla podejmowania tego typu działań określa tzw. Dyrektywa Azotanowa (Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r.) - przetransponowana do polskiego prawa, m.in. poprzez ustawę Prawo wodne.

Działając zgodnie z ustawą Prawo wodne wszyscy dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej wyznaczyli na obszarze kraju wody powierzchniowe i podziemne wrażliwe na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzenia rolniczego oraz obszary szczególnie narażone, z których odpływ azotu do tych wód ze źródeł rolniczych należy ograniczyć. Dyrektor RZGW we Wrocławiu do wód wrażliwych zaliczył m.in. wody Rowu Polskiego i określił obszar zlewni Rowu Polskiego, jako obszar szczególnie narażony. W ślad za tym zlewnię Rowu Polskiego objęto programem działań naprawczych, opracowanym przez RZGW we Wrocławiu (rozporządzenie Dyrektora RZGW we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu ze źródeł rolniczych, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubuskiego nr 27 poz. 428).

W ramach realizacji ww. programu Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze uczestniczył w 2004 r. w monitoringu jakości wód w zlewni Rowu Polskiego, prowadząc badania w dwóch ppk: na rzece Kopanicy w km 13,5 (m. Łęgoń) oraz na Rowie Polskim – w km 3,2 (m. Dryżyna). Wyniki ww. badań (w zakresie określonym w „Programie działań…”) zestawiono w tabeli IV.2.5.


Tabela IV.2.5. Zestawienie wyników badań wód zagrożonych zanieczyszczeniem związkami azotu pochodzenia rolniczego

Wskaźniki zanieczyszczenia

Wartości

min.

max.

śr. roczna

min.

max.

śr. roczna

graniczne wskaźników eutrofizacji
(powyżej których występuje eutrofizacja)

ppk na rz. Kopanicy
w km 13,5(w m. Łęgoń)

ppk na rz. Rów Polski
w km 3,2 (m.Dryżyna)

Fosfor og. (mg P/ dm3)

0,15

3,62

0,874

0,28

4,42

1,8

> 0,25

Azot ogólny (mg N/ dm3)

1,75

28,4

7,36

2,72

11,61

6,41

>5

Azotany (mg NO3/dm3 )

0,0

18,5

4,957

0,0

18,1

7,212

> 10

Azot azotanowy

(mg N-NO3/dm3 )

0,0

4,182

1,12

0,0

4,091

1,63

>3,4

Chlorofil „a” (µg/ dm3)

0,7

62,7

17,17

1,8

64,2

17,4

>25






Badania dla potrzeb oceny stopnia eutrofizacji śródlądowych wód powierzchniowych

Badania dla potrzeb oceny stopnia eutrofizacji wód (zgodnie z Prawem wodnym) prowadzono na wszystkich rzekach objętych monitoringiem przez WIOŚ w 2004 r., wykonując oznaczenia wskaźników określonych w rozporządzeniu tj.: fosforu ogólnego, azotu ogólnego, azotanów, azotu azotanowego i chlorofilu „a”. Wyniki badań stanowić będą podstawę do wykonania pierwszej oceny stopnia eutrofizacji wód planowanej na lata 2006 – 2007. Badania będą wykorzystane również do weryfikacji wyznaczonych wód i obszarów zagrożonych zanieczyszczeniem związkami azotu pochodzenia rolniczego – przewidzianej Prawem wodnym w okresach czteroletnich.



Monitoring wód powierzchniowych ujmowanych dla potrzeb zaopatrzenia ludności w wodę

Na terenie województwa lubuskiego funkcjonuje ujęcie wody „Sadowa” dla m. Zielona Góra, zlokalizowane na rzece Obrzycy (stanowiącej prawostronny dopływ Odry). W 2004 r. prowadzono monitoring jakości wód Obrzycy w rejonie ujęcia pod kątem spełnienia wymagań rozporządzenia Ministra Środowiska, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia (Dz. U. nr 204 poz.1728). Badania realizowały stacje Państwowej Inspekcji Sanitarnej, przy udziale WIOŚ w Zielonej Górze. Wyniki badań wykonanych w 2004 r. wykazały, że wody Obrzycy w zakresie większości wskaźników zanieczyszczenia (w tym – wszystkich wskaźników priorytetowych) spełniają wymagania jakości określone dla wody kategorii A3 - wymagającej (w celu uzyskania wody przeznaczonej do spożycia) wysokosprawnego uzdatniania fizycznego i chemicznego. Określonych wymagań nie spełniała zawartość fosforanów (75% próbek wody bez przekroczeń dopuszczalnych wartości wobec wymaganych 90 %) oraz nasycenie tlenem (80 % „dobrych” próbek zamiast wymaganych 90 %).

Zgodnie z Prawem wodnym – wody powierzchniowe, które nie spełniają wymagań określonych w rozporządzeniu mogą być wykorzystywane do zaopatrzenia ludności pod warunkiem zastosowania odpowiednich procedur, w tym mieszania z wodami innego pochodzenia, gwarantujących spełnienie wymagań dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia.

Dla spełnienia ww. wymagań wody ujmowane z Obrzycy mieszane są z wodami podziemnymi z ujęcia głębinowego w Zawadzie i poddawane wysokosprawnym procesom uzdatniania na Stacji Uzdatniania Wody w Zawadzie.


Tabela IV.2.6. Klasyfikacja jakości wód głównych rzek województwa lubuskiego – na podstawie badań wykonanych w 2004 r.

Nazwa rzeki

Długość badanego odcinka 1)
km

Wody

bardzo dobrej jakości
I klasa

dobrej jakości
II klasa

zadowalającej jakości
III klasa

niezadowalającej jakości
IV klasa

złej jakości
V klasa

w % długości kontrolowanego odcinka w poszczególnych klasach

Odra

208,6

-

-

-

80,2

19,8

Warta

137,0

-

-

-

100,0

-

Bóbr

112,0

-

-

98,2

1,8

-

Nysa Łużycka

112,0

-

-

-

100,0

-

Noteć

48,9

-

-

-

100,0

-

Kwisa

17,0

-

-

100,0

-

-

Barycz

4,8

-

-

-

-

100,0

Rów Polski

15,0

-

-

-

-

100,0



Klasyfikacja jakości wód głównych rzek województwa lubuskiego



2.2 Jeziora
Monitoring diagnostyczny
Monitoring diagnostyczny wybranych jezior województwa lubuskiego przeprowadzono zgodnie z zasadami Systemu Oceny Jakości Jezior (SOJJ). System, opracowany przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie, polega na określeniu cech fizycznych, chemizmu i życia biologicznego wód jezior. Ocenione parametry pozwalają na wydzielenie klas jakości jezior odzwierciedlających stopień ich eutrofizacji. Weryfikatorami klas czystości decydującymi o możliwościach użytkowania badanych wód są: wskaźnik sanitarny, terenowe obserwacje biologiczne lub zawartość w wodzie substancji toksycznych. Badania przeprowadza się dwukrotnie w ciągu roku – wczesną wiosną i latem. Integralną częścią oceny jest określenie stopnia podatności jezior na degradację na podstawie wskaźników morfometrycznych, hydrograficznych i zlewniowych.

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze wraz z Delegaturą w Gorzowie Wlkp. w latach 2003-2004 przebadał w ramach monitoringu diagnostycznego osiemnaście jezior o łącznej powierzchni 2 928,3 ha i objętości 238 359,1 tys. m3 . Dwanaście jezior o łącznej powierzchni 2 207,7 ha i objętości 203 728,8 tys. m3 zaklasyfikowano do II klasy jakości, trzy jeziora o łącznej powierzchni 328,7 ha i objętości 20 474,8 tys. m3 zakwalifikowano do III klasy jakości i również trzy o łącznej powierzchni 391,9 ha i objętości 14 155,5 tys. m3 do zbiorników wód poza normatywnych (rysunki IV.2.18 i IV.2.19).


Jeziora województwa lubuskiego

Każde z badanych jezior było objęte monitoringiem w latach wcześniejszych, z powtarzalnością średnio co pięć lat. Obecnie możliwe jest śledzenie zmian stanu jakości wód wielu badanych jezior w czasie 10 -12 lat (tabela IV.2.7).

Tabela IV.2.7. Stan jakości wód jezior województwa lubuskiego badanych w latach 2003–2004

Lp.

Jezioro

Powierznia ha

Objętość tys. m3

Rok badań

Klasa jakości

Wskaźnik liczbowy

Rok badań

Klasa jakości

Wskaźnik liczbowy

Rok badań

Klasa jakości

Wskaźnik liczbowy

1

Osiek

532,9

53316,7

1994

II

2,27

1999

II

2,27

2004

II

1,87

2

Ostrowiec

387,6

36433,1

1993

II

2,27

1998

II

2,47

2003

II

2,13

3

Lubikowskie

314,7

34842,1

1993

II

1,87

1998

II

1,93

2004

II

1,60

4

Lubniewsko (Nakońskie)

240,4

12412,8

1993

III

2,93

1998

III

2,87

2003

III

2,67

5

Paklicko Wielkie

196,0

15823,3

1994

III

3,00

1998

III

3,13

2003

II

2,47

6

Lipie

174,0

22202,9

1994

II

1,67

1999

II

1,87

2004

II

1,73

7

Rudno

163,0

6590,4

1991

III

3,00

1999

Poza klasą

3,64

2004

Poza klasą

3,27

8

Wojnowskie Zachodnie

147,3

6312,0

1993

Poza klasą

3,36

1999

Poza klasą

3,55

2004

Poza klasą

3,45

9

Marwicko

140,3

4853,6

1993

II

2,09

1998

II

2,13

2004

II

2,00

10

Lubiąż

130,5

6075,1

1993

III

2,87

1998

III

2,67

2003

II

2,20

11 Wilkowskie 130,5 11701,8 1993 II 2,33 1999 II 2,21 2004 II 2,00

12

Tarnowskie Duże

91,6

3504,0

1992

II

2,00

1999

II

2,44

2004

II

2,43

13

Wojnowskie Wschodnie

81,6

1253,1

1993

Poza klasą

3,36

1999

Poza klasą

3,90

2004

Poza klasą

3,68

14

Słowa

62,1

9141,4

1994

II

1,73

1999

II

2,20

2004

II

1,93

15

Goszcza

48,0

3692,0

-

-

-

1998

III

2,93

2003

III

2,93

16

Krajnik

40,3

4370,0

1993

III

2,27

1998

III

2,93

2003

III

3,07

17

Lubie

28,4

3697,1

-

-

-

1998

III

2,73

2003

II

2,47

18

Czarne

19,1

2137,7

-

-

-

1997

II

1,67

2003

II

1,80





Jezioro Krajnik (Trzciniec)

Jezioro Krajnik leży w obrębie m. Lubniewice. Jest najmniejszym i zdecydowanie najgłębszym z trzech, tzw. lubniewickich jezior. Zabudowa miejska przylega do północnego i północno-zachodniego, wysokiego, brzegu jeziora. Dość stromą skarpę stanowi również północno-wschodni brzeg. Południowo-wschodni brzeg jest niższy, z leśnym skupiskiem.

Jezioro Krajnik ma słabo urozmaiconą linię brzegową. Na potrzeby turystyki i rekreacji jezioro zostało zagospodarowane w niewielkim stopniu. Na zachodnim brzegu znajduje się jeden ośrodek wypoczynkowy z dużą plażą, a poza nim kilka domków letniskowych. Przez jezioro przepływa rzeka Lubniewka, wpływająca od północy i wypływająca na wschodzie. Do jeziora okresowo, za pośrednictwem rowu o długości ok. 0,5 km odprowadzane są ścieki komunalne, z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków dla miasta Lubniewice. Oczyszczalnia funkcjonuje od 1993 r. Pozwolenie wodno-prawne (znowelizowane 04.02.2003 r.) ustaliło możliwość odprowadzania oczyszczonych ścieków poprzez przepompowywanie rurociągiem do rzeki Lubniewki (odpływu z jeziora) lub gromadzenie w stawie makrofitowym i okresowe odprowadzanie do jeziora. W praktyce (co potwierdzają kontrole WIOŚ) z uwagi na znaczne koszty przepompowywania do rzeki, nie stosuje się tego sposobu odprowadzania ścieków i w związku z tym, po przetrzymaniu w stawach, trafiają one do jeziora.

W okresie letnim jezioro charakteryzowała wyraźna stratyfikacja termiczna. Dobre natlenienie utrzymywało się w epilimnionie do trzeciego metra. Tu następował gwałtowny spadek zawartości tlenu. Metalimnion i hypolimnion były pozbawione tlenu. Siarkowodór nad dnem był wyraźnie wyczuwalny.

Wody jeziora były bardzo obciążone związkami biogennymi: zawartość fosforanów i fosforu całkowitego latem nie odpowiadała normom, uśrednione z wiosny i lata stężenia fosforu całkowitego oraz fosforanów wiosną mieściły się w III klasie. Również stężenia azotu amonowego nad dnem odpowiadały III klasie, a średnie stężenia azotu całkowitego z wiosny i lata nie mieściły się w normach. Produkcja biologiczna mierzona stężeniem chlorofilu „a” była wysoka, podobnie wysokie było obciążenie zbiornika solami mineralnymi. Znalazło to odzwierciedlenie w dużym przyroście biomasy fitoplanktonu – zawartość chlorofilu „a” nie odpowiadała normom. W ślad za tym przezroczystość wód była mała i wynosiła średnio 1,3 m. Jedynie zawartość materii organicznej w jeziorze była umiarkowana – stężenia BZT5 i ChZT odpowiadały II klasie.

W ogólnej klasyfikacji fizyczno – chemicznej jezioro Krajnik mieściło się w III klasie. Dobre warunki sanitarne nie miały wpływu na wynik klasyfikacji.

Omawiany zbiornik jest stosunkowo odporny na degradację i zaliczony został do II kategorii. Najbardziej korzystne są wskaźniki związane z misą jeziorną – znaczny procent stratyfikacji wód i niski stosunek powierzchni dna czynnego do objętości epilimnionu.

Rzeka Lubniewka na dopływie wiosną – pod względem wskaźników fiz-chem. – klasyfikowała się w II klasie jakości wód. Decydowało o tym wyłącznie stężenie ChZT. Latem zły stan sanitarny dopływającej do jeziora Lubniewki, powodował zaliczenie jej do III klasy. Na odpływie wiosną stężenie fosforu całkowitego mieściło się w III klasie, fosforany, ChZT i BZT5 w klasie II. Nie odpowiadający normom stan sanitarny odpływu latem deklasyfikował Lubniewkę. Drugi dopływ, przyjmujący okresowo ścieki z oczyszczalni, wiosną nie odpowiadał normom z uwagi na wysokie stężenia fosforu ogólnego i fosforanów. Latem omawiany ciek nie odpowiadał normom z powodu wysokiego stężenia fosforu ogólnego i bardzo złego stanu sanitarnego. Tak więc wpływ ścieków na wody dopływu był ewidentny.

W okresie wiosennym fitoplankton miał charakter okrzemkowy. Grupa ta stanowiła ok. 76 % liczebności ogólnej. Najliczniej reprezentowane były dwa gatunki: Fragillaria capucina i Asterionella formosa. Latem plankton roślinny tworzyły głównie okrzemki (53 % liczebności ogólnej) z gatunku Melosira granulata v. angustissima i Fragillaria crotonensis oraz sinice (ok. 44 % liczebności) z gatunku Phormidium autumnale i Oscillatoria brevis.

Jezioro badane było wcześniej w 1993 i 1998 roku. W 1993 roku jezioro Krajnik odpowiadało II klasie jakości wód jeziorowych. Pięć lat później stwierdzono III klasę. Porównanie wskaźników wykazało znaczny wzrost stężenia biogenów w warstwie powierzchniowej, przyrost biomasy wyrażający się stężeniami chlorofilu „a” na poziomie nie odpowiadającym normom. Poprawił się natomiast stan sanitarny jeziora. W roku 2003 w stosunku do roku 1998 stężenia azotu całkowitego i wartości przewodności elektrolitycznej wzrosły z poziomu klasy III do nie odpowiadających normom. Określająca klasę jakości ogólna wartość liczbowa wzrosła na przestrzeni dziesięciu lat z 2,27 (klasa II) do 3,07 (klasa III). W największym stopniu powiększyło się obciążenie jeziora związkami azotu i fosforu.

W sytuacji gdy zbiornik pełni rolę odbiornika ścieków, jak to ma miejsce w przypadku jeziora Krajnik, poprawa stanu czystości jego wód jest praktycznie niemożliwa.


Jezioro Krajnik



Jezioro Lubiąż

Jezioro Lubiąż jest środkowym (również pod względem powierzchni) z trzech tzw. jezior lubniewickich. Miejska zabudowa i większość obiektów rekreacyjnych okala wschodnie ploso jeziora. Reszta jeziora otoczona jest lasami. Brzegi jeziora są w przewadze wysokie. Jezioro ma dobrze rozwiniętą linię brzegową, pełną zatok i półwyspów. Dodatkowo krajobraz wody urozmaicają dwie wyspy. Roślinność wodna wynurzona występuje najbujniej w zachodnich rejonach akwenu. Mało urozmaicone dno pokrywa gruba warstwa osadów.

Nad jeziorem, przy kompleksach wypoczynkowych, znajduje się kilka zagospodarowanych plaż. Jedno, małe pole biwakowe zlokalizowano przy dopływie, drugie, znacznie większe, przy wylotowej drodze do Gorzowa Wlkp. Dodatkową atrakcją są pobliskie ośrodki jeździeckie.

Swobodny dopływ do jeziora (rzeka Lubniewka płynąca z pobliskiego jeziora Lubniewsko) umożliwia komunikację wodną między oboma zbiornikami. Drugi, mały dopływ prowadzi wody z jeziora Krzywego. Rzeka Lubniewka wypływa z jeziora Lubiąż na wschodnim jego krańcu i wpływa do położonego znacznie niżej jeziora Krajnik.

Jezioro nie jest odbiornikiem ścieków z punktowych źródeł zanieczyszczeń. Ścieki z miasta i ośrodków wypoczynkowych odprowadzane są do mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w Lubniewicach.

Spośród 6 przebadanych stanowisk na jeziorze tylko jeden przekrój był wymieszany do dna, pozostałe charakteryzowała częściowa stratyfikacja termiczno-tlenowa. Dobrze natleniona była warstwa wody do głębokości 3 metrów. Nad dnem stwierdzono występowanie siarkowodoru. Wartości BZT5 i ChZT świadczące o ilości materii organicznej w jeziorze odpowiadały II klasie. Stężenia biogenów w warstwie powierzchniowej mieściły się w I klasie. Stwierdzono kumulowanie się biogenów nad dnem - ich stężenia odpowiadały III klasie, bądź ją przekraczały. Wskaźniki żyzności jeziora klasyfikowały się w klasie II. Niewielka była przezroczystość, charakterystyczna dla III klasy. Przewodność elektrolityczna właściwa, będąca miarą koncentracji soli mineralnych w wodach jeziora była umiarkowana i odpowiadała II klasie. Niestety na większości stanowisk stwierdzono obniżony do II klasy stan sanitarny jeziora.

Zgodnie z wymogami SOJJ jezioro Lubiąż zostało sklasyfikowane w II klasie jakości wód jeziorowych. Jezioro Lubiąż charakteryzuje znaczna podatność na degradację odpowiadająca III kategorii. O takiej ocenie decydują analizowane wskaźniki morfometryczne, hydrograficzne i zlewniowe, przyjmujące w większości niekorzystne wartości. Wpływająca do jeziora Lubniewka, zarówno wiosną, jak i latem, odpowiadała II klasie czystości wód płynących. Wiosną decydowało o tym wyłącznie stężenie BZT5, latem oprócz BZT5 – ChZT i miano coli. Bardzo niska wartość tlenu rozpuszczonego wiosną deklasyfikowała dopływ z jez. Krzywego. Podwyższone do wartości klasy II były ponadto utlenialność i ChZT. Latem stwierdzono zły stan sanitarny dopływu – III klasa. Pozostałe wskaźniki nie przekraczały norm dla I klasy. Wypływająca z jeziora rzeka Lubniewka wiosną pod względem wskaźników fiz-chem. klasyfikowała się w II klasie jakości wód. Decydowało o tym wyłącznie stężenie ChZT. Latem zły stan sanitarny powodował zaliczenie jej do wód III klasy.

Analiza hydrobiologiczna wykazała, że w fitoplanktonie zarówno wiosennym, jak i letnim dominowały okrzemki. Wiosną Bacillariophyceae stanowiły blisko 92 % liczebności wszystkich organizmów planktonowych. Dominantami w tej grupie były dwa taksony: Asterionella formosa oraz Synedra acus v. acus. W okresie stagnacji letniej nastąpił masowy rozwój okrzemek i ich liczebność wyniosła blisko 98 % wszystkich oznaczonych taksonów. Wśród nich dominował gatunek Melosira granulata v. angustissima.

Jezioro Lubiąż jest przykładem jeziora, które na przestrzeni dziesięciu lat obejmujących trzy cykle badań, poprawiło stan czystości podwyższając klasę z III do II. Badania przeprowadzone w 1993 i 1998 roku klasyfikowały jezioro w III klasie. Jednakże wynik punktacji w 1998 roku był już niższy niż pięć lat wcześniej. Z porównania poszczególnych wskaźników wynikało, że spadły stężenia azotu mineralnego, azotu całkowitego i fosforu całkowitego w warstwie powierzchniowej. Nieznacznie poprawiła się przezroczystość wód. Ostatnie badania z 2003 roku wykazały dalszą poprawę: wyraźnie zmalała produkcja biologiczna, zmniejszyły się jeszcze bardziej koncentracje związków azotowych. Tak więc podjęte przed ponad dziesięcioma laty działania porządkujące gospodarkę ściekową na terenie zlewni i w samych Lubniewicach (m. in. odcięcie dopływu ścieków od jeziora) dało wymierne efekty.



Jezioro Lubniewsko (Nakońskie)

Jezioro Lubniewsko jest największym z tzw. jezior lubniewickich. Zlewnia bezpośrednia jest typowo leśna. Brzegi są zalesione, w części zachodniej z licznymi stromymi skarpami. Linia brzegowa oraz dno jeziora są urozmaicone. Kompleks rekreacyjno- wypoczynkowy (złożony z 2 ośrodków) i plażę zlokalizowano w jednym miejscu, na brzegu wschodnim. Ścieki ze zbiorników bezodpływowych dowożone są do oczyszczalni ścieków w Lubniewicach. Przy drodze, obok przesmyku łączącego jeziora Lubniewsko i Lubiąż znajduje się leśne pole biwakowe. Jezioro stanowi zespół przyrodniczo-krajobrazowy.

Zbiornik zasilany jest trzema stałymi dopływami. Główny z nich to rzeka Lubniewka, która bierze początek ze źródlisk powyżej jeziora Lubniewsko i wpływa do jeziora od południa. Drugi, płynący z okolic wsi Glisno, w przeszłości był odbiornikiem wód pochłodniczych z gorzelni w Gliśnie. Obecnie gorzelnia jest nieczynna. Trzeci dopływ, to ciek zbierający wody ze zmeliorowanych rowów. Płynie ze wschodu, od strony osady Świerczów, niegdyś zanieczyszczany ściekami sanitarnymi z tej osady. Szeroki odpływ (Lubniewka) uchodzi na północy do jeziora Lubiąż. Obie wsie, leżące poza zlewnią bezpośrednią jeziora, są skanalizowane, a ścieki przepompowywane do oczyszczalni w Lubniewicach.

Spośród pięciu przebadanych na jeziorze stanowisk cztery charakteryzowała co prawda pełna stratyfikacja termiczno – tlenowa, jednak hypolimnion był bardzo płytki. Warstwa epilimnionu w całej toni sięgała 2 metrów. Nad dnem stwierdzono występowanie siarkowodoru, najbardziej intensywne w środkowej części jeziora. Jezioro Lubniewsko było dość zasobne w materię organiczną, o czym świadczyła wartość BZT5 osiągająca normę dla III klasy na powierzchni i II klasy nad dnem. Wody jeziora zawierały również bardzo dużą ilość związków fosforowych, nad dnem koncentracja fosforu ogólnego przekraczała normę dla III klasy. Wprawdzie wiosną na powierzchni stężenie fosforanów nie przekraczało norm dla I klasy, jednakże fakt ten należy łączyć z intensywną w okresie wegetacyjnym asymilacją fosforu. Nieco korzystniejszy obraz akwenu uzyskano w oparciu o związki azotu (od klasy I do III). Wartość przewodności elektrolitycznej właściwej mieszcząca się w III klasie stanowiła potwierdzenie znacznego stężenia związków mineralnych w wodzie jeziora. O znacznej żyzności jeziora Lubniewsko świadczyła jego duża produkcja pierwotna (potwierdzona stężeniami chlorofilu „a” i suchej masy sestonu - NON i III klasa) oraz mała przezroczystość – III klasa.

Sumaryczna ocena stanu czystości wód jeziora dokonana według SOJJ wskazuje na III klasę. Pod względem sanitarnym jezioro odpowiadało wodom II klasy.

Fitoplankton wiosenny był zdominowany przez okrzemki, stanowiące blisko 98 % wszystkich organizmów planktonowych. Wśród tej grupy taksonomicznej w największych ilościach wystąpił gatunek Asterionella formosa. Latem w planktonie roślinnym wystąpiła dominacja okrzemek (65,4 % całej liczebności), przy współudziale sinic (33,3 %). Wśród oznaczonych taksonów najliczniej wystąpiły dwa gatunki: Melosira granulata v. granulata oraz Oscillatoria subtilissima.

Omawiane jezioro jest umiarkowanie podatne na degradację i klasyfikuje się w II kategorii. Jak wynika z przeglądu wskaźników morfometrycznych, hydrograficznych i zlewniowych najkorzystniej oddziałuje na jezioro położenie wśród lasów. Najmniej korzystna cecha jeziora to bardzo mały stopień stratyfikacji wód.

Wpływająca do jeziora rzeka Lubniewka wiosną, z uwagi na nieznacznie przekroczoną wartość graniczną I klasy dla fosforu ogólnego, klasyfikowała się w II klasie. Latem również stężenia fosforu ogólnego oraz dodatkowo obniżona wartość miana coli spowodowały zaliczenie Lubniewki do II klasy. Również w klasie II, z powodu miana coli, klasyfikował się wiosną ciek dopływający z okolic wsi Glisno. Latem stan sanitarny dopływu nie odpowiadał normom. Stężenia fosforu ogólnego i fosforanów były podwyższone do II klasy. Niepokojąco wysokie wartości kilku wskaźników stwierdzono latem w wodach trzeciego dopływu, płynącego z kierunku Świerczowa. Nie odpowiadały normom wszystkie wskaźniki tlenowe (BZT5, ChZT, utlenialność, tlen rozpuszczony), fosforany i fosfor ogólny. Ponadto stan sanitarny wykazywał III klasę czystości wód płynących. Wydaje się, że taki stan był sprawą incydentalną – być może nastąpił np. spust ścieków z beczkowozu do cieku tuż przed pobraniem prób – gdyż wiosną wyniki nie odbiegały szczególnie od przyjętych norm. Podjęto wzmożone działania kontrolne w zlewni cieku. Jak wspomniano wcześniej, zarówno wieś Glisno, jak i Świerczów, są podłączone do oczyszczalni w Lubniewicach. Lubniewka na wypływie z jeziora odpowiadała II klasie: wiosną wyłącznie z powodu wskaźnika BZT5, latem BZT5, ChZT i miana coli.

Począwszy od roku 1993, kiedy to przeprowadzono pierwsze badania jeziora zgodnie z SOJJ, do ostatnich badań w 2003 r., jezioro utrzymuje III klasę jakości wód. Między kolejnymi badaniami zaszły korzystne zmiany w gospodarce ściekowej na terenie zlewni, w efekcie których zbiornik miał szansę na poprawę czystości. Jedyna zauważalna poprawa to spadek wartości wskaźnika liczbowego decydującego o klasie czystości – od 2,93 w 1993 r., poprzez 2,87 w 1998 r. do 2,67 w roku 2003. Wieloletnie wprowadzanie ścieków do jeziora, przy jego nie najgłębszej misie, spowodowało trudno odwracalne zmiany.

Jezioro Lubniewsko jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy wymaga szczególnej troski i dbałości m. in. o właściwą gospodarkę wodno-ściekową w zlewni jeziora.



Jezioro Ostrowiec

Zlewnia całkowita jeziora Ostrowiec to równina sandrowa z przewagą lasów Puszczy Drawskiej. Zlewnia bezpośrednia to obszar o powierzchni 353 ha, w 100% pokryty lasami. Nie ma na jej terenie punktowych źródeł zanieczyszczeń. Jezioro leży w Drawieńskim Parku Narodowym i podlega wszystkim rygorom obszaru prawnie chronionego. Tak więc turystyka i rekreacja jest tu znacznie ograniczona. Nad jeziorem nie ma ośrodków wypoczynkowych i pól namiotowych, turystyka pobytowa nad samym jeziorem jest zabroniona.

Od północy wpływa do jeziora rzeka Płociczna, która przepływa przez płytsze, północne ploso i wypływa na wschodzie. Jezioro ma jeszcze jeden odpływ - na południu - jest to ciek prowadzący wodę jeziorną na stawy rybne.

Jezioro jest zbiornikiem o dobrze rozwiniętej linii brzegowej, posiadającym kilka plos. Charakterystyczną cechą jeziora jest występowanie w nim niejako trzech odmiennych w charakterze zbiorników. Północna część jeziora, do której uchodzi rzeka Płociczna jest częścią przepływową, z rozległym, płytkim profundalem. Część środkowa, nieprzepływowa, o bogatej rzeźbie dna, jest najgłębsza. Trzecią część jeziora stanowi „klifowe” oczko w południowym krańcu jeziora, gdzie spadek dna można przyrównać do kotłów górskich. Na jeziorze znajdują się trzy wyspy.

Jezioro Ostrowiec należy do zbiorników wykazujących wyraźną stratyfikację termiczną. Letnie układy termiczno – tlenowe na poszczególnych głęboczkach były podobne; epilimnion w całej toni sięgał do 2 metra, a metalimnion kończył się najczęściej na 8 metrze. Generalnie hypolimnion był odtleniony, lecz występowanie siarkowodoru nad dnem stwierdzono organoleptycznie tylko na dwóch najpłytszych głęboczkach. Ilość materii organicznej w jeziorze reprezentowana wartościami ChZT i BZT5 zawierała się w granicach norm I i II klasy czystości wód jeziorowych. Stężenia związków fosforu i azotu latem w warstwie naddennej przyjmowały wartości klasy III, bądź nie odpowiadały normom. Przewodność elektrolityczna właściwa, będąca miarą koncentracji soli mineralnych w jeziorze, była wysoka i nie odpowiadała normom. Pomimo znacznej zasobności w związki fosforu produkcja biologiczna mierzona stężeniem chlorofilu „a” była w omawianym zbiorniku umiarkowana – II klasa, a ilość suchej masy sestonu niska – I klasa. Widzialność krążka Secchiego mieściła się w II klasie.

Zgodnie z SOJJ wody omawianego zbiornika zaliczono do II klasy jakości. Dobre warunki sanitarne jeziora nie miały wpływu na wynik klasyfikacji.

Jezioro Ostrowiec jest akwenem stosunkowo odpornym na degradację i zostało zaliczone do II kategorii. Większość cech hydrograficznych, morfometrycznych i zlewniowych nie przekracza wartości dopuszczalnych dla I lub II kategorii. Jedynie niekorzystna jest tzw. możliwość rozcieńczania czyli stosunek objętości jeziora do długości jego linii brzegowej (III kat.)


Jezioro Ostrowiec

Wpływającą do jeziora rzekę Płociczną, zarówno wiosną jak i latem, sklasyfikowano w I klasie. Rzeka Płociczna na odpływie z jeziora charakteryzowała się wodami o II klasie czystości - wiosną decydowała o tym wyłącznie wartość BZT5, latem miano coli. Żaden z ocenianych wskaźników decydujących o stanie czystości drugiego odpływu (na stawy) nie przekraczał norm dla I klasy czystości wód płynących.

Fitoplankton wiosenny jeziora Ostrowiec był zdominowany przez okrzemki, stanowiące blisko 82 % wszystkich oznaczonych taksonów. Wśród nich w największych ilościach wystąpił gatunek Asterionella formosa.

Podczas stagnacji letniej nastąpił masowy rozwój bruzdnic, z gatunkiem dominującym Ceratium hirundinella t. fucoides. Począwszy od pierwszych badań jeziora Ostrowiec w 1993 roku do roku 2003 zbiornik utrzymywał II klasę. Pierwszy pięcioletni okres porównawczy (1993-1998) wykazał wzrost stężenia fosforanów w warstwie powierzchniowej, również ilość fosforu całkowitego i azotu mineralnego na powierzchni wzrosła przechodząc z klasy II do III. Poprawiła natomiast się przezroczystość. Następne pięciolecie (1998-2003) przyniosło spadek stężeń szeregu wskaźników (m.in. fosforanów, fosforu, azotu mineralnego), do niższego poziomu od stwierdzonego w 1993 r. Wynik punktacji w 2003 roku jest najniższy spośród trzech dotychczas określonych. Nie przekłada się to niestety na zmianę klasy na korzystniejszą.

Stan jakości wód jeziora jest kształtowany przede wszystkim przez przepływającą przez jezioro rzekę o znacznym natężeniu przepływu i to głównie od stanu jakości rzeki i jej dopływów zależy jakość jeziora.



Jezioro Czarne

Jezioro Czarne leży na terenie Drawieńskiego Parku Narodowego, w zlewni rzeki Drawy. Jest to niewielki lecz bardzo ciekawy przyrodniczo akwen. Ukształtowaniem przypomina górskie „kociołki”. Jezioro jest bezodpływowe, o regularnym kształcie, otoczone charakterystycznymi stromymi brzegami o piaszczystych skarpach dochodzących do 30 metrów. Zlewnia jeziora jest typowo leśna. Położenie na terenie Parku Narodowego powoduje, że jezioro podlega wszystkim rygorom obszaru prawnie chronionego. Tak więc turystyka i rekreacja jest tu znacznie ograniczona. Nad jeziorem nie ma ośrodków wypoczynkowych i pól namiotowych, turystyka pobytowa nad samym jeziorem jest zabroniona.

W czasie stagnacji letniej dobre natlenienie utrzymywało się do głębokości 11 metrów. W metalimnionie stwierdzono metalimnetyczne maksimum tlenowe. Hypolimnion był głęboki. Nad dnem siarkowodór był bardzo słabo wyczuwalny.

Zbiornik był umiarkowanie zasobny w substancje organiczne – wartości ChZT i BZT5 w powierzchniowej i naddennej warstwie wody mieściły się w normatywach I i II klasy jakości. Związki biogenne, zarówno azot jak i fosfor, w powierzchniowej warstwie wody charakteryzowały się niższymi stężeniami niż w warstwie naddennej. Na powierzchni koncentracje biogenów przyjmowały wartości klasy I i II, nad dnem klasy III. Jezioro w niskim stopniu było obciążone produktywnością biologiczną - chlorofil „a” i sucha masa sestonu odpowiadały I klasie. Jakość wód w znacznym stopniu obniżała wysoka wartość przewodności elektrolitycznej (III klasa), świadcząca o dużej ilości soli mineralnych w jeziorze. Stan sanitarny nie budził zastrzeżeń.

Zgodnie z wymogami SOJJ Jezioro Czarne zostało sklasyfikowane w II klasie jakości wód jeziorowych.

Jezioro Czarne jest akwenem odpornym na degradację i zostało zaliczone do I kategorii. Niekorzystna jest jedynie tzw. możliwość rozcieńczania czyli stosunek objętości jeziora do długości jego linii brzegowej (III kat.). Wszystkie pozostałe wskaźniki hydrograficzne, morfometryczne i zlewniowe nie przekraczają wartości dopuszczalnych dla I kategorii.

Badania hydrobiologiczne jeziora wykazały, że wiosną najliczniej rozwinęły się złotowiciowce zdominowane przez jeden gatunek - Dinobryon divergens, który stanowił 48,7 % liczebności wszystkich organizmów. Subdominantami były okrzemki, stanowiące 30,2 % liczebności fitoplanktonu. W fitoplanktonie letnim pod względem ilościowym dominowały sinice z gatunku Anabaena lemmermannii. Należy również dodać, że latem plankton roślinny jakościowo był ubogi.

Wcześniejsze badania Jeziora Czarnego przeprowadzone w 1997 roku zaliczyły zbiornik również do II klasy, ale z mniejszym wskaźnikiem liczbowym (1,67). Z porównania rezultatów obu badań wynika, że zdecydowanie pogorszyła się przezroczystość wody oraz wzrosło biochemiczne zapotrzebowanie tlenu (przejście z klasy I do II). Pozostałe wskaźniki utrzymały wartości na zbliżonym poziomie.

Położenie jeziora na terenie prawnie chronionym stwarza szansę na utrzymanie dotychczasowej dobrej jakości wody.



Jezioro Marwicko

Jezioro Marwicko Zlewnia całkowita jeziora Marwicko obejmuje swym zasięgiem różnego typu warunki terenowe: lasy, łąki, tereny bagienne i pola uprawne. Są to tereny w przewadze nizinne, znaczny procent zajmują obszary podmokłe - sieć rowów melioracyjnych jest bardzo bogata. Lasy na terenie zlewni bezpośredniej należą do Puszczy Barlineckiej. Zbiornik jest w sezonie dość intensywnie wykorzystywany na cele wypoczynkowe. Zachętą jest, usytuowana na brzegu południowym, spora plaża, leśne pole biwakowe oraz mała gastronomia. Nie ma nad omawianym jeziorem ośrodków wypoczynkowych.

Jezioro posiada dopływ będący niewielkim rowem melioracyjnym oraz odpływ, lokalnie nazywany Kanałem Myślańskim, który pośrednio, przez system rowów melioracyjnych, odprowadza wody do rzeki Myśli.

Jezioro Marwicko nie jest odbiornikiem ścieków. Jedynie spływy powierzchniowe mogą stanowić źródło zanieczyszczenia jego wód. Jest to jezioro dość duże, o małej głębokości średniej. Południowa część jeziora jest głębsza, północna natomiast charakteryzuje się rozległym wypłyceniem.

Latem trzy warstwy termiczne zaobserwowano tylko na głębszym stanowisku, płytszy głęboczek był stratyfikowany częściowo. Dobre natlenienie utrzymywało się do głębokości 4 metrów. Nad dnem, na całkowicie stratyfikowanym stanowisku, siarkowodór był wyraźnie wyczuwalny. Jezioro, sądząc z wartości BZT5, zawierało w badanym okresie umiarkowaną ilość substancji organicznych. Trudno rozkładalne związki organiczne, wyrażone poprzez ChZT, charakteryzowały się wartościami podwyższonymi zaliczanymi do III klasy. Powierzchniowe warstwy wody zawierały koncentracje związków azotu i fosforu na poziomie wartości odpowiadających klasie I i II. W warstwie naddennej stężenia fosforanów były podwyższone do III klasy, ale fosfor ogólny i azot amonowy klasyfikowały się w II klasie. Konduktywność wody wskazywała na znaczne obciążenie zbiornika solami mineralnymi. Nie znalazło to jednak odzwierciedlenia w przyroście biomasy. Chlorofil „a” i sucha masa sestonu utrzymywały się na poziomie II i I klasy. Warunki sanitarne na obu głęboczkach nie budziły zastrzeżeń.

W ogólnej klasyfikacji dokonanej według SOJJ jezioro Marwicko zaliczono do II klasy jakości wód jeziorowych. Dobry stan sanitarny nie miał wpływu na wynik klasyfikacji.

Wiosną i latem w planktonie dominowały Bacillariophyceae: wiosną głównie z gatunku Fragillaria construens i capucina, latem Fragillaria crotonensis.

Jezioro Marwicko z natury jest podatne na wpływy antropogeniczne i odpowiada III kategorii podatności. Jedynym korzystnym czynnikiem jest stosunkowo nieduża wymiana wody w roku i znaczny procent lasów w zlewni bezpośredniej.

Na przestrzeni 7 lat dzielących ostatnie badania jeziora (1998 i 2004) stwierdzono obniżenie koncentracji fosforanów i fosforu ogólnego w naddennych warstwach wody o jedną klasę, tym samym spadła wartość wskaźnika decydującego o klasyfikacji. Mimo to jezioro nadal utrzymuje tę samą II klasę, co w sytuacji niekorzystnych warunków morfometrycznych jakimi cechuje się ten zbiornik napawa optymizmem.



Jezioro Osiek

Jezioro Osiek (zwane też Chomętowskim) położone jest na Pojezierzu Dobiegniewskim - niedużym mezoregionie obejmującym wyspę morenową między sandrami Równiny Gorzowskiej i Drawskiej. Misę jeziora Osiek tworzą trzy plosa: na zachodzie Ogardzka Odnoga, na południu tzw. jezioro Żabie lub Ługi i zasadnicza część jeziora rozciągająca się w kierunku północno- -wschodnim. Do jeziora wpływa rzeka Ogardna, która wypływając przyjmuje nazwę Mierzęckiej Strugi. Ponadto jezioro zasilane jest dopływem z jeziora Słowa.

W przeszłości jezioro było odbiornikiem ścieków z gorzelni rolniczej mieszczącej się we wsi Osiek. Od ponad dziesięciu lat gorzelnia nie funkcjonuje.

Nad jeziorem nie ma ośrodków wypoczynkowych, są natomiast trzy pola namiotowe. Jezioro Osiek jest zbiornikiem o urozmaiconej budowie i znacznej głębokości. W okresie stagnacji letniej na 4 z 6 badanych stanowisk wystąpiło pełne uwarstwienie termiczno-tlenowe. Dobrze natlenione były wody do głębokości 6 m. Skok tlenowy był gwałtowny z 7-9 mgO2/dm3 do ilości śladowych. Dolne warstwy epilimnionu i hypolimnion były odtlenione, mimo to siarkowodór nad dnem był niewyczuwalny. Koncentracja materii organicznej, zarówno na powierzchni, jak i nad dnem była niewielka, o czym świadczą odpowiadające normatywom I klasy wartości BZT5 i ChZT. Zawartości związków biogennych fosforowych i azotowych w powierzchniowej warstwie wody były niewielkie, odpowiadające normatywom I klasy. Warstwa naddenna jeziora natomiast obciążona była dużą ilością substancji fosforowych. Ich stężenia odpowiadały normatywom III klasy (fosfor ogólny), a nawet wartościom pozaklasowym (fosforany). Wysoka (III klasa) wartości przewodności elektrolitycznej wody świadczyła o dużej zawartości soli mineralnych. Nie znalazło to potwierdzenia w wielkości produkcji pierwotnej – stężenie chlorofilu „a” mieściło się w II klasie, zaś sucha masa sestonu odpowiadała klasie I.

Po wykonaniu oceny w oparciu o wszystkie analizowane wskaźniki zaklasyfikowano jezioro do II klasy jakości. Stan sanitarny odpowiadał I klasie na 5 stanowiskach, a na najpłytszym – klasie II i nie miał wpływu na końcowy wynik klasyfikacji.

Wiosną niemal wyłącznym komponentem planktonu roślinnego były dominujące okrzemki, zarówno pod względem ilościowym (98,7 % wszystkich oznaczonych organizmów), jak i jakościowym (11 taksonów). Pod względem ilościowym w planktonie zwierzęcym dominowały Protozoa, zaś pod względem różnorodności biologicznej wrotki.

W fitoplanktonie letnim najliczniejszymi zespołami okazały się bruzdnice i złotowiciowce (Ceratium hirudinella i Dinobryon divergens). W niezwykle ubogim ilościowo planktonie zwierzęcym znaleziono wyłącznie wrotki.

Jezioro Osiek
Omawiany zbiornik jest umiarkowanie podatny na degradację (II kategoria).

W 1994 roku przeprowadzono badania jeziora bez Ogardzkiej Odnogi, sześć lat później również z Ogardzką Odnogą. Porównanie wartości parametrów jakości wód z okresu badawczego 1994-1999 wykazało istotne różnice w koncentracjach związków azotu. Zdecydowanie gorszy był wcześniej stan sanitarny jeziora, który miał wpływ na końcowy wynik klasyfikacji i spowodował obniżenie klasy z II (klasyfikacja wg wskaźników fiz.-chem.) do III. Kolejne porównanie jakości wód – badania z 1999 i 2004 – wykazuje spadek zawartości substancji organicznych w jeziorze, obniżenie stężeń substancji biogennych w warstwie powierzchniowej, a w efekcie niższy, klasyfikacyjny wskaźnik liczbowy.

Obecna, odpowiadająca II klasie, jakość wód utrzymuje się - mimo wcześniejszego przyjmowania ścieków – dzięki nie najgorszej naturalnej odporności na wpływy zewnętrzne oraz małemu obciążeniu turystycznemu. Działania ochronne w strefie zlewni bezpośredniej powinny zmierzać do racjonalnego zagospodarowania rolniczego terenów okalających zbiornik w celu ograniczenia spływu substancji nawozowych.



Jezioro Lubikowskie

Jezioro Lubikowskie leży na pagórkowatym terenie Bruzdy Zbąszyńskiej. Za wyjątkiem stosunkowo niskiego brzegu wschodniego, jezioro otaczają skarpy wyniesione do wysokości kilku metrów. Zlewnię jeziora charakteryzuje różnorodne zagospodarowanie, brzeg północny przylega bezpośrednio do pól i łąk, a pozostałe brzegi porośnięte są lasem. Jezioro charakteryzuje się bardzo dobrze rozwiniętą linią brzegową. Urozmaicone dno zbiornika posiada kilka głęboczków.

Główny dopływ do Jeziora Lubikowskiego niesie wody z sąsiedniego Jeziora Czarnego. Drugi z dopływów, mniejszy i okresowy, w przeszłości był zanieczyszczany odciekami gnojowicy z byłej fermy trzody chlewnej (PGR „Emalia”) we wsi Lubikówko. Odpływ, lokalnie nazywany Lubikowską Strugą, płynie na północ, do rzeki Warty. W przeszłości jezioro posiadało drugi odpływ – na południe, do zlewni rzeki Obry. Na wschodnim brzegu oraz na brzegu północnym zlokalizowano 2 ośrodki wypoczynkowe i pole namiotowe. Oba ośrodki tworzą kompleksy domków kempingowych; jeden większy – z kilkudziesięcioma domkami i zapleczem gastronomicznym, drugi – to zespół dziesięciu domków. Oba ośrodki mają własne plaże. Ścieki z ośrodków gromadzone są w zbiornikach bezodpływowych i wywożone do oczyszczalni w pobliskiej wsi Przytoczna. Pole namiotowe jest niewielkie, z tzw. suchym ustępem.

Jezioro Lubikowskie to zbiornik dość głęboki, o wyraźnie zaznaczonej latem termicznej stratyfikacji wód na wszystkich stanowiskach badawczych. Epilimnion sięgał do 6 - 8 m i był dobrze natleniony. Spadek zawartości tlenu rozpuszczonego do wartości mniejszej niż 4 mg/dm3 następował na głębokości poniżej 17 - 20 m (za wyjątkiem najpłytszego głęboczka). Ledwie wyczuwalną obecność siarkowodoru nad dnem stwierdzono na dwóch stanowiskach. Średnie nasycenie hypolimnionu tlenem odpowiadało II klasie czystości wód jeziornych. Ilość trudno rozpuszczalnych związków w jeziorze była wysoka, o czym świadczyły wartości ChZT odpowiadające III klasie czystości. Substancje organiczne podlegające biodegradacji (BZT5) wskazywały na niewielkie zanieczyszczenie zarówno w warstwie powierzchniowej, jak i nad dnem. Stężenia związków azotu i fosforu nie przekraczały norm dla I i II klasy.

Jezioro Lubikowskie charakteryzowała niewielka produkcja pierwotna, czego dowodem było bardzo małe stężenie chlorofilu „a” i równie niewielka ilość suchej masy sestonu. Przezroczystość odpowiadała I klasie.

Jezioro Lubikowskie
Zgodnie z kryteriami SOJJ Jezioro Lubikowskie zaliczono do II klasy jakości wód. Wskaźnik liczbowy w niewielkim stopniu przekraczał normatyw dla I klasy. Dobry stan sanitarny nie miał wpływu na wynik klasyfikacji.

Wyniki badań biologicznych wykazały wiosną dominację okrzemek (Fragillaria i Synedra) przy współdominacji sinic głównie z gatunku Oscillatoria agardhii. Latem w planktonie dominowały okrzemki w ponad 80% (Fragilaria crotonensis). Zooplankton w Jeziorze Lubikowskim był bardzo nieliczny.

Jezioro Lubikowskie charakteryzuje duża odporność na wpływy z zewnątrz. Zaliczono je do pierwszej kategorii podatności na degradację.

Począwszy od 1993 roku, kiedy przeprowadzono pierwsze badania Jeziora Lubikowskiego, poprzez rok 1998 i rok 2004, zbiornik utrzymuje II klasę jakości wód. Zmieniał się decydujący o tym okresie wskaźnik liczbowy, osiągając najniższą wartość przy ostatniej klasyfikacji. Stwierdzono wyraźną poprawę w nasyceniu hypolimnionu tlenem, poprawiła się jakość wód naddennych, obniżyło się stężenie fosforu ogólnego.

Korzystne warunki naturalne powodują, że tempo eutrofizacji jeziora jest stosunkowo powolne, jednakże bezwzględnie należy chronić je przed nadmiernym obciążeniem turystyczno - rekreacyjnym oraz niewłaściwą gospodarką w zlewni.



Jezioro Lipie

Jezioro Lipie Jezioro Lipie należy do jezior typu rynnowego. Łącznie z jeziorami Słowa i Osiek leży w zlewni rzeki Mierzęckiej Strugi. W zlewni bezpośredniej jeziora przeważają lasy. Najbliższa wieś Długie leży poza zlewnią bezpośrednią.

Jezioro jest intensywnie wykorzystywane do celów rekreacyjnych. Zabudowa rekreacyjna jest liczna. Składają się na nią ośrodki wczasowe, domki kempingowe, indywidualne działki rekreacyjne i pole namiotowe. Część ośrodków znajduje się poza granicą zlewni bezpośredniej pomimo niewielkiej odległości od jeziora. Ścieki z obiektów rekreacyjnych, zaplecza gastronomicznego i wsi odprowadzane są kanalizacją podciśnieniową do mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków i dalej poza zlewnię bezpośrednią jeziora. Oczyszczone ścieki trafiają do gruntu.

Jezioro posiada okresowy dopływ z niewielkiego jeziora Kokienko i odpływ do jeziora Słowa.

Lipie jest jednym z najgłębszych jezior województwa lubuskiego. W okresie stagnacji letniej na każdym ze stanowisk badawczych zlokalizowanych w poszczególnych plosach zaobserwowano stratyfikację termiczno-tlenową. Epilimnion sięgał do głębokości 5 metrów, a hypolimnion zaczynał się od 11-12 metra. Najgłębsze stanowisko charakteryzowało najlepsze natlenienie. Obecność tlenu w ilości 3,3 mg O2/dm3 obserwowano jeszcze na głębokości 25 metrów, podczas gdy na innych stanowiskach spadek zawartości tlenu rozpuszczonego do takiej ilości następował już na głębokości ok.11 metrów. Nie stwierdzono obecności siarkowodoru na żadnym z głęboczków.

Jezioro charakteryzowało niskie obciążenie wód substancjami organicznymi, małe stężenie azotu i niewielka produkcja biologiczna. Wszystkie wymienione wyżej wskaźniki odpowiadały I i II klasie jakości, pierwszej klasie odpowiadała również przezroczystość. Stężenie fosforanów wiosną w warstwie powierzchniowej i uśredniony z wiosny i lata fosfor całkowity mieściły się odpowiednio w I i II klasie. Jednak bardzo wysoka zawartość fosforanów latem w warstwie naddennej (odpowiadająca wodom pozaklasowym) oraz, mieszczące się w III klasie, wartości przewodności elektrolitycznej i średniego nasycenia hypolimnionu tlenem, nie pozwoliły na zaliczenie jeziora do I klasy.

Zgodnie z Systemem Oceny Jakości Jezior zbiornik zaklasyfikowano do II klasy. Stan sanitarny nie budził zastrzeżeń i nie miał wpływu na wynik klasyfikacji.

Badania hydrobiologiczne wykazały wysoką liczebność okrzemek wiosną i latem (stanowiących ponad 90% wszystkich badanych organizmów). Dominowała zarówno wiosną jak i latem Fragillaria crotonensis. Zooplankton w omawianym zbiorniku był ubogi zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym.

Jezioro charakteryzuje duża odporność naturalna na wpływy antropogeniczne. Zaliczono je do I kategorii podatności na degradację. Jedynie stosunek objętości jeziora do długości linii brzegowej odpowiada II kategorii, wszystkie pozostałe wskaźniki klasyfikują się w I kategorii.

Badania monitoringowe z 1994 roku sklasyfikowały jezioro w II klasie, wskaźnik liczbowy niewiele przekraczał wartość dopuszczalną dla klasy I. Jednak awaria w 1994 r. na przepompowni ścieków, w skutek której do jeziora przedostały się surowe ścieki, spowodowała bakteriologiczne skażenie wody. W konsekwencji wskaźnik sanitarny - miano coli - deklasyfikował jakość wód do nie odpowiadających normom. Ponowne badania w 1999 roku zaliczyły jezioro również do II klasy. Stan sanitarny nie budził zastrzeżeń. W porównaniu do wcześniejszych badań obecne wykazały znacznie niższą produkcję pierwotną w jeziorze oraz zdecydowanie lepszą przezroczystość.

Bardzo korzystne warunki naturalne sprzyjają utrzymaniu dobrej jeszcze jakości wód jeziora Lipie.



Jezioro Słowa

Zlewnia całkowita jeziora Słowa obejmuje zlewnię jeziora Lipie, z którym na północno-wschodnim krańcu połączone jest dopływem. Bezpośrednia zlewnia jeziora Słowa to w ponad 90 procentach lasy. Nie ma na terenie zlewni żadnych obiektów rolniczych czy przemysłowych. Jezioro nie przyjmuje ścieków z punktowych źródeł zanieczyszczeń, nie zostało zagospodarowane na potrzeby turystyki i rekreacji. Brzegi jeziora są trudno dostępne, wysokie, porośnięte gęstym lasem.

Oprócz dopływu z jeziora Lipie zbiornik zasilany jest dopływem z leśnego jeziora o nazwie Brodzisz. Odpływem jezioro Słowa łączy się z jeziorem Osiek.

Jezioro Słowa latem cechowało wyraźne uwarstwienie termiczne. W szczycie stagnacji letniej dobrze natlenione były wody nie tylko epilimnionu, ale i metalimnionu, w którym na obu głęboczkach występowało tzw. metalimnetyczne maksimum tlenowe. Zmniejszenie zawartości tlenu rozpuszczonego następowało stopniowo do śladowych ilości na głębokości 13 - 15 metrów.

Jezioro Słowa
W głębokim hipolimnionie, nad dnem siarkowodór nie był wyczuwalny, mimo to zawartość fosforanów w naddennej warstwie wody była wysoka (NON). Stężenia pozostałych form substancji biogennych w omawianym jeziorze nie przekraczały wartości dopuszczalnych dla klasy I i II. Podobnie zawartość substancji organicznych była niewielka, co miało swoje odzwierciedlenie w wartościach BZT5 i ChZT (I klasa). Jezioro charakteryzowała wysoka produkcja pierwotna – chlorofil osiągał wartości pozaklasowe. Przewodność elektrolityczna określająca zawartość soli mineralnych w wodzie była wysoka i mieściła się w III klasie.

Jezioro Słowa zaliczono do II klasy jakości wód. Miano coli odpowiadało I klasie czystości, świadcząc o bardzo dobrych warunkach sanitarnych jeziora.

Zarówno wiosną, jak i latem najbardziej liczną i różnorodną gatunkowo okazała się grupa okrzemek. Wiosennym dominantem wśród tej grupy była Fragillaria crotonensis przy współudziale Melosira distans v. distans. Natomiast fitoplankton letni najliczniej reprezentowała Asterionella formosa, stanowiąca ok. 41 % wszystkich badanych organizmów oraz Fragillaria crotonensis – 39%. Plankton zwierzęcy jeziora Słowa był ubogi ilościowo i jakościowo. Zarówno wiosną, jak i latem najwięcej taksonów oznaczono wśród Rotatoria.

Omawiany zbiornik jest odporny na degradację i został zaliczony do I kategorii. Zdecydowana przewaga lasów w zlewni bezpośredniej jeziora przyczynia się do jego naturalnej odporności.

Wynik przeprowadzonych w 1982 r. badań jeziora Słowa wskazywał II klasę czystości wód, podobnie jak ocena dokonana w 1994 r. i następna w roku 1999. Badania przeprowadzone w 1999 roku wykazały pogorszenie warunków tlenowych oraz wzrost stężeń biogenów i produkcji pierwotnej. Wzrósł również wskaźnik liczbowy charakteryzujący jakość jeziora. Aktualne badania, nadal wskazujące na II klasę czystości, stwierdziły zdecydowany spadek stężeń substancji biogennych i lepsze warunki tlenowe (w porównaniu do roku 1999).

Leśne zagospodarowanie gruntów, brak punktowych źródeł zanieczyszczeń i niewielka antropopresja sprzyjają utrzymaniu stosunkowo dobrej jakości wody jeziora.



Jezioro Goszcza

Jezioro Goszcza położone jest na Pojezierzu Łagowskim, 200 m na południowy zachód od siedziby Urzędu Gminy w Lubrzy. Przy południowym brzegu jeziora leży wieś Nowa Wioska. Pod względem hydrograficznym jezioro należy do zlewni rz. Paklicy, dopływu Obry, będącej dopływem Warty. Jezioro jest sztucznie piętrzone na odpływie, na wysokość ok. 2 metrów. Główny dopływ do jeziora to sztucznie przekopany kanał łączący jeziora Lubie i Goszcza.

Jezioro Goszcza
Jezioro charakteryzuje się II kategorią podatności na degradację. Oznacza to, że jest to jezioro o średnich warunkach naturalnych, niezbyt odporne na degradujące wpływy zewnętrzne. Jezioro spełnia funkcję rekreacyjno turystyczną i służy do celów rybackich.

Wyniki badań hydrobiologicznych wykazały, że wiosną liczebność organizmów planktonowych w jeziorze Goszcza wynosiła 11,5 tys. os./l, z czego na fitoplankton przypadało 72 %. Grupą zdecydowanie dominującą w fitoplanktonie były okrzemki – prawie 93 % (Synedra acus – 40 %, Asterionella formosa – 38 %), poza tym zaznaczyły się jeszcze dwie grupy: sinice – prawie 4 % i zielenice – 2 %. Latem liczebność organizmów planktonowych była prawie sześciokrotnie wyższa i wynosiła 68 tys. os./l. Udział fitoplanktonu zwiększył się do 89 %, zmieniła się także struktura dominacji, dominującą grupą były w tym czasie sinice – 53 % (Achroonema angustatum – 31 %, Aphanizomenon spp. – 30 %, Oscillatoria spp. – 27 % i Anabaena spp. – 12 %).

Jezioro Goszcza ocenione zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych pod względem fizyko chemicznym kwalifikuje się do III klasy jakości. Decydują o tym: całkowity brak tlenu w strefie hypolimnionu, wysokie stężenia związków organicznych (BZT5) oraz występujące w warstwie naddennej w okresie letnim bardzo wysokie stężenia fosforanów i fosforu całkowitego. Pod względem bakteriologicznym wody jeziora Goszcza w okresie letnim odpowiadały II klasie, a w wiosennym – I klasie jakości.

Obecnie, po wybudowaniu oczyszczalni ścieków dla miejscowości Lubrza, bezpośrednio do jeziora nie są odprowadzane ścieki. Prawdopodobną przyczyną nie najlepszej jakości wody są, zdeponowane w osadach dennych, znaczne ilości ładunków zanieczyszczeń organicznych odprowadzonych w latach wcześniejszych do jeziora, ze źródeł niezorganizowanych.

W stosunku do oceny przeprowadzonej w 1998 roku jakość wód jeziora w 2003 roku nie uległa zmianie i w punktacji SOJJ nadal wynosi 2,93 pkt.

W celu polepszenia i ochrony jakości wód jeziora konieczne jest rygorystyczne przestrzeganie zasad prawidłowej gospodarki wodno-ściekowej na obszarze całej zlewni.



Jezioro Lubie

Jezioro Lubie znajduje się we wschodnim odgałęzieniu rynny polodowcowej niesulicko – jordanowskiej. Jezioro powstało u schyłku ery lodowcowej, w okresie zlodowacenia bałtyckiego, na skutek erozji subglacjalnej wód roztopowych a następnie wytopienia się bryły martwego lodu. Zlokalizowane jest 350 - 650 m na południowy wschód od wsi Nowa Wioska w gminie Lubrza.

Jezioro jest głębokie - głębokość maksymalna wynosi 35 m, a średnia – 13 m. Misa jeziora jest zwarta, blisko 90 % linii brzegowej ma charakter klifowy. Wody jeziora zasilane są przede wszystkim spływem powierzchniowym ze zlewni oraz dopływem wód podziemnych. Odpływ odbywa się na północ w kierunku jeziora Goszcza. Powierzchnia zlewni całkowitej jest bardzo mała i wynosi tylko 3,8 km2. Nad jeziorem i w jego zlewni występuje dość liczna zabudowa rekreacyjna i wypoczynkowa. Potencjalnym zagrożeniem dla jakości wód jeziora mogą być również okresowe „zrzuty” wód pohodowlanych ze stawów rybnych położonych powyżej jeziora.

Jezioro Lubie charakteryzuje się I kategorią podatności na degradację. Posiada dobre warunki morfometryczne, zabezpieczające jezioro przed degradującym wpływem zanieczyszczeń antropogennych. Wiosną 2003 roku liczebność organizmów planktonowych w wodzie jeziora Lubie była bardzo niewielka i wynosiła nieco ponad 3 tys. os./l, z których na fitoplankton przypadało niecałe 61 %. Latem 2003 roku liczebność organizmów planktonowych wzrosła ponad czterdziestokrotnie i wynosiła 136,5 tys. os./l, z czego na fitoplankton przypadało prawie 99 %. Dominującymi grupami były sinice - 52 % (Achroonema angustatum – 72 %, Oscillatoria spp. – 27 %) i bruzdnice - 39 % (Ceratium hirundinella – 97 %). Bardzo duży wzrost liczebności organizmów planktonowych latem w stosunku do wiosny i struktura dominacji organizmów fitoplanktonu (dominacja sinicowo-bruzdnicowa) świadczy o zwiększającej się trofii jeziora.

Pod względem fizyko-chemicznym wody jeziora w okresie wiosennym charakteryzowały się bardzo wysokim stężeniem soli mineralnych wyrażonych wskaźnikiem przewodności elektrolitycznej właściwej (PEW), a w okresie letnim, w strefie naddenej jeziora, bardzo wysokim stężeniem fosforanów. Ocenione według systemu oceny jakości wód jeziorowych jezioro Lubie kwalifikuje się do II klasy jakości. Pod względem sanitarnym jakość wód jeziora odpowiada I klasie jakości, co oznacza, że do wód jeziora nie przedostają się ścieki związane z pobytem wypoczynkowym ludzi.

W stosunku do oceny przeprowadzonej w 1998 roku jakość wód jeziora Lubie w 2003 roku uległa polepszeniu o 0,26 pkt i zmieniła klasę jakości z III na II. Stan czystości jeziora w ostatnich pięciu latach uległ znacznej poprawie pod względem wskaźników fizyko-chemicznych. Niemniej jednak jezioro wymaga nadal szczególnej dbałości o to by do jego wód nie przedostawały się zanieczyszczenia. Należy popierać w gospodarce rybackiej gatunki ryb charakterystyczne dla jezior typu sielawowego.

Jezioro Goszcza




Jezioro Paklicko Wielkie

Jezioro Paklicko położone jest 750 m na południowy zachód od wsi Nowy Dworek w gminie Świebodzin. Jest to stosunkowo duże i głębokie jezioro pochodzenia polodowcowego stanowiące część rynny Niesulicko - Jordanowskiej. Misa jeziora składa się z głęboczka ulokowanego w części środkowej, a w części północno zachodniej jeziora znajduje się prawie zamknięta zatoka tworząca jakby odrębne jezioro o głębokości ok. 3 metrów. Jezioro Paklicko Wielkie jest jeziorem przepływowym. Od zachodu wpływa do jeziora rzeka Rakownik, od północnego zachodu rzeka Paklica. Z jeziora wypływa w kierunku wschodnim rz. Paklica. Powierzchnia zlewni jeziora w przekroju wypływu wynosi 169,7 km2. Nad jeziorem usytuowany jest jeden ośrodek wypoczynkowy. Obok rekreacyjnego wykorzystania jeziora prowadzona jest w nim gospodarka rybacka.

Jezioro Paklicko Wielkie charakteryzuje się II kategorią podatności na degradację co oznacza, że jest to jezioro o średnich warunkach naturalnych, niezbyt odporne na degradujące wpływy zewnętrzne.

Badania hydrobiologiczne wód jeziora Paklicko Wielkie wykazały, że wiosną liczebność organizmów planktonowych wynosiła 19 tys. os./l, z czego na fitoplankton przypadało 81 %. W fitoplanktonie najliczniejszą grupą były okrzemki – 87 % (Synedra acus – 64 %, Nitzschia sp. – 8,5 %, Cyclotella sp. – 6,5 %). Udział zooplanktonu był dość znaczny, bo wynosił aż 19 % ogólnej liczby organizmów planktonowych (3622 os./l). Latem liczebność organizmów planktonowych wzrosła dwu i półkrotnie i wynosiła 48,5 tys. os./l, a fitoplankton stanowił 94 %. Zmieniła się struktura dominacji i choć w dalszym ciągu najliczniejsze były okrzemki, to teraz stanowiły tylko 39 % (Asterionella formosa i Fragillaria crotonensis po 28 %, Melosira granulata – 26 %, Synedra ulna i S. acus po 8 i 7 %). Niewiele mniej liczne były bruzdnice – 37 % (Ceratium hirundinella – 60 %, Peridinium spp. – 40 %), W ocenie hydrobiologicznej jezioro znajduje się na pograniczu między mezo-eutrofią i eutrofią.

Jezioro Paklicko
Jezioro Paklicko Wielkie ocenione zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych pod względem fizyko chemicznym kwalifikuje się do II klasy jakości. Decydują o tym: w okresie wiosennym wysokie stężenie soli mineralnych wyrażone wskaźnikiem PEW, a w okresie letnim niska zawartość tlenu w strefie hypolimnionu i bardzo wysokie stężenie fosforanów w strefie przydennej. Pod względem sanitarnym wody jeziora odpowiadają I klasie. Oznacza to, że do wód jeziora nie przedostają się ścieki związane z pobytem wypoczynkowym ludzi.

W stosunku do badań poprzednich przeprowadzonych w 1998 roku wody jeziora pod względem fizyko chemicznym uległy polepszeniu, z III do II klasy jakości.

Wybudowanie oczyszczalni ścieków dla miejscowości Lubrza ograniczyło w zdecydowany sposób dopływ związków biogennych do jeziora. Przyczyniło się to do poprawy jakości wód jeziora Paklicko Wielkie. Nie zwalnia to jednak od konieczności przestrzegania zasad prawidłowej gospodarki ściekowej na terenie całej zlewni jeziora. Rekreacja i wypoczynek powinny stanowić nadal podstawową funkcja jeziora. Gospodarkę rybacką należy oprzeć na hodowli gatunków ryb charakterystycznych dla jezior typu leszczowego.





Jezioro Tarnowskie Duże

Jezioro Tarnowskie Duże usytuowane jest w zlewni rzeki Cienicy, w rejonie Pojezierza Południowo Bałtyckiego, w części Pojezierza Leszczyńskiego, na terenie Pojezierza Sławskiego. Administracyjnie jezioro leży na terenie gminy Sława, w powiecie wschowskim, na zachód od miejscowości Tarnów Jezierny. Jezioro ma charakter rynnowy, rozwój linii brzegowej jest średni, konfiguracja dna jest regularna.

Jezioro zasilane jest pięcioma ciekami o niewielkich przepływach i jednym źródłem. Uproszczony bilans ilości wód powierzchniowych zasilających jezioro i odpływających z niego wskazuje na znaczny dopływ do jeziora wód podziemnych. Naturalny odpływ z jeziora jest wyrównany ze względu na duże zalesienie zlewni, jak i retencję samego jeziora. W ostatnich dwóch latach naturalny odpływ z jeziora został dość znacznie zaburzony ze względu na aktywność życiową zasiedlających okolicę jeziora bobrów (Castor fiber). Kilkakrotnie zdarzyło się, że bobry zabudowały przepust pod drogą Tarnów Jezierny - Sława powodując spiętrzenie rzeki Cienicy. Poziom wody w Jeziorze Tarnowskim Dużym wskutek tego rósł o kilkanaście centymetrów, a wody rzeki wlewały się do jeziora.

Jezioro Tarnowskie Duże położone jest w strefie chronionego krajobrazu. Do jeziora nie są odprowadzane ścieki z punktowych źródeł zanieczyszczeń. Nad jeziorem i w strefie jego zlewni bezpośredniej zlokalizowane są dwie miejscowości: Tarnów Jezierny i Jodłów, cztery ośrodki wczasowe i dość liczna zabudowa rekreacyjna oraz jedno duże pole namiotowe. W miejscowości Tarnów Jezierny znajdują się dwie sezonowe oczyszczalnie ścieków działające zazwyczaj od czerwca do września. Ścieki po oczyszczeniu odprowadzane są do gruntu drenażem rozsączającym.

Jezioro Tarnowskie Duże
Jezioro Tarnowskie Duże charakteryzuje się wysoką podatnością na degradację - III kategorią. Brak stratyfikacji termicznej, długa linia brzegowa w stosunku do objętości wód, niska głębokość średnia jeziora, epilimnion kontaktujący się z dużą powierzchnią dna, wpływa na obniżenie możliwości obronnych jeziora przed wpływem zanieczyszczeń na jakość wód. Duża, blisko 60 % wymiana wód w roku, dość niski współczynnik Schindlera, wskazujący na małą zlewnię całkowitą jeziora w stosunku do objętości jego wód oraz las otaczający jezioro wpływają na zwiększenie możliwości jego samoobrony przed degradującym wpływem zanieczyszczeń antropogenicznych. Wysoka podatność na degradację wymaga by nawet niewielkie ilości zanieczyszczeń nie przedostawały się do wód jeziora, gdyż inaczej przyczyniają się do przyspieszenia procesów eutrofizacji.

Jakość wód dopływów do Jeziora Tarnowskiego Dużego z północy i północnego zachodu oraz z południa pod względem wskaźników fizyko-chemicznych nie jest zadawalający. W badanej wodzie stwierdzono wysokie stężenie zanieczyszczeń organicznych oraz biogenów (fosforanów, fosforu ogólnego i azotu organicznego). Jakość pozostałych kontrolowanych dopływów była dobra. Pod względem sanitarnym wody wszystkich dopływów były czyste i charakteryzowały się I klasą.

Jezioro Tarnowskie Duże w latach 2003-4 objęte było, podobnie jak w latach poprzednich, monitoringiem krajowym (reperowym). Ocenione zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych pod względem fizyko-chemicznym odpowiadało wodom II klasy czystości. Na ocenę wód w 2003 r decydujący wpływ miał obserwowany latem w warstwie przydennej brak tlenu rozpuszczonego i wysokie stężenie soli mineralnych określone wskaźnikiem PEW w okresie wiosennym. Ponadto w wodzie jeziora stwierdzono wysoką ilość suchej masy sestonu oraz obserwowano niską przejrzystość wód określoną krążkiem Secchiego. Na ocenę wód w 2004 r. decydujący wpływ miało obserwowane latem w warstwie przydennej zerowe stężenie tlenu rozpuszczonego, wysokie stężenie fosforanów w warstwie naddennej w okresie lata oraz bardzo wysokie stężenia chlorofilu „a”, zarówno w okresie wiosennym jak i letnim. Pod względem bakteriologicznym jezioro w latach 2003-4 było czyste.

Analiza hydrobiologiczna wód Jeziora Tarnowskiego Dużego wykazała, że wiosną 2003 r. liczebność organizmów planktonowych była stosunkowo niewielka i wynosiła 3,8 tys.os./l, z czego fitoplankton stanowił blisko 82 %. Dominowały w tym okresie dwie grupy: okrzemki - 50 % (Cyclotella sp. - 76 %, Asterionella formosa - 9 %) i zielenice - 45 % (Chlorophyta n. det. - 55 %, Ankistrodesmus acicularis – 40 %). Wiosną 2004 r. liczebność organizmów planktonowych była dość duża i wynosiła 704,5 tys. os./l, a fitoplankton stanowił ponad 99 %. Dominujące w fitoplanktonie były okrzemki – 98,6 % (Synedra acus – 62 %, Asterionella formosa – 22 %, Ntzschia acicularis – 11%). Latem 2003 r. liczebność organizmów planktonowych wynosiła 175 tys. os./l, a fitoplankton stanowił 99 %, najliczniejszą grupą były sinice -70 % (Microcystis spp. - 38 %, Gomphosphaeria lacustris - 36 %, Achroonema sp. - 14 %, Anabaena sp. - 10 %). Latem 2004 r. liczebność organizmów planktonowych była czterokrotnie niższa niż wiosną i wynosiła prawie 172 tys. os./l, z czego fitoplankton stanowił niespełna 99 %. Zmieniła się struktura dominacji grup fitoplanktonu, zdecydowanie dominującą grupą były sinice – 85 % (Oscillatoria spp. – 56,5 %, Gomphosphaeria spp. – 31 %, Microcystis spp. – 11,5 %). Zooplanktonowy wskaźnik stanu trofii w 2003 roku był niski - wynosił 47 punktów, co oznacza mezo-eutrofię. W 2004 roku wskaźnik ten uległ podwyższeniu i wynosił 55 pkt, co oznacza stan graniczny pomiędzy mezo-eutrofią a eutrofią.

W stosunku do oceny przeprowadzonej w 2003 roku jakość wód jeziora w 2004 roku uległa polepszeniu pod względem wskaźników fizyko-chemicznych, choć nadal kwalifikuje się ono do II klasy czystości. Natomiast pod względem sanitarnym wody jeziora utrzymywały I klasę czystości. Jezioro Tarnowskie Duże w ostatnich kilku latach pod względem wartości punktowej Systemu Oceny Jakości Jezior oscylowało pomiędzy 2,18 pkt a 2,67 pkt (rys. IV.2-20).

Ocena jakości wód jeziora Tarnowskiego Dużego w latach 1997–2004
W dużej mierze wpływ na jakość wód Jeziora Tarnowskiego Dużego ma stan czystości zasilających je wód podziemnych. W związku z pogarszającą się okresowo jakością wody w jeziorze konieczna jest wzmożona kontrola gospodarki ściekowej w ośrodkach wypoczynkowych i miejscowościach położonych na obszarze zlewni.




Jezioro Rudno

Jezioro Rudno Jezioro Rudno położone jest na terenie powiatu nowosolskiego w gminie Kolsko. Nad jeziorem położone są trzy wsie: Rudno, Jesionka i Wilcze. Jezioro Rudno posiada urozmaiconą linię brzegową z szeregiem zatok i półwyspów. Najbardziej charakterystycznym dla jeziora jest półwysep, znajdujący się na północ od m. Jesionka, głęboko wchodzący w jezioro i dzielący go na dwie części, plos Rudzieński i plos Jesieński. Jednocześnie linia przebiegająca wzdłuż półwyspu i dalej w linii prostej na drugi brzeg jeziora rozgranicza administracyjnie jezioro na dwie części: zachodnią należącą do województwa lubuskiego i wschodnią należącą do województwa wielkopolskiego.

Do jeziora wpływają dwa znaczące cieki wodne o stosunkowo dużym przepływie: od południa rzeka Obrzyca, a od wschodu – Południowy Kanał Obry. Ponadto do jeziora od północy wpływa ciek płynący z położonego obok jeziora Wilcze. Z jeziora wypływa rzeka Obrzyca. Obecnie jezioro pełni dwie funkcje. Funkcją całoroczną jest gospodarka rybacka, natomiast w okresie letnim pełni ono dodatkowo funkcje wypoczynkową. Nad brzegami jeziora zlokalizowanych jest pięć ośrodków wypoczynkowych.

Jezioro nie odbiera bezpośrednio ścieków z punktowych źródeł zanieczyszczeń. Ośrodki wypoczynkowe gromadzą ścieki w zbiornikach bezodpływowych i następnie wywożą do pobliskich oczyszczalni ścieków. Obecnie na jakość wód jeziora najbardziej oddziaływują ładunki zanieczyszczeń biogennych wprowadzane z wodami dopływów i zgromadzone w osadach dennych.

Analiza cech morfometrycznych, hydrograficznych i zlewniowych jeziora Rudno wskazuje, że zalicza ono się do zbiorników o bardzo wysokiej podatności na degradację (poza kategorią). Wymaga to wręcz drobiazgowej dbałości, by nawet niewielkie ilości zanieczyszczeń nie przedostawały się do wód jeziora.

Jakość wód dopływów do jeziora Rudno w 2004 r. była niezadowalająca głównie ze względu na występujące w nich wysokie stężenia zanieczyszczeń organicznych i mineralnych wyrażonych wskaźnikiem ChZT-Cr. O niezadowalającej jakości wody odpływu w okresie letnim zdecydowały wysokie stężenia fosforanów i fosforu ogólnego.

Analiza hydrobiologiczna wód jeziora Rudno wykazała, że wiosną liczebność organizmów planktonowych wynosiła 54,4 tys. os./l, z czego 99 % to fitoplankton. Najliczniejsze w fitoplanktonie były okrzemki – 75,5 % (Cyclotella sp. – 56 %), a następnie sinice – 24 % (Oscillatoria spp. – 75 %). Latem liczebność organizmów planktonowych wyraźnie wzrosła i wynosiła 139 tys. os./l. Natomiast udział procentowy fitoplanktonu zmniejszył się do 97 %. Grupą dominującą w tym okresie były sinice – 84 % (w tym Microcystis spp. – 98,5 %). Zooplanktonowy wskaźnik stanu trofii był bardzo wysoki - 68 punktów, co wskazuje na stan politrofii. O dużej eutrofizacji jeziora świadczy: dominacja sinic w okresie letnim, zwłaszcza sinic z rodzaju Microcystis.

Jakość wód jeziora Rudno w ostatnich 15 latach była badana trzykrotnie: w 1991, 1999 i 2004 roku. Wyniki badań wskazują, że jezioro w tym czasie uległo degradacji z III klasy jakości do wód poza klasowych. Jezioro nadal jak w latach wcześniejszych, charakteryzuje się między innymi bardzo wysokim stężeniem zanieczyszczeń organicznych wyrażonym wskaźnikiem BZT5 , wysokim stężeniem soli mineralnych wyrażonym wskaźnikiem PEW i ponadnormatywnymi stężeniami fosforu ogólnego oraz chlorofilu „a”, co świadczy o bardzo wysokiej trofii jeziora.

Stan sanitarny jeziora Rudno uległ poprawie z III klasy jakości w 1991 roku do I klasy w 2004 roku. Wskazuje to na poprawę gospodarki ściekowej na terenie zlewni bezpośredniej jeziora, jednocześnie informuje, że do jeziora nie przedostają się ścieki bytowo – gospodarcze z nadbrzeżnych miejscowości i ośrodków wypoczynkowych.

W celu poprawy jakości wód jeziora Rudno w pierwszej kolejności należy uporządkować gospodarkę ściekową w zlewni jeziora i maksymalnie ograniczyć dopływ związków biogennych. Jeśli poprawie ulegnie stan czystości dopływów do jeziora, to przy tak intensywnej wymianie wody (teoretycznie 23 razy w roku), można po dłuższym czasie spodziewać się zmiany na lepsze jakości wód. Rzeki po zaprzestaniu dopływu zanieczyszczeń, bardzo szybko poprawiają jakość swoich wód. Niestety w jeziorach tak się nie dzieje. Ze względu na zahamowanie prędkości przepływu wody występują tu nasilone procesy sedymentacji i akumulacji. Zanieczyszczenia, które wpłyną do wód jeziora, długo krążą w obiegu materii zanim ulegną wypłukaniu poza jezioro.





Jezioro Wojnowskie Wschodnie

Jeziora Wojnowskie Wschodnie i Zachodnie położone w Pradolinie Warciańsko – Odrzańskiej na terenie Kotliny Kargowskiej przed 90 laty stanowiły jeden zbiornik w kształcie litery V. Przegrodzenie przewężenia nasypem drogowym z mostem spowodowało powstanie dwóch zbiorników o odmiennych ekosystemach. Część wschodnia (jezioro Wojnowskie Wschodnie) przybrała charakter rozlewiska rzecznego na drodze rzeki Obry Leniwej, a część zachodnia (jezioro Wojnowskie Zachodnie) jest typowym jeziorem polodowcowym.

Jezioro Wojnowskie Wschodnie leży w pobliżu miejscowości Wojnowo, w gminie Kargowa. Przez jezioro z północy na południe przepływa rzeka Obra Leniwa o powierzchni zlewni 354 km2 . Jezioro jest pochodzenia polodowcowego i zaliczyć je można do typu rynnowego. Misa jeziora jest słabo zróżnicowana i nie podlega większym zmianom z wyjątkiem części od strony dopływu Obry Leniwej, gdzie utworzyła się delta z namułów organiczno – mineralnych, bogatych w substancje biogenne. Jezioro użytkowane jest przez Gospodarstwo Rybackie w Sławie. Podstawową całoroczną funkcją jeziora jest gospodarka rybna, natomiast w okresie letnim pełni również funkcję wypoczynkową. Nad południowym brzegiem jeziora istnieje jeden ośrodek wypoczynkowy – we wsi Wojnowo. Jezioro pozbawione jest bezpośrednich źródeł zanieczyszczeń. Pośrednio poprzez rz. Obrę Leniwą do jeziora odprowadzane są oczyszczone ścieki z miasta Babimost położonego w odległości około 7 km od jeziora.

Jezioro Wojnowskie Wschodnie
Jezioro Wojnowskie Wschodnie charakteryzuje się bardo wysoką podatnością na degradację (poza kategorią) co wymaga rygorystycznej dbałości o to, by żadne zanieczyszczenia nie przedostawały się do wód jeziora.

Jakość wód głównego dopływu do jeziora, badanego w okresie wiosennym i letnim 2004 r. pod względem wskaźników fizyko chemicznych nie była w pełni zadawalająca i odpowiadała III klasie. W wodach rzeki Obry Leniwej stwierdzono wysokie stężenia substancji organicznych wyrażonych wskaźnikami ChZT-Cr, BZT5 i utlenialności.

Przeprowadzona w 2004 r. analiza hydrobiologiczna wód Jeziora Wojnowskiego Wschodniego wykazała, że w okresie wiosennym liczebność organizmów planktonowych wynosiła 103 tys. os./l, w tym fitoplankton stanowił ponad 99 %. Dominującą grupą były okrzemki – 94 % (w tym Cyclotella spp. – 96 %). Latem liczebność organizmów planktonowych wzrosła ponad ośmiokrotnie do 872 tys. os/l. Fitoplankton stanowił 99 %. Zdecydowanie najliczniejszą grupą były sinice – 98 % (w tym Microcystis spp. – 98 %). Obliczony zooplanktonowy wskaźnik stanu trofii wyniósł 63 punkty, co wskazuje na silną eutrofizację jeziora Wojnowskiego Wschodniego. Na taki stan wskazuje dodatkowo bardzo silna pozycja sinic w planktonie letnim.

Jakość wód Jeziora Wojnowskiego Wschodniego, badanego w 2004 r. zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych, pod względem fizyko chemicznym, nadal, tak jak w 1993 i 1999 roku, nie odpowiadała żadnej klasie czystości. Na tak niską ocenę jakości wód decydujący wpływ miały obserwowane w wodach jeziora bardzo wysokie ilości suchej masy sestonu, bardzo wysoka zawartość chlorofilu „a”, azotu całkowitego, azotu mineralnego i fosforu całkowitego oraz bardzo wysokie przewodnictwo właściwe wód w stosunku do wartości dopuszczalnych w wodach jeziorowych I klasy. W wodzie stwierdzono ponadto występowanie bardzo wysokich stężeń zanieczyszczeń organicznych wyrażonych wskaźnikami BZT5 i ChZT-Cr. Pod względem bakteriologicznym wody jeziora okresowo kwalifikują się do II klasy co wskazuje, że do jeziora nadal odprowadzane są zanieczyszczenia antropogeniczne.

Utrzymujący się od lat zły stan jakości wód Jeziora Wojnowskiego Wschodniego skłania do podjęcia bardziej szczegółowych działań ochronnych w zlewni rzeki Obry Leniwej, której stan czystości bezpośrednio wpływa na jakość jego wód.





Jezioro Wojnowskie Zachodnie

Jezioro Wojnowskie Zachodnie zlokalizowane jest na terenie dwóch gmin Babimost i Kargowa. Bezpośrednio nad jeziorem położone są cztery miejscowości: Wojnowo, Nowe i Stare Kramsko oraz Kolesin. Wokół jeziora zlokalizowanych jest kilka ośrodków wypoczynkowych. Jezioro, wraz z jeziorem Wojnowskim Wschodnim, stanowią rezerwuar wody dla wyrównania, w okresach niżówkowych, przepływów w rzece Obrzycy, na której zlokalizowane jest ujęcie wody dla miasta Zielonej Góry. Do jeziora dopływają dwa cieki: z północy (z Jeziora Wojnowskiego Wschodniego) rz. Obra Leniwa i z północnego wschodu Rów z Nowego Kramska. Z jeziora wypływa w kierunku południowym rz. Obra Leniwa, prawobrzeżny dopływ rzeki Obrzycy. Zlewnia całkowita jeziora jest stosunkowo duża i obejmuje powierzchnię 392 km2.

Długa linia brzegowa i duża zlewnia całkowita jeziora w stosunku do objętości jego wód, dość niska głębokość średnia jeziora i epilimnion kontaktujący się z dużą powierzchnią dna jeziora wpływają na obniżenie naturalnych możliwości obronnych jeziora przed wpływem zanieczyszczeń. Te czynniki kwalifikują jezioro Wojnowskie Zachodnie do zbiorników o wysokiej podatnością na degradację (III kategoria).

Jezioro użytkowane jest przez Gospodarstwo Rybackie w Sławie. Obecnie jezioro pełni dwie funkcje. Funkcją całoroczną jest gospodarka rybacka, natomiast w okresie letnim – dodatkowo rekreacyjna. Warunki do tarła ryb są dobre, również dobre są warunki do żerowania i zimowania ryb.

Aktualnie do jeziora są odprowadzane ścieki z oczyszczalni mechaniczno-biologicznej zlokalizowanej w Wojnowie. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki technologiczne i bytowe z Gorzelni Wojnowo i bytowo-gospodarcze z Sanatorium w Wojnowie. Ścieki z ośrodków wypoczynkowych gromadzone są w zbiornikach bezodpływowych i okresowo wywożone do oczyszczalni.

W Jeziorze Wojnowskim Zachodnim liczebność organizmów planktonowych w okresie wiosny wynosiła 42 tys. os./l, z których na fitoplankton przypadało 96 %, a w nim najliczniejsze były okrzemki – 96 % (w tym Cyclotella sp. – 95 %). Latem liczebność organizmów planktonowych wzrosła ośmiokrotnie i wynosiła 348 tys. os./l. Udział fitoplanktonu wśród organizmów zwiększył się do prawie 99 %. Sinice były grupą najliczniejszą – 86 % (w tym: Oscillatoria spp. – 56 %, Microcystis spp. – 40 %). Zooplanktonowy wskaźnik stanu trofii jeziora Wojnowskiego Zachodniego wyniósł 66 punktów, co oznacza politrofię. Dodatkowo stan wysokiej trofii jeziora poświadcza duża liczebność organizmów planktonowych, z letnią dominacją sinic oraz mała różnorodność gatunkowa.

Jezioro Wojnowskie Zachodnie oceniane w 2004 roku zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych pod względem fizyko chemicznym nadal, tak jak w roku 1999, nie odpowiadało żadnej klasie jakości. Na ocenę wód decydujący wpływ mają obserwowane deficyty tlenowe przy dnie, bardzo wysokie ilości suchej masy sestonu, bardzo wysoka zawartość chlorofilu „a”, azotu całkowitego, azotu mineralnego i bardzo wysokie przewodnictwo właściwe wód w stosunku do wartości dopuszczalnych w wodach jezior o I klasie jakości. Ponadto stwierdzono występowanie wysokich stężeń fosforu ogólnego oraz zanieczyszczeń organicznych wyrażonych wskaźnikami BZT5 i ChZT-Cr.

Pod względem bakteriologicznym wody jeziora kwalifikowały się do II klasy czystości co wskazuje, że do jeziora nadal odprowadzane są zanieczyszczenia antropogeniczne.

Utrzymujący się od lat zły stan jakości wód Jeziora Wojnowskiego Zachodniego wymaga bardzo zdecydowanych działań ochronnych. Konieczna jest likwidacja źródeł zanieczyszczeń wód powierzchniowych w całej zlewni jeziora i opracowanie szczegółowego programu ochrony jeziora z dokładną analizą przyczyn degradacji jego wód wraz z propozycjami jego rewitalizacji.





Jezioro Wilkowskie

Jezioro Wilkowskie Jezioro położone jest w południowej części Pojezierza Lubuskiego, na terenie Równiny Torzymskiej, w dnie rynny glacjalnej. Zasilane jest wodami podziemnymi i poprzez bezpośredni spływ powierzchniowy, a odwadniane przez niewielki ciek - Borowiankę. Powierzchnia zlewni jeziora Wilkowskiego do przekroju na odpływie z jeziora wynosi 22,5 km2 i mieści się w całości w granicach gminy Świebodzin. Na jej obszarze leżą dwie miejscowości: Wilkowo i Ługowo.

Jezioro Wilkowskie charakteryzuje się dobrą, naturalną, I kategorią odporności na wpływ zanieczyszczeń antropogenicznych.

Jezioro użytkowane jest przez Gospodarstwo Rybackie w Zbąszyniu. Całoroczną funkcją jeziora jest ekstensywna gospodarka rybacka, natomiast w okresie letnim pełni ono również funkcję wypoczynkową. Nad jeziorem zlokalizowany jest jeden ośrodek wypoczynkowy. Jezioro pozbawione jest bezpośrednich źródeł zanieczyszczeń. Ścieki z istniejącego ośrodka wypoczynkowego gromadzone są w zbiorniku bezodpływowym i okresowo wywożone do oczyszczalni ścieków w Świebodzinie.

Przeprowadzone w 2004 r. badania hydrobiologiczne Jeziora Wilkowskiego wykazały, że wiosną liczebność organizmów planktonowych była niewielka i wynosiła 4,1 tys. os./l, w tej liczbie fitoplankton stanowił 80 %. Zdecydowanie dominującą grupą w fitoplanktonie były okrzemki – 94 % (Asterionella formosa – 70 %, Cyclotella sp. – 13 %). Latem liczebność organizmów planktonowych zwiększyła się dziesięciokrotnie i wynosiła 41,3 tys. os/l. Udział fitoplanktonu zwiększył się do 93 % i zmieniła się jego struktura dominacji, współdominantami były: sinice – 55 % (Microcystis spp. – 54 %, Anabaena spp. – 38 %) i zielenice – 41 % (Cosmarium sp. – 56 %). Obliczony dla jeziora Wilkowskiego zooplanktonowy wskaźnik stanu trofii wyniósł 52 punkty, co oznacza dosyć zaawansowaną mezo-eutrofię.

Jezioro Wilkowskie Badania fizyko-chemiczne wód jeziora Wilkowskiego wykonane w 2004 r. wykazały, że wskaźnikiem zanieczyszczenia odbiegającym od normy, w warstwie powierzchniowej, było stężenie azotu całkowitego, przekraczające wartości graniczne określone dla II klasy jakości wód stojących. W warstwie naddennej stwierdzono wysokie stężenia substancji organicznych oraz wysokie stężenia fosforanów i fosforu całkowitego. Przezroczystość wód jeziora kształtowała się na poziomie II klasy.

Wcześniejsze badania jakości wód jeziora Wilkowskiego prowadzone były w 1993 i 1999 roku. Od roku 1993 jakość wód jeziora ulega systematycznej poprawie, choć nadal wskaźniki zanieczyszczeń kwalifikują jezioro do II klasy czystości. Średnia punktacji SOJJ w poszczególnych latach przedstawia się następująco: 1993 r. – 2,33 pkt, 1999 r. – 2,21 pkt, 2004 r. – 2,00 pkt. W tym czasie w wodach jeziora w warstwie powierzchniowej zmniejszyła się zawartość fosforanów, azotu całkowitego oraz w okresie wiosennym rozpuszczonych substancji mineralnych.

Aktualnie do jeziora nie są odprowadzane zanieczyszczenia bytowo-gospodarcze na co wskazuje dobry stan sanitarny jeziora. Utrzymanie prawidłowej gospodarki ściekowej w zlewni Jeziora Wilkowskiego może przynieść dalszą poprawę stanu jakości jego wód.

Podsumowanie
Jezioro Wełmino Spośród 18 jezior przebadanych w ramach monitoringu diagnostycznego w latach 2003-2004 wodami dobrej jakości (II klasa) charakteryzowało się dwanaście jezior. Wody trzech jezior zakwalifikowano do III klasy, również trzy jeziora charakteryzowały się wodami pozanormatywnymi.

Jedno z badanych jezior – Wojnowskie Zachodnie - jest odbiornikiem bezpośrednim ścieków z oczyszczalni mechaniczno- -biologicznej. Jedno jezioro – Krajnik (Trzciniec) – jest okresowym odbiornikiem ścieków z oczyszczalni komunalnej dla miasta Lubniewice. Do niektórych jezior dopływają zwiększone ładunki substancji biogennych wraz z dopływami powierzchniowymi i podziemnymi. Tak jest w przypadku jezior: Rudno, Wojnowskie Wschodnie, Lubniewsko (Nakońskie) i Goszcza.

Jeziora o dość dobrej (II klasa) jakości wód przy jednocześnie dobrych warunkach naturalnych to: Lubikowskie, Lipie, Wilkowskie, Lubie i Czarne. Na przestrzeni 5 lat dzielących kolejne badania nie zmieniły dobrej, drugiej klasy czystości wód jeziora: Osiek, Ostrowiec (k. Głuska), Słowa, Marwicko i Tarnowskie Duże. Dwa ostatnie, mimo nie najlepszych parametrów podatności na degradację (III kategoria), utrzymują dobrą II klasę jakości wód. Napawa optymizmem fakt, że wymienione jeziora – bardzo różnorodne pod względem hydromorfologicznym i zlewniowym – utrzymują od lat dobrą, II klasę czystości.

Poprawiła się jakość wód trzech jezior: Paklicka Wielkiego, Lubiąż i Lubie - z klasy III przed pięciu laty do II obecnie. W tym przypadku dały znać o sobie korzystne zmiany jakie nastąpiły w zagospodarowaniu zlewni jezior - w znacznym stopniu ograniczono powierzchnię pól uprawnych, a tym samym spływy powierzchniowe, zracjonalizowano gospodarkę odpadami, wybudowano i oddano do eksploatacji oczyszczalnię ścieków. Trzy badane jeziora kwalifikują się do III klasy czystości. Daje się wśród nich zauważyć tendencję przyspieszonej eutrofizacji.

Z przeprowadzonej oceny wynika, że najistotniejszym elementem wpływającym na stan czystości jezior są gospodarka ściekowa i rolna w ich zlewniach. Jeziora o wodach nie odpowiadających normom i jednocześnie posiadające niekorzystne warunki naturalne są tego najlepszym przykładem. W przypadku Jezior Wojnowskich Wschodniego i Zachodniego, bez podjęcia bardziej zdecydowanych działań ochronnych w zlewni rzeki Obry Leniwej, której stan czystości bezpośrednio wpływa na stan czystości obu jezior, nie nastąpi poprawa jakości wód. Obecnie jakość wód tych jezior nie odpowiada normom, a bardzo słabe warunki naturalne potęgują niekorzystne procesy eutrofizacji obu jezior. Podobna sytuacja zachodzi w przypadku jeziora Rudno, na którego stan czystości wpływa jakość jego dopływów.

Ogólnie można stwierdzić, że w wielu badanych w latach 2003-2004 jeziorach nastąpiło obniżenie zawartości substancji biogennych i poprawa warunków tlenowych. Szczególnie istotne jest to w przypadku takich jezior jak np. Marwicko, gdzie podatność na degradację, wynikająca z niekorzystnych warunków naturalnych jest duża, czy jeziora Paklicko Wielkie i Lubie, które przed wybudowaniem oczyszczalni były poddane niekorzystnemu oddziaływaniu miejscowości Lubrza, jak również jezioro Osiek, które przez wiele lat było odbiornikiem ścieków.

Niezmiernie ważną rolę w zachowaniu i poprawie stanu czystości jezior powinna spełniać działalność lokalnych samorządów i administracji rządowej. Zauważalny jest postęp w postrzeganiu niebezpieczeństw związanych z niewłaściwym gospodarowaniem w zlewniach jezior, szczególnie w bezpośredniej ich bliskości. Przejawia się to m.in. w bardziej rygorystycznym przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki ściekowej w obrębie nie skanalizowanych ośrodków wypoczynkowych, wyodrębnianiem obszarów chronionego krajobrazu i parków krajobrazowych, obejmujących swym zasięgiem nie tylko pojedyncze jeziora ale także ich skupiska.

Monitoring jakości wód jezior będących środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych
W 2004 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze wraz z Delegaturą w Gorzowie Wlkp. przeprowadził badania wybranych, na podstawie wykazów wód utworzonych przez RZGW w Szczecinie, RZGW w Poznaniu i RZGW we Wrocławiu, jezior województwa lubuskiego, będących środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych. Badania przeprowadzono zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe, będące środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych (Dz. U. Nr 02/176, poz. 1455)

Cykl badawczy obejmował 12 - krotne badanie jakości wód w odstępach miesięcznych. Na każdym z wytypowanych jezior: Sławskim, Trześniowskim, Łagowskim, Niesłysz, Ostrowiec, Czarne i Marwicko wyznaczono po jednym stałym punkcie pomiarowym. Próby pobierano 1 metr pod powierzchnią lustra wody. Zakres badań obejmował oznaczenie i pomiar następujących wskaźników: tlenu rozpuszczonego, pH, zawiesiny ogólnej, BZT5, fosforu ogólnego, azotynów, związków fenolowych (badnie smakowe), węglowodorów aromatycznych (badanie wzrokowo-smakowe), niejonowego amoniaku, azotu amonowego, całkowitego chloru pozostałego, cynku ogólnego, miedzi rozpuszczonej i twardości wody.

Podstawowym celem wykonanych badań było określenie przydatności wód jezior do życia w warunkach naturalnych ryb łososiowatych lub karpiowatych.

Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że wody jezior: Trześniowskiego, Niesłysz, Ostrowiec i Czarne odpowiadają wymaganiom jakim winny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb łososiowatych w warunkach naturalnych. Dokładna analiza wyników badań wskazuje jednak, że w wodzie Jeziora Trześniowskiego wystąpiły w miesiącach marcu i wrześniu nieco zwiększone stężenia zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 oraz w czerwcu – zwiększone stężenie niejonowego amoniaku. Natomiast w wodzie jeziora Niesłysz, okresowo wystąpiły nieco zwiększone stężenia zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 (kwiecień, wrzesień, grudzień), zwiększone stężenia azotynów (listopad, grudzień), fosforu og. (kwiecień) i niejonowego amoniaku (czerwiec i sierpień). W trakcie badań monitoringowych, stwierdzono kilka niepokojących trendów w jakości wód jeziora Ostrowiec. W wodzie przez długi okres utrzymywały się zwiększone stężenia fosforu ogólnego (od 0,203 do 0,264 mg PO4/dm3). W miesiącach kwietniu i wrześniu wystąpiła w badanych próbach zwiększona ilość zanieczyszczeń organicznych wyrażona wskaźnikiem BZT5, ponadto zanotowano w miesiącu sierpniu zbyt wysoką temperaturę wody, a w lipcu i listopadzie zbyt wysokie stężenie szkodliwych dla ryb azotynów. Na tle kontrolowanych w 2004 roku jezior najlepszą jakością charakteryzowały się wody jeziora Czarne, gdzie tylko w miesiącu sierpniu stwierdzono zbyt wysoką, w porównaniu do wartości granicznej, temperaturę.

Wody Jeziora Sławskiego ze względu na stwierdzoną zbyt wysoką zawartość fosforu ogólnego, azotynów i obecność wysokich stężeń niejonowego amoniaku nie odpowiadają wymaganiom jakim winny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb karpiowatych w warunkach naturalnych. Niską jakość wód jeziora potwierdzają wyniki badań innych wskaźników. W marcu odczyn wód Jeziora Sławskiego był silnie zasadowy - pH 9,4. Ponadto wystąpiło w niej wysokie stężenie zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 (w marcu i wrześniu) i wskaźnikiem azotu amonowego (w marcu i sierpniu).


Tabela IV.2.8.Ocena przydatności jezior do życia ryb łososiowatych w warunkach naturalnych

Obiekt badań:

Jezioro Trześniowskie

Jezioro Niesłysz

Jezioro Ostrowiec

Jezioro Czarne

Wskaźnik

Jednostki

Wartość graniczna

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Temperatura wody

oC

21,5

11,4

100%

11,3

100%

11,3

92%

11,6

92%

Tlen rozpuszczony

mgO2/dm3

7 100 % wyników

10,2

100%

11,4

100%

10,1

100%

10,4

100%

Tlen rozpuszczony

mgO2/dm3

9 50 % wyników

10,2

92%

11,4

100%

10,1

58%

10,4

92%

pH

-

6 - 9

8,1

100%

8,2

100%

7,6

100%

7,7

100%

Zawiesiny ogólne

mg/dm3

25 średniej z roku

1,7

100%

1,8

100%

4,2

100%

3,9

100%

BZT5

mgO2/dm3

3

2,5

83%

2,8

75%

2,1

83%

1,3

100%

Fosfor ogólny

mgPO4/dm3

0,2

0,148

100%

0,130

92%

0,162

42%

0,087

100%

Azotyny

mgNO2/dm3

0,01

0,004

100%

0,006

83%

0,010

83%

0,005

100%

Związki fenolowe

mgC6H5OH/dm3

2

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

< 0,001

100%

< 0,001

100%

Węglowodory ropopochodne

 

pogorszenie smaku ryb, widoczne warstwy na powierzchni

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

Niejonowy amoniak

mgNH3/dm3

0,025

0,008

90%

0,013

78%

0,001

100%

0,001

100%

Azot amonowy

mgN-NH4/dm3

0,78

0,13

100%

0,19

100%

0,08

100%

0,04

100%

Całkowity chlor pozostały

mgHOCL/dm3

0,005 przy pH = 6 dopuszczalne większe wartości przy pH wyższym

0,039

100%

0,032

100%

0,007

100%

< 0,007

100%

Cynk ogólny

mgZn/dm3

0,5

0,010

100%

0,010

100%

0,020

100%

< 0,02

100%

Miedź rozpuszczona

mgCu/dm3

0,112

0,003

100%

0,004

100%

0,004

100%

0,003

100%

Ocena:

Spełnia wymogi

Spełnia wymogi

Spełnia wymogi

Spełnia wymogi


Wody jezior: Łagowskiego i Marwicko odpowiadają wymaganiom jakim winny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb karpiowatych w warunkach naturalnych. W wodach tych jezior tylko okresowo obserwowano zwiększone stężenia azotynów (w jeziorze Marwicko - w październiku, w jeziorze Łagowskim - w listopadzie i grudniu). Ponadto w jeziorze Łagowskim stwierdzono wysokie stężenia niejonowego amoniaku (w marcu, czerwcu i sierpniu).


Tabela IV.2.9.Ocena przydatności jezior do życia ryb karpiowatych w warunkach naturalnych

Obiekt badań:

 

 

Jezioro Sławskie

Jezioro Łagowskie

Jezioro Marwicko

Wskaźnik

Jednostki

Wartość graniczna

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Wartość średnia z okresu I - XII 2004 r.

Procent wyników poniżej wartości granicznej

Temperatura wody

oC

28

11,3

100%

11,7

100%

6,3

100%

Tlen rozpuszczony

mgO2/dm3

≥ 5 100 % wyników

11,4

100%

10,7

100%

11,5

100%

Tlen rozpuszczony

mgO2/dm3

≥ 8 50% wyników

11,4

83%

10,7

92%

11,5

100%

pH

-

6 - 9

8,4

92%

8,1

100%

8,0

100%

Zawiesiny ogólne

mg/dm3

≥ 25 średniej z roku

8,8

100%

2,7

100%

3,8

100%

BZT5

mgO2/dm3

6

4,2

83%

3,0

100%

1,9

100%

Fosfor ogólny

mgPO4/dm3

0,4

0,837

17%

0,164

100%

0,111

100%

Azotyny

mgNO2/dm3

0,03

0,040

67%

0,012

83%

0,021

92%

Związki fenolowe

mgC6H5OH/dm3

2

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

< 0,001

100%

Węglowodory ropopochodne

pogorszenie smaku ryb, widoczne warstwy na powierzchni

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

nie wykryto

100%

Niejonowy amoniak

mgNH3/dm3

0,025

0,030

75%

0,016

67%

0,001

100%

Azot amonowy

mgN-NH4/dm3

0,78

0,57

83%

0,21

100%

0,10

100%

Całkowity chlor pozostały

mgHOCL/dm3

0,005 przy pH = 6 przy pH wyższym dopuszczalne większe wartości

0,086

100%

0,041

100%

< 0,007

100%

Cynk ogólny

mgZn/dm3

2

0,013

100%

0,009

100%

< 0,020

100%

Miedź rozpuszczona

mgCu/dm3

0,112

0,006

100%

0,006

100%

0,002

100%

Ocena:

 

 

Nie spełnia wymogów

Spełnia wymogi

Spełnia wymogi



Obserwowane sporadycznie w badanych jeziorach zwiększone, w stosunku do granicznych, wartości wskaźników przydatności wód do życia ryb w warunkach naturalnych nie wpłynęły na ogólnie bardzo dobrą jakość tych wód. Na siedem zbadanych jezior tylko jedno nie spełnia wymogów jakości fizyko-chemicznej wód, koniecznej dla życia ryb w warunkach naturalnych.
Monitoring stopnia eutrofizacji jezior
W 2004 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze wraz z Delegaturą w Gorzowie Wlkp. przeprowadził badania, wybranych na podstawie wykazów wód utworzonych przez RZGW w Szczecinie, RZGW w Poznaniu i RZGW we Wrocławiu, jezior województwa lubuskiego, w celu określenia stopnia ich eutrofizacji. Badania przeprowadzono zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 23.12.2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093).

Na każdym wytypowanym jeziorze wyznaczono jeden stały punkt pomiarowy.

Cykl badawczy obejmował, 7-8 krotne w sezonie wegetacyjnym, badanie jakości podstawowych wskaźników eutrofizacji wód (tabela IV.2.11), w odstępach miesięcznych. Badaniami objęto jeziora: Tarnowskie Duże i Sławskie położone na Pojezierzu Leszczyńskim, Rudno, Wojnowskie Wschodnie i Zachodnie położone w Pradolinie Warciańsko-Odrzańskiej, Trześniowskie, Łagowskie, Niesłysz, Wilkowskie położone na Pojezierzu Lubuskim oraz Ostrowiec, Czarne, Marwicko położone na Pojezierzu Zachodniopomorskim. Podstawowe dane o lokalizacji, morfometrii i typie badanych jezior przedstawiono w Tabeli IV.2.10. - Podstawowe dane o lokalizacji, morfometrii i typie jezior objętych monitoringiem stopnia eutrofizacji


Tabela IV.2.11. Wykaz wskaźników eutrofizacji

Wskaźnik

Jednostka

Wartości graniczne dla wód stojących

Fosfor ogólny

mgP/dm3

> 0,1

Azot ogólny

mgN/dm3

> 1,5

Chlorofil "a"

μg/dm3

> 25

Przezroczystość

m

< 2



Inne wskaźniki eutrofizacji:

- długotrwałe zakwity wody w jeziorach powodowane przez fitoplankton (sinice, okrzemki lub zielenice);

- masowy rozwój glonów poroślowych;

- odtlenienie hypolimnionu w jeziorach, któremu towarzyszy występowanie siarkowodoru;

- redukcja różnorodności i obfitości makrofitów, fauny bezkręgowej oraz ryb.



Przeprowadzone badania wykazały, że na 12 z badanych jezior 8 zalicza się do mezo-eutroficznych, a 4 do silnie eutroficznych (tabela IV.2.12). Spośród zbiorników mezo-eutroficznych, dwa wykazywały pierwsze objawy zwiększonej eutrofizacji. Jezioro Tarnowskie Duże charakteryzowało się zbyt małą przejrzystością wód oraz okresową zwiększoną produkcją pierwotną (w marcu i lipcu wystąpiły przekroczenia dopuszczalnych wartości chlorofilu „a”). W wodach Jeziora Wilkowskiego stwierdzono w miesiącu maju podwyższone stężenie azotu ogólnego, a w lipcu fosforu ogólnego. Oba jeziora wymagają wzmożonej ochrony przed dopływem substancji biogennych. Pozostałe jeziora mezo-eutroficzne: Niesłysz, Trześniowskie, Łagowskie, Ostrowiec, Czarne i Marwicko charakteryzują się dobrą jakością wód. Szczegółowe informacje przedstawia Tabela IV.2.12. Ocena stopnia eutrofizacji jezior badanych w 2004 r..

Wszystkie cztery jeziora, w których stwierdzono silną eutrofię położone są w zlewni rzeki Obrzycy. W Jeziorze Sławskim występują objawy przyspieszonej eutrofizacji. Silnie zagrożona jest północno wschodnia część wód jeziora. W zatokach (szczególnie w Zatoce Miejskiej) mogą powstać strefy abiotyczne powodujące masowe śnięcia ryb. Konieczne są pilne prace przeciwdziałające przedostawaniu się związków biogennych (przede wszystkim fosforu) do wód jeziora. W jeziorze Rudno zauważalne są procesy, które w niedługim czasie mogą doprowadzić do znacznej degradacji jego wód. Jezioro wymaga podjęcia szybkich działań rewitalizacyjnych. Jeziora Wojnowskie Wschodnie i Zachodnie charakteryzują się bardzo dużą produkcją pierwotną. Obserwowane bardzo duże wahania stężeń chlorofilu „a” wskazują na gwałtowność i intensywność pojawiających się tam zakwitów fitoplanktonu. Wody tych jezior są bardzo zasobne w fosfor i azot. Konieczne jest zdecydowane odcięcie dopływu zanieczyszczeń biogennych (między innymi przedostających się głównym dopływem – rz. Obrą Leniwą) do wód obu jezior.

Marzena Szenfeld
Wojciech Konopczyński

2.3. Osady denne
Chemizm osadów rzecznych
W 2004 r. badaniom poddano osady aluwialne pobrane w 18 punktach pomiarowych. Pobór próbek następował ze strefy brzegowej, z miejsc gdzie następuje największa depozycja zawiesin. Do badań pobierane były próbki najdrobniejszego osadu, zawierającego duże ilości frakcji mułkowo-ilastej. Prace laboratoryjne wykonywane były w Centralnym Laboratorium Chemicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Badania w 2004 r. obejmowały szeroki zakres zanieczyszczeń, m.in.: metale ciężkie, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), pestycydy chloroorganiczne i polichlorowane bifenyle (PCB). W poniższych tabelach przedstawiono klasyfikację osadów aluwialnych województwa lubuskiego wg zasad opracowanych w Państwowym Instytucie Geologicznym.

Najbardziej zanieczyszczone osady zalegały na dnie Odry w Nowej Soli, gdzie zawartość rtęci odpowiadała IV klasie – osady zanieczyszczone, a cynku III klasie – osady średnio zanieczyszczone. W osadach tych stwierdzono również podwyższoną do III klasy zawartość pestycydu γ-HCH. Zgodnie z zastosowaną klasyfikacją w przypadku wydobycia osady te wymagałyby oczyszczenia lub składowania w zabezpieczonych składowiskach. Osady pozostałych rzek nie były zanieczyszczone – zawartość metali i pestycydów odpowiadała I i II klasie, a PCB i sumy WWA I klasie, osady te mogą więc być bez przeszkód zagospodarowane zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym.

Osady Odry w Nowej Soli spełniają jednak wymogi zawarte w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie rodzajów oraz stężeń substancji, które powodują, że urobek jest zanieczyszczony, a więc zgodnie z polskimi przepisami mogą być wykorzystane i lokowane w środowisku bez ograniczeń.


Tabela IV.2.13. Klasyfikacja geochemiczna osadów dennych rzek województwa lubuskiego pod względem zawartości pierwiastków śladowych [ppm] wg PIG


Nr

Rzeka

Lokalizacja

As

Cd

Cr

Cu

Hg

Ni

Pb

Zn

47

Warta

Kostrzyn

<5

2,1

20

16

0,141

9

16

95

48

Noteć

Lipki Małe

<5

0,1

5

3

0,014

3

<5

20

103

Orla

Wąsosz

<5

0,3

6

8

0,048

4

10

53

104

Barycz

Wyszanów

8

0,2

9

13

0,036

8

21

50

108

Kwisa

Trzebów

<5

0,2

6

4

0,029

5

9

35

109

Bóbr

Raduszec

8

1,4

33

35

0,207

28

49

229

110

Nysa Łuż.

Kosarzyn

<5

0,3

40

29

0,214

10

28

66

111

Odra

Krosno Odrzańskie

<5

0,1

7

7

0,053

3

14

45

191

Czerna

Żagań

<5

1,0

17

16

0,144

11

37

105

194

Kopanica

Szlichtyngowa

<5

0,1

6

15

0,018

10

10

31

195

Krzycki Rów

Przyborów

14

0,2

9

51

0,045

6

99

91

196

Nysa Łuż.

Gubin

<5

0,2

12

22

0,068

6

35

54

201

Obrzyca

Głuchów

<5

0,1

3

2

0,009

2

6

15

202

Odra

Kostrzyn

9

0,6

16

20

0,561

10

56

185

203

Odra

Świecko

6

0,4

11

15

0,166

11

21

127

204

Odra

Nowa Sól

11

1,5

25

49

0,732

15

50

304

207

Szprotawa

Szprotawa

7

0,5

12

45

0,567

10

82

176

208

Śląski Rów

Dryżyna

<5

0,2

4

28

0,058

3

24

36



Tabela IV.2.14. Klasyfikacja geochemiczna osadów dennych rzek województwa lubuskiego pod względem zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych [ppm] wg PIG


Rzeka

Warta

Noteć

Barycz

Kwisa

Bóbr

Nysa Łuż.

Nysa Łuż.

Odra

Lokalizacja

Kostrzyn

Lipki Małe

Wyszanów

Trzebów

Raduszec

Kosarzyn

Gubin

Nowa Sól

Nr

47

48

104

108

109

110

196

204

Acenaftylen

1

<1

<1

1

<1

3

1

5

Acenaften

2

2

<1

1

<1

3

3

13

Fluoren

3

3

<1

2

<1

5

2

17

Fenantren

29

27

3

26

8

41

16

76

Antracen

3

3

<1

3

<1

6

3

16

Fluoranten

41

33

3

55

11

71

19

98

Piren

32

25

2

42

8

59

19

70

Benzo[a]antracen

17

13

1

22

4

33

9

47

Chryzen

25

19

2

31

7

37

13

59

Benzo[b]fluoranten

24

18

<3

28

6

33

9

57

Benzo[k]fluoranten

15

9

<3

20

3

23

7

3

Benzo[a]piren

21

15

<3

20

<3

30

8

46

Dibenzo[ah]antracen

7

<5

<5

<5

<5

<5

<5

5

Indeno[1,2,3-cd]piren

20

13

<5

23

<5

21

7

41

Benzo[ghi]perylen

22

14

<5

21

3

21

7

37

Suma WWA

262

194

11

295

50

386

123

590



Tabela IV.2.15. Klasyfikacja geochemiczna osadów dennych rzek województwa lubuskiego pod względem zawartości pestycydów chloroorganicznych [ppb]wg PIG


Nr

Rzeka

Lokalizacja

Dieldryna

Endryna

DDT

DDE

DDD

Heptachlor

γ-HCH

47

Warta

Kostrzyn

<0,1

<0,3

<0,5

0,8

0,5

<0,8

1,2

48

Noteć

Lipki Małe

<0,1

<0,3

<0,5

0,8

0,4

<0,8

0,8

104

Barycz

Wyszanów

<0,1

<0,3

<0,5

<0,1

<0,1

<0,8

0,5

108

Kwisa

Trzebów

0,1

<0,3

<0,5

0,8

1,1

<0,8

1,3

109

Bóbr

Raduszec

<0,1

<0,3

<0,5

0,2

<0,1

<0,8

0,8

110

Nysa Łuż.

Kosarzyn

<0,1

<0,3

<0,5

0,7

0,6

<0,8

1,0

196

Nysa Łuż.

Gubin

<0,1

<0,3

<0,5

0,4

0,3

<0,8

1,0

204

Odra

Nowa Sól

0,2

<0,3

<0,5

0,9

1,1

<0,8

1,8



Tabela IV.2.16. Klasyfikacja geochemiczna osadów dennych rzek województwa lubuskiego pod względem zawartości polichlorowanych bifenyli [ppb] wg PIG

Nr

Rzeka

Lokalizacja

kongenery PCB

suma PCB

28

52

101

118

138

153

180

47

Warta

Kostrzyn

0,2

<0,1

0,1

0,1

0,2

0,1

0,1

0,8

48

Noteć

Lipki Małe

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

104

Barycz

Wyszanów

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

108

Kwisa

Trzebów

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

109

Bóbr

Raduszec

<0,1

<0,1

<0,1

0,2

<0,1

0,1

<0,1

0,3

110

Nysa Łuż.

Kosarzyn

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

196

Nysa Łuż.

Gubin

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

<0,1

204

Odra

Nowa Sól

<0,1

<0,1

0,2

0,4

0,3

0,5

0,4

1,8


Klasa I

Klasa II

Klasa III

Klasa IV







Chemizm osadów jeziornych
W 2004 r. badaniom poddano osady aluwialne pobrane z 9 jezior. Próbki osadów jeziornych pobierano z głęboczków badanych zbiorników, a każda próbka osadów była uśredniona z trzech niezależnych pobrań z pojedynczego lub różnych głęboczków. Do badań pobierane były próbki najdrobniejszego osadu, zawierającego duże ilości frakcji mułkowo-ilastej. Prace laboratoryjne wykonywane były w Centralnym Laboratorium Chemicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Badania w 2004 r. obejmowały m.in.: metale ciężkie. W tabeli IV.2.17 przedstawiono klasyfikację osadów aluwialnych województwa lubuskiego wg zasad opracowanych w Państwowym Instytucie Geologicznym1.

Najbardziej zanieczyszczone osady zalegały dno jeziora Lubikowskiego, gdzie zawartość ołowiu odpowiadała III klasie, a kadmu, miedzi i cynku II klasie. Zgodnie z klasyfikacją proponowaną przez PIG, osady III klasy są to osady średnio zanieczyszczone, charakteryzujące się wyższą zawartością szkodliwych składników. Powinny być relokowane w wodzie jedynie w wyznaczonych miejscach, a na lądzie zagospodarowane w ograniczonym stopniu. Stężenie niektórych szkodliwych składników może bowiem ograniczać przydatność takich osadów tylko do upraw przemysłowych. Osady pozostałych jezior nie były nadmiernie zanieczyszczone – zawartość metali odpowiadała I i II klasie.

W świetle przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie rodzajów oraz stężeń substancji, które powodują, że urobek jest zanieczyszczony2, osady wszystkich badanych jezior mogą być bez przeszkód zagospodarowane zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym.



Tabela IV.2.17. Klasyfikacja geochemiczna osadów dennych jezior województwa lubuskiego pod względem zawartości pierwiastków śladowych [ppm] wg PIG

Lp.

Jezioro

As

Cd

Cr

Cu

Hg

Ni

Pb

Zn

1

Lipie

<5

0,6

5

8

0,071

4

37

68

2

Lubikowskie

7

2,3

12

24

0,176

12

107

157

3

Marwicko

<5

0,6

4

8

0,117

4

30

70

4

Osiek

<5

0,6

4

8

0,101

4

31

55

5

Rudno

<5

0,7

11

25

0,145

10

31

81

6

Słowa

<5

0,8

3

6

0,110

3

38

64

7

Wilkowskie

<5

0,6

7

18

0,131

7

43

95

8

Wojnowskie Wschodnie

<5

0,2

2

8

0,046

4

9

28

9

Wojnowskie Zachodnie

<5

0,4

7

18

0,087

8

16

84


Klasa I

Klasa II

Klasa III

Klasa IV









3. Monitoring wód podziemnych
Wprowadzenie
W 2004 roku badania wód podziemnych przeprowadzono w ramach monitoringu diagnostycznego. Monitoring ten obejmował badania w 55 punktach, przy czym w 15 punktach badania laboratoryjne próbek wykonane zostały przez Państwowy Instytut Geologiczny Centralne Laboratorium Chemiczne w Warszawie, zaś w 40 punktach przez laboratoria: Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze i Delegatury WIOŚ w Gorzowie Wlkp.

Ocenę jakości wód podziemnych przeprowadzono dokonując porównania otrzymanych wyników z wartościami dopuszczalnymi określonymi w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 lutego 2004 roku w sprawie klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i podziemnych, sposobu prowadzenia monitoringu oraz sposobu interpretacji wyników i prezentacji stanu tych wód (Dz. U. nr 32, poz. 284) – rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 01.01.2005 roku.

Wody podziemne podzielone zostały na 5 klas czystości:

  • I klasa – wody bardzo dobrej jakości,
  • II klasa – wody dobrej jakości,
  • III klasa – wody zadowalającej jakości,
  • IV klasa – wody niezadowalającej jakości,
  • V klasa – wody złej jakości.


Wyniki badań
Wyniki badań monitoringu diagnostycznego wód podziemnych województwa lubuskiego przedstawiono w tabeli IV.3.1. Wody o bardzo wysokiej jakości stwierdzono w 1 punkcie (Rudnica-p), a wody wysokiej jakości w 7 punktach. Wody zadawalającej jakości wystąpiły w 11 punktach, niezadawalającej jakości – w 30 punktach, zaś złej jakości – w 6 punktach. Wskaźniki obniżające klasę czystości w przypadku wód o złej jakości miały charakter zarówno toksyczny (azotany, azotyny, miedź), jak i nietoksyczny (żelazo ogólne).

Do najczystszych wód w klasyfikacji ogólnej zaliczyć można występujące w punktach: Rudnica-p, Krosno Odrzańskie, Słońsk, Górki Noteckie, Drezdenko-Radowo, Sycowice, Stary Kisielin i Ochla.

Wody najgorszej jakości stwierdzono w punktach: Łagów Lubuski, Gorzów Wlkp., Kostrzyn, Pławidło, Smardzewo, Szlichtyngowa i Jasień.

Charakterystyczne jest podwyższenie zawartości fosforanów w 16 punktach, w tym w większości w części północnej województwa. Może to być spowodowane wpływem rolnictwa. Niepokojące jest podwyższenie zawartości miedzi w punktach, które znajdują się poza wpływem oddziaływania przemysłu (Maszewo, Ludzisławice, Gościm, Drawiny), czy niklu (Gryżyna, Sulechów). Stwierdzono nieznaczne podwyższenie zawartości fenoli w strefie oddziaływania miasta Rzepina. Wody w okolicach Jasienia wydają się być w pewnym stopniu zanieczyszczone, o czym świadczy zawartość arsenu (III klasa), amoniaku (IV klasa) i glinu (V klasa). Nie wydaje się, aby ten charakter zanieczyszczeń był naturalnego pochodzenia. Również wody w Szlichtyngowej noszą pewne cechy występowania zanieczyszczenia (amoniak, potas).

Intensywny pobór wód podziemnych z ujęć może skutkować pogorszeniem się jakości wody w obszarze zasobowym. Najbardziej widoczne jest to w przypadku ujęcia centralnego w Gorzowie Wlkp. (punkt nr 539). Intensywny pobór wody z tego ujęcia wymusił dopływ zanieczyszczeń z obszaru zasobowego co spowodowało z kolei, że jakość ujmowanej wody wyraźnie się obniżyła. Jest to jak się wydaje proces postępujący, którego skutkiem może być w przyszłości konieczność wyłączenia tego ujęcia z eksploatacji.


Tab. IV.3.1. Wyniki badań monitoringu diagnostycznego wód podziemnych województwa lubuskiego w 2004 roku

Nr punktu

Miejscowość

Gmina

Powiat

Rodzaj wód

Nr obszaru GZWP

Klasa czystości

Wskaźniki w zakresie stężeń odpowiadających wodzie o niezadawalającej i złej jakości








Klasa IV

Klasa V

1

2

3

4

7

10

11

12

13

353

Dzikowice

Szprotawa

żagański

G

poza

V


NO2

355

Włostów

Żary

żarski

G

poza

IV

HCO3

K

356

Łagów Lubuski

Łagów

świebodziński

G

144

V


NO3, NO2, K

490

Rudnica-1

Krzeszyce

sulęciński

W

137

IV

NH4


491

Rudnica-2

Krzeszyce

sulęciński

G

137

III

FET


539

Gorzów Wlkp.

M. Gorzów Wlkp.

grodzki - Gorzów Wlkp.

G

137

IV

NH4, HCO3

SO4, Ca, FET

541

Międzyrzecz

Międzyrzecz

międzyrzecki

G

poza

IV

NO3


792

Wysokie-1

Czerwieńsk

zielonogórski

W

150

III



793

Wysokie-2

Czerwieńsk

zielonogórski

G

150

III

FET


795

Kargowa

Kargowa

zielonogórski

W

150

III

HCO3


942

Rudnica-p

Krzeszyce

sulęciński

G

137

I



1065

Żagań

Żagań

żagański

G

poza

IV

K

HCO3

1123

Wschowa

Wschowa

nowosolski

W

306

III

FET


1147

Krosno Odrzańskie

Krosno

Odrzańskie

krośnieński

G

149

II



1148

Glinka Górna

Jasień

żarski

G

301

IV


FET

5

Dobiegniew

Dobiegniew

strzelecko-drezdenecki

W

136

IV

FET


4

Chomętowo

Dobiegniew

strzelecko-drezdenecki

W

136

IV

FET


6

Radęcin

Dobiegniew

strzelecko-drezdenecki

W

136

IV

FET


8

Kostrzyn

m. Kostrzyn

gorzowski

W

137

IV

Hg


9

Słońsk

Słońsk

sulęciński

G

137

II



11

Krzeszyce

Krzeszyce

sulęciński

G

137

IV

FET


12

Gorzów (mleczarnia)

m. Gorzów Wlkp.

grodzki

Gorzów Wlkp.

G

137

III



13

Maszewo

Deszczno

gorzowski

G

137

IV

Cu, FET


14

Gorzów (Siedlice)

m. Gorzów Wlkp.

grodzki

Gorzów Wlkp.

G

137

IV

FET


16

Ludzisławice

Santok

gorzowski

G

138

III



17

Górki Noteckie

Zwierzyn

strzelecko-drezdenecki

G

138

II



18

Gościm

Drezdenko

strzelecko-drezdenecki

G

138

IV

Cu, FET


19

Drezdenko Radowo

Drezdenko

strzelecko-drezdenecki

W

138

II



20

Drawiny

Drezdenko

strzelecko-drezdenecki

G

138

III



27

Pławidło

Słubice

słubicki

G

144

V

PO4

FET, Mn

28

Słubice

Słubice

słubicki

W

144

IV

FET


29

Serbów

Rzepin

słubicki

W

144

IV

FET


30

Rzepin (mleczarnia)

Rzepin

słubicki

W

144

III

FET


31

Rzepin - Lotnisko

Rzepin

słubicki

G

144

III

FET


32

Lubień

Ośno Lubuskie

słubicki

W

144

V

FET

Cu

3

Rusinów

Świebodzin

świebodziński

W

144

IV


FET

5

Smardzewo

Szczaniec

świebodziński

W

144

IV

NH4

FET

9

Gryżyna

Bytnica

krośnieński

W

148

IV

Ni, FET


10

Sycowice - Nietkowice

Czerwieńsk

zielonogórski

G

148

II



13

Wężyska

Krosno Odrz.

krosnieński

G

149

IV

FET


14

Wełmice

Gubin

krośnieński

G

149

IV

NH4, FET


22

Zasieki

Brody

żarski

G

301

IV

FET


23

Jasień

Lubsko

żarski

W

301

IV

NH4

Al

17

Kolsko

Kolsko

nowosolski

W

poza

IV

FET


18

Sulechów

Sulechów

sulechowski

W

poza

III

FET


20

Stary Kisielin

Stary Kisielin

zielonogórski

W

poza

II



21

Sława Śląska - Lubogoszcz

Sława Śląska

wschowski

W

poza

IV

FET


28

Ochla

Zielona Góra

zielonogórski

G

poza

II



29

Chudzowice-Rytwiny

Trzebiel

żarski

W

poza

IV

FET


34

Lubięcin

Nowa Sól

nowosolski

W

poza

IV

FET


35

Bytom

Odrzański

Bytom Odrzański

nowosolski

W

poza

IV

FET


36

Nowe

Miasteczko

Nowe Miasteczko

nowosolski

W

poza

IV

FET


41

Bożnów – Dzietrzychowice

Żagań

żagański

W

poza

V


FET

39

Leszno Górne

Szprotawa

żagański

G

315

V


FET

42

Szlichtyngowa - Górczyna

Szlichtyngowa

wschowski

G

306

IV

NH4, K, FET



Objaśnienia: W - wody wgłębne; G - wody gruntowe GWZP - Główne Zbiorniki Wód Podziemnych


Oznaczenia wskaźników: FET - żelazo ogólne, HCO3 - wodorowęglany, NH4 – amoniak, NO3 – azotany, NO2 - azotyny , K - potas, Mn - mangan, SO4 - siarczany, PO4 – fosforany, Tw_og. - twardość ogólna, Hg – rtęć, Cu – miedź, Ni – nikiel, Al – glin.



Reasumując, w 2004 roku wykonano badania wód podziemnych w sieci monitoringu diagnostycznego, łącznie w 55 punktach. Monitoringiem tym objęto wszystkie większe zbiorniki wód podziemnych, jak również obszary położone poza zbiornikami.

Jakość przebadanych wód nie jest najlepsza, niemniej oceny części wód odpowiadających IV klasie zostały obniżone w związku z występowaniem ponadnormatywnych ilości żelaza lub manganu. Klasyfikacja według nowych przepisów została tak skonstruowana, że przekroczenie o więcej niż 1 klasę niżej przez jakikolwiek wskaźnik nie zaliczony do tzw. „toksycznych” powoduje spadek do klasy w jakiej ten wskaźnik występuje. Powoduje to czasem taki rezultat, że wody stosunkowo czyste, w których nie stwierdzono wskaźników w III klasie, oprócz zawartości żelaza występującego w klasie IV lub V, należy zaliczyć do klasy IV lub V. Gdyby nie uwzględniać zawartości żelaza i manganu klasyfikacja ta byłaby znacznie korzystniejsza (obniżenie jakości z powodu żelaza lub manganu miało miejsce w 23 punktach).

Ogólną jakość wód podziemnych województwa w 2004 r. przedstawia rysunek IV.3-1, natomiast jakość na tle głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP) przedstawia rysunek IV.3-2.

Ogólna ocena jakości wód podziemnych

Lokalizacja punktów i jakość wód podziemnych

Literatura
  1. Sprawozdanie z badań prowadzonych w monitoringu regionalnym wód podziemnych województwa lubuskiego w 2004 roku. WIOŚ, 2004.
  2. Kleczkowski A.: „Mapa Głównych Zbiorników Wód Podziemnych Polski”. PIG, W-wa 1993.
  3. Paczyński B.: „Atlas Hydrogeologiczny Polski”. PIG, W-wa 1993.
  4. Państwowy Instytut Geologiczny „Monitoring jakości wód podziemnych sieci krajowej w 2004 roku - Sprawozdanie z prac wykonanych w 2004 roku”. W-wa 2004.


Podsumowanie
W 2004 r. rozpoczęto monitoring jakości zasobów wód powierzchniowych i podziemnych na obszarze województwa lubuskiego zgodny z wymogami Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Badania diagnostyczne wykonane w 2004 r. wykazały, że jakość wód rzek na terenie województwa, na przeważającej ich długości jest niezadowalająca (odpowiadająca IV klasie). O jakości wód decydowało zanieczyszczenie bakteriologiczne, a także nadmierne zanieczyszczenie substancjami organicznymi oraz substancjami biogennymi („odżywczymi”). Równocześnie - wiele spośród badanych wskaźników (w szczególności także w grupie metali ciężkich i substancji specyficznych) odpowiadało I bądź II klasie, świadcząc o dobrej jakości wód.

Niekorzystnie wypadła ocena rzek w województwie w świetle wymagań dla wód śródlądowych będących środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych. Większość badanych rzek nie spełniała tych wymagań. Problem stanowiły nadmierne stężenia biogenów, a niekiedy – także nadmierne zanieczyszczenie substancjami organicznymi i okresowe niedobory tlenu.

Większość jezior, badanych w latach 2003-2004 w ramach monitoringu diagnostycznego, charakteryzowała się wodami dobrej jakości. W stosunku do lat wcześniejszych nastąpiło w nich obniżenie zawartości substancji biogennych i polepszyły się warunki tlenowe. Trzy jeziora posadały wody pozaklasowe wykazujące cechy przyspieszonej eutrofizacji.

Na siedem zbadanych w 2004 r. jezior w ramach monitoringu wód śródlądowych będących środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych tylko jedno nie spełnia wymogów jakości fizyko-chemicznej.

Przeprowadzone badania stopnia eutrofizacji wykazały, że na dwanaście badanych jezior, osiem zalicza się do mezo-eutroficznych, a cztery - położone w zlewni rz. Obrzycy - do silnie eutroficznych.

Monitoring diagnostyczny wód podziemnych województwa lubuskiego w 2004 r. wykazał ich nienajlepszą jakość. Wody podziemne niezadowalającej (IV klasa) i złej (V klasa) jakości stwierdzono w 36 badanych punktach pomiarowych (65,45 % ogółu). W większości z nich o obniżeniu klasy jakości wód podziemnych zdecydowało naturalne, wysokie stężenie żelaza ogólnego.

Badania monitoringowe wskazują na konieczność kontynuowania podejmowanych działań na rzecz poprawy jakości wód. Należy dążyć do dalszego ograniczania ładunku zanieczyszczeń w ściekach odprowadzanych do wód - począwszy od redukcji ilości zanieczyszczeń u źródeł ich powstawania. Efekty w tym zakresie można uzyskać między innymi poprzez stosowanie wodooszczędnych technologii, powszechne opomiarowanie zużycia wody, produkcję ekologicznych środków czystości, a także – w odniesieniu do źródeł rolniczych – poprzez racjonalizację nawożenia, właściwe gospodarowanie odpadami pochodzenia zwierzęcego itp.

Do istotnych działań na rzecz poprawy jakości wód należy zmniejszanie bardzo niekorzystnych dla środowiska dysproporcji pomiędzy wyposażeniem miejscowości w systemy wodociągowe i kanalizacyjne, występujących w sposób najbardziej widoczny na terenach niezurbanizowanych. Celem tych działań jest eliminowanie niekontrolowanych zrzutów ścieków do wód lub do ziemi.

Bardzo istotne znaczenie dla poprawy jakości wód ma stosowanie nowoczesnych technologii oczyszczania ścieków, o wysokim stopniu sprawności i dużej efektywności w zakresie usuwania zanieczyszczeń biogennych. Wiąże się z tym konieczność inwestowania: w budowę nowych i modernizację istniejących oczyszczalni ścieków, a także - w pełne skanalizowanie miejscowości posiadających już wysokosprawne oczyszczalnie.

Krystyna Damczyk
Wojciech Konopczyński