do góry

STAN ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2002 ROKU

 

VI. PRZEGLĄD WYBRANYCH PROBLEMÓW

obrazek131.jpg
Polsko-niemieckie ćwiczenia ratownictwa chemicznego na Odrze

 


1. Działalność kontrolna WIOŚ

     Na koniec 2002 r. w ewidencji WIOŚ w Zielonej Górze znajdowało się 1122 podmiotów gospodarczych. W stosunku do 2001 r. nastąpiło zmniejszenie liczby zewidencjonowanych podmiotów o ok. 13,5%. Wynikało to z uaktualnienia ewidencji, tj. wykreślenia z niej zakładów zlikwidowanych.
     W 2002 r. przeprowadzono ogółem 632 kontrole u 591 podmiotów gospodarczych, w tym: 161 kontroli podstawowych, 382 kontrole sprawdzające oraz 89 kontroli interwencyjnych. Odpowiednio w 2001 r. przeprowadzono 655 kontroli u 621 podmiotów gospodarczych, w tym 83 kontrole podstawowe, 480 kontroli sprawdzających oraz 92 kontrole interwencyjne. Spadek liczby kontroli sprawdzających na rzecz wzrostu ilości kontroli podstawowych wynikał przede wszystkim z dużej liczby nowopowstających firm i zakładów o istotnym oddziaływaniu na środowisko. Oprócz kontroli planowanych, w 2002 r. na terenie województwa realizowane były również cykle kontrolne zaplanowane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
     Najczęściej stwierdzane w czasie kontroli nieprawidłowości dotyczyły gospodarki odpadowej (brak zezwoleń na wytwarzanie odpadów niebezpiecznych, niedopełnienie obowiązku złożenia informacji o sposobie postępowania z odpadami innymi niż niebezpieczne, brak lub niewłaściwe prowadzenie ilościowej i jakościowej ewidencji wytwarzanych odpadów) oraz emisji hałasu do środowiska (przekroczenie dopuszczalnych poziomów dźwięku emitowanego do środowiska, co skutkowało występowaniem do starostów o wszczęcie postępowania w celu wydania pozwolenia na emitowanie hałasu do środowiska). Kontrole podstawowe nowopowstałych podmiotów wykazały, że w większości z nich niedostatecznie znane są przepisy ochrony środowiska.
     W 2002 r. WIOŚ uczestniczył w ogólnopolskim cyklu kontrolnym Przestrzeganie wymagań ochrony środowiska przez wybrane supermarkety. Skontrolowanych zostało 8 supermarketów: - Centrum Handlowe AUCHAN, SCHIEVER POLSKA Sp. z o.o., ul. Batorego 128 w Zielonej Górze,
- TESCO/POLSKA Sp. z o.o., ul. Energetyków 2A w Zielonej Górze,
- INTERMARCHE, BURZA Sp. z o.o., ul. Batorego 81 w Zielonej Górze,
- BRICOMARCHE, KLAR Sp. z o.o., ul. Batorego 81A w Zielonej Górze,
- TESCO/POLSKA Sp. z o.o., Hipermarket Tesco Gorzów, ul. Górczyńska 19 w Gorzowie Wlkp.,
- CASTORAMA POLSKA Sp. z o.o., ul. Czartoryskich 1 w Gorzowie Wlkp.,
- miniMAL Sp. z o.o., ul. Myśliborska 19 w Gorzowie Wlkp.,
- Netto Artykuły Żywnościowe Sp. z o.o., Sklep nr 109, ul. Czarneckiego 11 w Gorzowie Wlkp.
Kontrole marketów dotyczyły przestrzegania przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach i ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej. W pięciu przypadkach stwierdzono nieprawidłowości w zakresie uregulowań formalnych dotyczących gospodarki odpadami. W czterech przypadkach nie został dopełniony obowiązek zgłoszenia faktu prowadzenia działalności polegającej na wytwarzaniu produktów w opakowaniach. W czterech marketach nie była prowadzona ewidencja masy i ilości opakowań wprowadzanych na rynek w sposób umożliwiający ustalenie poziomu odzysku i recyklingu. Trzy jednostki nie przedkładały Marszałkowi Województwa Lubuskiego informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz nie wnosiły opłat z tytułu korzystania ze środowiska. Nieprawidłowości nie stwierdzono w jednym markecie TESCO/POLSKA Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp.

obrazek132.jpg obrazek133.jpg

Nowa oczyszczalnia ścieków w Bytnicy (pow. krośnieński)

     W 2002 r. do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze oraz Delegatury w Gorzowie Wlkp. wpłynęły 4 skargi oraz 110 wniosków o interwencję, z których 16 przekazano do załatwienia wg właściwości. Najliczniejszą grupę spraw (ok. 36%) stanowiły interwencje w zakresie gospodarki odpadami (39 interwencji i 2 skargi). Dotyczyły one głównie niezgodnego z obowiązującymi przepisami sposobu postępowania z odpadami (w tym także niebezpiecznymi), a w szczególności spalania odpadów w instalacjach oraz ich składowania w miejscach nie przeznaczonych do tego celu.
     Następna grupa spraw dotyczyła ochrony przed hałasem (ok. 26,2%). W związku z występowaniem uciążliwości hałasowych w 2002 r. złożono do WIOŚ 30 wniosków o interwencję. Wnioskodawcy uskarżali się głównie na nadmierny hałas związany z funkcjonowaniem: dyskotek, urządzeń technologicznych w zakładach produkcji drzewnej (np. użytkowanie pił tarczowych), agregatów chłodniczych, trafostacji, urządzeń klimatyzacyjnych, maszyn w miejscach wydobywania surowców mineralnych, urządzeń i narzędzi w warsztatach rzemieślniczych.
     Kolejną grupę problemową (14,9%) stanowiły interwencje z zakresu gospodarki ściekowej (15 wniosków o interwencję i 2 skargi). Tematyka zgłaszanych spraw to: odprowadzanie ścieków bytowo gospodarczych nienależycie oczyszczonych do wód płynących, zanieczyszczenie środowiska ściekami odprowadzanymi z budynków mieszkalnych, niewłaściwa gospodarka wodami poprodukcyjnymi ze stawów hodowlanych, odprowadzanie ścieków z myjni samochodowych do gruntu. Skargi dotyczyły m.in. braku działań ze strony gminy w zakresie egzekucji od osób prywatnych właściwej gospodarki ściekami pochodzącymi ze zbiorników bezodpływowych.
     Z zakresu ochrony powietrza wpłynęło 16 wniosków o interwencję (14%) dotyczących przed wszystkim uciążliwości związanych z emisją zanieczyszczeń do powietrza, m.in. z: piekarni, zakładu produkcji wina, kotłowni spalającej odpady. Ponadto dotyczyły one emisji: gazów z odwiertów ropy naftowej, spalin z kominów posesji prywatnych i kotłowni osiedlowych, spalin z łodzi motorowych.
     Sprawy różne (5,3%) dotyczyły zanieczyszczenia różnorodnych komponentów środowiska, m.in. powierzchni ziemi i gospodarki nawozami naturalnymi (ogółem 6 interwencji). Interwencje z zakresu ochrony przyrody dotyczyły wycinki drzew. Trzy wnioski, które wpłynęły do WIOŚ (2,6%) przekazano wg właściwości do odpowiednich miejscowo urzędów gmin. Interwencja z zakresu stosunków wodnych (ok. 1%) dotyczyła niewłaściwego użytkowania elektrowni wodnej na rzece Postomi.
     W Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Zielonej Górze oraz w Delegaturze w Gorzowie Wlkp. rozpatrzono ogółem we własnym zakresie 94 wnioski o interwencję i 4 skargi. W wyniku przeprowadzonych kontroli po stwierdzeniu zasadności zgłaszanych wniosków wystosowano do podmiotów i zakładów 49 zarządzeń pokontrolnych. 13 wniosków skierowano do organów administracji samorządowej (o nałożenie na podmioty gospodarcze obowiązku uzyskania pozwolenia na emitowanie hałasu lub wykonanie przeglądu ekologicznego). Jeden wniosek skierowano do Lubuskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Zielonej Górze o uprzątnięcie terenu z nagromadzonych odpadów. Wszczęto dwa postępowania karno-administracyjne, wydano 2 decyzje na podstawie art. 367 ustawy Prawo ochrony środowiska wstrzymujące użytkowanie instalacji. Na przedstawicieli podmiotów naruszających rażąco przepisy ochrony środowiska nałożono mandaty karne.
     Analiza materiałów dotyczących rozpatrywanych skarg i interwencji wykazała, że wiele spraw kierowanych do WIOŚ powinno być załatwianych we własnym zakresie przez organy samorządów terytorialnych. Przykładem są m.in. wystąpienia pokontrolne do władz gminnych o wyeliminowanie zaistniałych nieprawidłowości w ramach zadań własnych, zgodnie z posiadanymi kompetencjami.
     Nieprzestrzeganie przepisów ochrony środowiska w kontrolowanych zakładach (np. brak zezwoleń na wytwarzanie odpadów niebezpiecznych, niezłożenie informacji o sposobie postępowania z odpadami, niewnoszenie opłat za korzystanie ze środowiska) wynika przeważnie z nieznajomości lub niewłaściwej interpretacji przepisów prawa. Należy podkreślić, że prawie wszystkie zakłady wytwarzające odpady postępują z nimi prawidłowo poprzez przekazywanie ich właściwym odbiorcom do utylizacji, gospodarczego wykorzystania lub składowania. Często naruszanie wymogów ochrony środowiska wynika również ze złej kondycji finansowej kontrolowanych podmiotów koszt wykonania inwestycji proekologicznej (np. wybudowanie oczyszczalni ścieków czy instalowanie urządzeń do redukcji substancji i pyłu z emitowanych spalin) przekracza możliwości zakładu.
     W 2002 r. wystawionych zostało 89 decyzji karnych ustalających wysokości kar biegnących za przekroczenia dopuszczalnych warunków korzystania ze środowiska. Kary łączne, ustalające wysokość kar za okres trwania przekroczenia otrzymało 57 podmiotów gospodarczych na łączną kwotę 915.204,15 zł. Szesnastu podmiotom odroczono termin płatności kary pieniężnej ze względu na realizację przedsięwzięć, które po ich realizacji spowodują usunięcie przyczyny naliczania kary. Ponadto nałożono, w przypadkach stwierdzenia rażących uchybień, 14 mandatów na kwotę 1620,00 zł. Skierowane zostały 2 wnioski do organów ścigania w sprawie ustalenia osób winnych zanieczyszczenia środowiska i 1 wniosek do Sądu Grodzkiego o ukaranie sprawcy zanieczyszczenia środowiska.


Maria Staroń, Janusz Tylzon



2. Przeciwdziałanie poważnym awariom

2.1. Stan prawny w zakresie poważnych awarii

      Wejście w życie, w dniu 1 października 2001 r., ustawy Prawo ochrony środowiska wprowadziło do polskiego prawa nowe wymogi formalnoprawne związane z poważnymi awariami przemysłowymi. Wprowadzenie nowego prawa było bezpośrednio związane z akcesją Polski do struktur europejskich i przystosowywaniem do prawa unijnego. Oprócz wprowadzenia pojęcia poważnej awarii, która zastąpiła dawne pojęcie nadzwyczajnych zagrożeń środowiska, zastosowano nową klasyfikację zakładów (zakłady dużego i zwiększonego ryzyka). Pojawiły się nowe pojęcia, takie jak: raport bezpieczeństwa, plan operacyjno-ratowniczy (wewnętrzny i zewnętrzny) czy program zapobiegania awariom.
      W 2002 r. najistotniejsze z punktu widzenia wdrożenia procedur kontrolnych WIOŚ było zweryfikowanie listy zakładów tzw. dużego i zwiększonego ryzyka wystąpienia poważnej awarii. Było to o tyle trudne, że przepisy wykonawcze do ustawy, określające m. in. wartości progowe substancji niebezpiecznych, które są podstawą do zaliczenia poszczególnych zakładów do odpowiedniej grupy ukazały się z pewnym opóźnieniem w stosunku do samej ustawy. Wydane w kwietniu 2002 r. rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie określenia wartości progowych, umożliwiające sklasyfikowanie zakładów bazuje w istocie na wymogach zawartych w tzw. Dyrektywie SEVESO II (Dyrektywa 96/82/WE w sprawie zarządzania zagrożeniami poważnymi awariami z udziałem niebezpiecznych substancji), która jest aktem obligatoryjnym dla przemysłu i organów administracji w krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Tabela VI.2.1. Zakłady dużego i zwiększonego ryzyka wystąpienia awarii na terenie województwa lubuskiego
Lp.
Nazwa obiektu
Powiat
Rodzaj materiałów niebezpiecznych
Maksymalna ilość
[Mg]
Wykaz zakładów kwalifikowanych do grupy dużego ryzyka
1.
ZWCH Stilon S.A.
ul. Walczaka 25, Gorzów Wlkp.
gorzowski
amoniak
kwas octowy
azotyn sodowy
hydrazyna
100
30
5
4
2.
Shell Gas Polska Sp. z o.o.
Rozlewnia Gazu Płynnego w Nowej
Niedrzwicy gm. Przytoczna
międzyrzecki
skroplony
propan-butan
i propan techniczny
1500
3.
Orlen Petrogaz Płock Sp. z o.o.
Rozlewnia Gazu Propan-Butan
Krosno Odrzańskie, ul. Gubińska 65
krośnieński
propan-butan
240
4.
Rockwool Polska Sp. z o.o.
Cigacice ul. Kwiatowa 14
zielonogórski
fenol
formaldehyd
woda amoniakalna
370
250
75
5.
Kronopol Żary ul. Serbska 56
żarski
metanol
formaldehyd
4000
1580
Wykaz zakładów kwalifikowanych do grupy zwiększonego ryzyka
1.
Baza Magazynowa nr 93 PKN ORLEN S.A. Nowa Sól, Al. Wolności
nowosolski
paliwa płynne
3800
2.
Naftobazy Sp. z o.o. Baza Paliw nr 18
w Żaganiu przy Szosie Iłowskiej
żagański
olej napędowy, nafta
8500
3.
P.W. Jersak, ul. Mickiewicza 3a
Rozlewnia Gazu Propan-Butan,
ul. Lotników Alianckich 1, Żagań
żagański
gaz propan-butan
191


     W omawianym okresie zakłady zakwalifikowane do poszczególnych grup ryzyka były zobowiązane do przekazania organom Państwowej Straży Pożarnej zgłoszenia, w którym były zawarte podstawowe dane o zakładzie. Zgłoszenia takie zostały również przekazane wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska. Ponadto zakłady zaliczone do grup ryzyka były zobowiązane do opracowania programu zapobiegania awariom i przedstawienia go organom Państwowej Straży Pożarnej i Inspekcji Ochrony Środowiska, a także wdrożenia systemu bezpieczeństwa, opracowania raportu o bezpieczeństwie, wewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego i dostarczenia danych do opracowania zewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego. W szczególności raporty o bezpieczeństwie, sporządzone przez zakłady, były podstawą do ich wnikliwej oceny przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska, gdyż w nich zawarte zostały wszystkie dane o ilości i rodzajach substancji niebezpiecznych posiadanych przez zakłady, procedury zapobiegania awariom i dane potwierdzające wdrożenie systemu bezpieczeństwa, a także scenariusze postępowania w przypadku wystąpienia sytuacji awaryjnych.


2.2. Zakłady dużego i zwiększonego ryzyka

     Na terenie województwa lubuskiego, na podstawie kryteriów progowych posiadanych substancji niebezpiecznych, zaklasyfikowano do grupy dużego ryzyka wystąpienia poważnej awarii pięć zakładów, natomiast do grupy zwiększonego ryzyka 3 zakłady. Wyszczególnienie tych zakładów zamieszczono w tabeli VI.2.1.
     Ponadto w WIOŚ wyodrębniono trzecią grupę zakładów, znajdującą się w bazie potencjalnych sprawców poważnych awarii, które nie klasyfikują się wprawdzie do żadnej z wymienionych grup, ale stanowią pewne zagrożenie wystąpienia awarii i były przedmiotem kontroli Inspektoratu prowadzonych na podstawie dawnych przepisów. Jest to 5 zakładów, do których zaliczono:
- Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego NORDIS w Zielonej Górze stosujące w procesie produkcyjnym amoniak;
- Lubuskie Zakłady Drobiarskie ELDROB w Świebodzinie stosujące w procesie produkcyjnym amoniak;
- Przedsiębiorstwo Eksploatacji Rurociągów Naftowych Przyjaźń Płock eksploatujące rurociąg naftowy przebiegający przez teren województwa lubuskiego;
- Elektrociepłownia Gorzów S.A. w Gorzowie Wlkp. magazynująca kwas solny i ług sodowy;
- Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Gorzowie Wlkp. posiadająca instalację chłodniczą amoniakalną.



2.3. Omówienie zdarzeń zaistniałych w 2002 roku

     W 2002 r. na terenie województwa zaistniało 10 zdarzeń skutkujących w mniejszym lub większym stopniu niekorzystnie na środowisko. Na szczęście nie było zdarzeń zagrażających bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi, choć były zdarzenia o potencjalnie niebezpiecznym charakterze, szczególnie te przebiegające z udziałem gazów wybuchowych i palnych.
     Krótką charakterystykę zdarzeń zamieszczono poniżej.
- W dniu 07.01.2002 r. na terenie węzła kolejowego w Gorzowie Wlkp. doszło do rozszczelnienia się zaworu spustowego cysterny kolejowej zawierającej LPG. Przyczyną było obluzowanie się flanszy zabezpieczającej. Emisja gazu była niewielka i nie zagroziła mieszkańcom ani obsłudze. Po dokręceniu flanszy przez strażaków wyciek ustał.
- W dniu 06.03.2002 r. w m. Olbrachtów gm. Żary w następstwie zderzenia bocznego dwóch samochodów ciężarowych doszło do rozszczelnienia układu paliwowego jednego z nich, w wyniku czego 300 litrów oleju napędowego przedostało się do gruntu. Korzystne warunki gruntowe (gliny) uniemożliwiły rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń w środowisku. Akcję usuwania skutków zdarzenia przeprowadziła jednostka Komendy Powiatowej PSP w Żarach.
- W dniu 12.04.2002 r. na terenie węzła kolejowego w Gorzowie Wlkp. doszło do wykolejenia się cysterny z LPG. Wypadek miał miejsce na zwrotnicy podczas przetaczania składu z 2 cysternami LPG i nastąpił wskutek błędu człowieka (zbyt szybka zmiana zwrotnicy). Jedna z cystern przewróciła
się na bok, na stronę zaworów spustowych, druga wypadła z torów. Nie doszło do rozszczelnienia żadnej z cystern. Teren awarii zabezpieczono. Po przybycie dźwigu kolejowego i 2 zapasowych, pustych cystern, LPG przepompowano, a przewróconą cysternę podniesiono z torowiska.

obrazek134.jpg

Polsko-niemieckie ćwiczenia ratownictwa chemicznego na Odrze

- W dniu 18.04.2003 r. na terenie Portu Handlowego w Kostrzynie n/O doszło do wycieku awaryjnego substancji olejowej do wód rzeki Warty. Wyciek nastąpił w otoczeniu barek cumujących przy nadbrzeżu. Przyczyną tego zdarzenia było najprawdopodobniej zrzucenie zaolejonych wód zęzowych przez któregoś z właścicieli lub dzierżawców barek. Sprawcy nie udało się ustalić. Wyciek nie był wielki i ustał po około 3 godzinach.
- W dniu 06.08.2002 r. na terenie Przedsiębiorstwa Produkcji Betonów POSBET w Sulechowie doszło do rozszczelnienia beczki ze zużytym olejem smarowym, w wyniku czego ok. 200 litrów oleju przedostało się do rowu melioracji szczegółowej zanieczyszczając wody powierzchniowe. Tylko szybka i sprawna akcja podjęta przez sprawcę zdarzenia powstrzymała rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń. Z rowu wydobyto 3500 litrów zanieczyszczonej wody, którą przekazano do utylizacji jednostce specjalistycznej tj. Centrum Usług Ekologicznych Sektora Naftowego CPN EKOSERWIS w Czerwieńsku.
- W dniu 20.08.2002 r. nieznany sprawca porzucił na obrzeżu wód jeziora Ołobok 24 pojemniki 10-litrowe z odpadem w postaci (prawdopodobnie) przeterminowanych impregnatów. Substancja stwarzała zagrożenie zanieczyszczenia wód i wymagane było przewiezienie jej do zakładu utylizacji. Koszty transportu i utylizacji znalezionej substancji poniosło Starostwo Powiatowe w Świebodzinie, na terenie którego wystąpiło zdarzenie.
- Podobne zdarzenie miało miejsce w dniu 01.09.2002 r. Pojemniki z podobną substancją w ilości 65 szt. porzucono w korycie kanału Zaborski Potok w miejscowości Nowy Kisielin gm. Zielona Góra. Porzucone odpady zebrano i zdeponowano na terenie składowiska odpadów w Raculi.
- W dniu 10.10.2002 r. na terenie PHU Eko-Dejs w Gorzowie Wlkp. doszło do awaryjnego rozlewu substancji ropopochodnych na powierzchni gruntu (awaria nastąpiła po zapaleniu się zbiorników PE z olejem przepracowanym i wskutek wycieku oleju). W wyniku awarii zanieczyszczeniu uległo ok. 150 m2 gruntu. Wynikiem działań kontrolnych WIOŚ było wydanie decyzji o wstrzymaniu działalności zakładu w trybie art. 364 ustawy Prawo ochrony środowiska.
- W dniu 17.10.2002 r. w miejscowości Droszków z nie wyjaśnionych przyczyn samochód ciężarowy przewożący w beczkach olej napędowy przewrócił się na pobocze drogi. W wyniku zdarzenia jeden z pojemników uległ uszkodzeniu i do gruntu przedostało się 300 litrów przewożonej substancji. Usuwanie skutków zdarzenia przeprowadziła jednostka Komendy Miejskiej PSP w Zielonej Górze.
- W dniu 18.10.2002 r. w okolicach wsi Zawada w następstwie zdarzenia drogowego ciągnik siodłowy z naczepą autocysternową przewrócił się na pobocze drogi. Autocysterną przewożono siarczan żelazawy tzw. PIX 123. W wyniku zerwania zaworów odpowietrzających część substancji przedostała się do środowiska. Wyciek zneutralizowano wodą i wapnem palonym przywracając glebie jej pierwotne właściwości.


obrazek135.jpg
Rysunek VI.2-1. Charakterystyka zdarzeń zaistniałych w 2002 r.


Tomasz Parada,
Andrzej Uchman



3. Potencjał analityczno-badawczy laboratoriów WIOŚ

     W strukturze organizacyjnej Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze znajdują się: Laboratorium jednostki macierzystej w Zielonej Górze i Laboratorium Delegatury w Gorzowie Wlkp.
Laboratoria te prowadzą:
- badania fizykochemiczne: wód, ścieków, gleb, osadów ściekowych, odpadów, gazów odlotowych i powietrza atmosferycznego,
- badania biologiczne w zakresie mikrobiologii i hydrobiologii wody,
- pomiary terenowe zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego i gazów odlotowych,
- pomiary terenowe poziomu dźwięku,
- pobieranie próbek wód, ścieków, gleb, odpadów i osadów.

     Badania wykonywane są na potrzeby Inspektoratu, jak również dla klientów zewnętrznych.

obrazek136.jpg obrazek137.jpg

Laboratorium WIOŚ w Zielonej Górze - pracownia fizykochemiczna oraz imisyjny spektrometr plazmowy ICP

     

Głównym celem Laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze oraz Laboratorium Delegatury w Gorzowie Wlkp. jest uzyskiwanie wiarygodnych wyników badań. Powyższe osiąga się przez wdrożony i funkcjonujący system jakości potwierdzony certyfikatami akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji w Warszawie. Obydwa laboratoria w 2002 r. dostosowały systemy jakości do wymogów nowej, międzynarodowej normy PN-EN ISO/IEC 17025 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących i ponownie uzyskały certyfikaty akredytacji. Rozszerzony został zakres akredytacji o badania elementów zanieczyszczeń metodami chromatografii jonowej i gazowej, oraz o oznaczanie metali metodą spektrometrii atomowej elektrotermicznie, i rtęci metodą zimnych par.
     Laboratoria WIOŚ z roku na rok rozszerzają zakres badań wykorzystując do tego celu najnowocześniejszą aparaturę i nowe techniki pomiarowe. W 2002 r. w Laboratorium WIOŚ w Zielonej Górze została wdrożona metoda oznaczania metali z wykorzystaniem spektrometru plazmowego ICP OPTIMA 200 DV firmy Perkin-Elmer, zakupionego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Badania prowadzone są metodami zgodnymi z polskimi normami, które są dostosowywane do wymogów unijnych. Pracownicy Laboratoriów śledzą i wdrażają nowe wydania norm. W 2002 r. uaktualniono kilka stosowanych metod, zastępując metody zawarte w starych normach, metodami zgodnymi z najnowszymi normami o zasięgu europejskim. Uruchomiono nowe zestawy firmy Millipore do uzyskiwania wody o bardzo wysokiej czystości. Dwóch pracowników zostało przeszkolonych w zakresie badań pól elektromagnetycznych na szkoleniach organizowanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
     Sukcesem Laboratoriów WIOŚ jest stałe wzbogacanie bazy laboratoryjnej. Z dotacji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zostały zakupione i wdrożone do badań 2 mikroskopy do badań biologicznych, spektrofotometr UV-VIS oraz aparat do destylacji azotu Kjeltec. Ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, za pośrednictwem Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska zrealizowany został zakup samochodu terenowego Nissan Terrano II, który zapewnia pracownikom Laboratorium WIOŚ w Zielonej Górze bezpieczny dojazd do wszystkich punktów pomiarowo-kontrolnych zlokalizowanych na rzekach, bez względu na jakość dróg i warunki pogodowe. Samochód wykorzystywany jest również w badaniach jezior oraz w przypadkach poważnych awarii.
     W związku z przygotowaniami Polski do członkostwa w Unii Europejskiej, obydwa laboratoria śledzą i na bieżąco wdrażają nowe przepisy prawne oraz znowelizowane Polskie Normy i doskonalą funkcjonujący w nich system jakości.


obrazek138.jpg
Laboratorium Delegatury w Gorzowie Wlkp.
- spektrofotometr UV-VIS

Marta Niedźwiedzka,
Barbara Wawrzkiewicz




4. Program Ochrony Środowiska i Plan Gospodarki Odpadami dla województwa lubuskiego
na lata 2003-2006


4.1. Wprowadzenie

     Do podstawowych wymagań wynikających z obowiązujących przepisów z zakresu ochrony środowiska należy obowiązek sporządzania różnego rodzaju planów i programów ochrony środowiska.
     W celu realizacji polityki ekologicznej państwa, stosownie do art. 17 i 18 ustawy Prawo ochrony środowiska, organ wykonawczy województwa, powiatu i gminy sporządza odpowiednio wojewódzkie, powiatowe i gminne programy ochrony środowiska, które są uchwalane odpowiednio przez sejmik województwa, radę powiatu i radę gminy.
     Natomiast ustawa o odpadach przewiduje opracowanie na poziomie krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym planów gospodarki odpadami
(art. 14 ust. 3 ustawy o odpadach). Wojewódzki, powiatowy i gminny plan gospodarki odpadami stanowi część odpowiedniego programu ochrony środowiska i jest tworzony w trybie i na zasadach określonych
w przepisach o ochronie środowiska.
     Zarząd Województwa Lubuskiego wypełniając obowiązek ustawowy we wrześniu 2002 r. przystąpił do prac nad odpowiednimi dokumentami. Efektem tych prac są następujące dokumenty:
§ Program ochrony środowiska dla województwa lubuskiego na lata 2003-2010,
§ Plan gospodarki odpadami dla województwa lubuskiego na lata 2003-2010.
     Są to najnowsze dokumenty w regionalnej polityce ekologicznej.
     Podstawę do opracowania programu ochrony środowiska i planu gospodarki odpadami stanowiły zapisy zawarte w obowiązujących aktach prawnych z zakresu ochrony środowiska oraz wytyczne wynikające z następujących dokumentów: Polityki ekologicznej państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010, Programu wykonawczego do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002-2010, Krajowego Planu Gospodarki Odpadami.


4.2. Program ochrony środowiska dla województwa lubuskiego

     W oparciu o uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne polityki ochrony środowiska, diagnozę stanu środowiska oraz wymagania w zakresie jakości środowiska i racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych sformułowano w Programie ochrony środowiska główne kierunki działań zmierzających do systematycznej poprawy jakości środowiska i racjonalnego użytkoania zasobów przyrody.
Są to:

A. Ochrona wód

     Pomimo zauważalnej poprawy jakości wód powierzchniowych,ich stan jest wciąż niezadowalający. Ochrona wód przed zanieczyszczeniami i nadmierną eksploatacją oraz zabezpieczenie środowiska przed zagrożeniami związanymi z wodą (powódź, susza), wymagają realizacji szeregu przedsięwzięć inwestycyjnych i pozainwestycyjnych. Główne kierunki działań w tym zakresie,w perspektywie do 2010 r.to:
- ochrona zlewni Obrzycy i Obry,
- ochrona zlewni Drawy,
- ochrona zlewni jezior,
- poprawa gospodarki wodno-ściekowej, zwłaszcza na obszarach wiejskich,
- ograniczanie zanieczyszczeń obszarowych,
- poprawa zabezpieczeń przeciwpowodziowych z uwzględnieniem ochrony ekosystemów wodnych, w tym lasów łęgowych.

B. Ochrona powierzchni ziemi przed odpadami

     Istotne jest przede wszystkim większe wykorzystanie odpadów komunalnych,które obecnie podlegają głównie składowaniu. Rozwiązanie tego problemu wymaga wsparcia ze strony samorządu województwa, ponieważ na szczeblu lokalnym możliwości wprowadzenia systemowych rozwiązań są minimalne. Zgodnie z Wojewódzkim planem gospodarki odpadami głównymi celami do 2010 r.są:
- minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów,
- wprowadzenie systemowej gospodarki odpadami komunalnymi, zapewniającej osiągnięcie limitów,
- wprowadzenie nowoczesnego systemu unieszkodliwiania i wykorzystania odpadów powstających w sektorze gospodarczym.

C. Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami i środowiska człowieka przed hałasem

     Konieczna jest przede wszystkim kontynuacja działań realizowanych dotychczas dla poprawy jakości powietrza,zwłaszcza intensyfikacja działań ukierunkowanych na proekologiczne rozwiązania systemu transportu. Główne kierunki działań to:
- zmniejszenie emisji komunikacyjnej (eliminacja ruchu drogowego o charakterze tranzytowym z centrum miast, tworzenie warunków do zwiększenia udziału komunikacji zbiorowej w przewozach pasażerskich),
- zmniejszenie emisji niskiej w miastach i na terenach wiejskich poprzez przyłączanie do sieci c.o. nowych
odbiorców, wszędzie tam gdzie istnieją rezerwy mocy w miejskich systemach ciepłowniczych,
- kontynuacja modernizacji zbiorczych i indywidualnych systemów grzewczych,
- ograniczanie emisji przemysłowej poprzez wdrażanie najlepszych dostępnych technik (BAT), instalowanie urządzeń do redukcji zanieczyszczeń powstałych w procesach technologicznych oraz poprawę sprawności funkcjonujących urządzeń,
- zmniejszenie negatywnego oddziaływania hałasu na człowieka i środowisko (budowa ekranów akustycznych, zwłaszcza na odcinkach budowanych autostrad, przy nowych trasach obwodnicowych i na odcinkach istniejących tras o nadmiernym ruchu).

D. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody

     Istotne jest przede wszystkim nowe podejście do ochrony przyrody, uwzględniające europejskie wymogi i doświadczenia w tym zakresie. Ważnymi zagadnieniami są również ochrona i zrównoważony rozwój lasów oraz ochrona gleb. Główne kierunki w tym zakresie to:
- wdrożenie systemu Natura 2000,
- optymalizacja sieci obszarów chronionych, zapewniająca spójność ekologiczną województwa oraz ochronę różnorodności biologicznej,
- realizacja programów rolno-środowiskowych,
- zalesianie gruntów nieprzydatnych do produkcji rolniczej lub zdegradowanych,
- bieżąca rekultywacja wyrobisk poeksploatacyjnych,
- rewitalizacja terenów dawnych wyrobisk górniczych.     
     Oprócz wyżej wymienionych zagadnień, należy podkreślić znaczenie działań systemowych, które wspomagają realizację zadań, zarówno w zakresie poprawy jakości środowiska, jak i ochrony dziedzictwa przyrodniczego i racjonalnego użytkowania zasobów przyrodniczych oraz zrównoważonego wykorzystania surowców, materiałów, wody i energii. Wśród zadań systemowych należy wymienić:
- edukację ekologiczną mieszkańców, w tym rolników, właścicieli ziemi i organizatorów turystyki,
- współpracę z sąsiednimi województwami i Brandenburgią, zwłaszcza w zakresie ochrony wód, ochrony przed powodzią i ochrony powietrza atmosferycznego,
- promowanie wdrażania systemów zarządzania środowiskowego (np.ISO 14000,EMAS itp.),
- uwzględnianie w programach sektorowych zagadnień ochrony środowiska (np. w rozwoju transportu, rozwoju turystyki, itd.),
- doskonalenie struktur zarządzania środowiskiem w skali województwa.

 

4.3. Plan gospodarki odpadami dla województwa lubuskiego

     Obok programu ochrony środowiska bardzo ważnym dokumentem, stanowiącym właściwie jego część, jest wojewódzki plan gospodarki odpadami. Plan ten stanowi istotne narzędzie, stosowane aby zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o odpadach:

- ułatwić osiągnięcie celów założonych w polityce ekologicznej państwa,
- praktycznie realizować zasady gospodarki odpadami,
- stworzyć i utrzymać zintegrowaną i wystarczającą sieć instalacji i urządzeń do odzysku i unieszkodliwiania odpadów, spełniających wymagania określone w przepisach o ochronie środowiska.

     Generalnie plan gospodarki odpadami stwarza możliwość uzyskania ogólnego poglądu o gospodarce odpadami na danym terenie (ilość powstających i przetwarzanych odpadów, rodzaj i ilość instalacji itd.), co ułatwia zidentyfikowanie najważniejszych problemów i rozwiązanie ich w sposób systemowy.
     Posiadanie takiego planu jest jednym z podstawowych wymagań przy ubieganiu się o finansowe wsparcie wdrożenia projektów w zakresie gospodarki odpadami, w tym z Funduszu Spójności i funduszy strukturalnych. Ponadto, zgodnie z art. 16 ustawy o odpadach, przedsięwzięcia związane z unieszkodliwianiem odpadów mogą być realizowane z udziałem środków z funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, o ile przedsięwzięcia te zostały ujęte w planie gospodarki odpadami.

W Planie Gospodarki Odpadami dla województwa lubuskiego określono następujące cele, kierunki i zadania:


- Odpady komunalne

Cele krótkoterminowe na lata 2003-2006

1. Objęcie zorganizowaną zbiórką odpadów wszystkich mieszkańców województwa.
2. Skierowanie w 2006 r. na składowiska do 83% wagowo całkowitej ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (w stosunku do 1995 r.).
3. Osiągnięcie w 2006 r. zakładanych limitów odzysku i recyklingu poszczególnych odpadów:
- opakowania z papieru i tektury 45% recyklingu,
- opakowania metalowe i ze szkła 35% recyklingu,
- opakowania z tworzyw sztucznych 22% recyklingu,
- opakowania wielomateriałowe 20% recyklingu,
- odpady wielkogabarytowe 26% zebranych selektywnie,
- odpady budowlane 20% zebranych selektywnie,
- odpady niebezpieczne (z grupy odpadów komunalnych) 22% zebranych selektywnie.

4. Deponowanie na składowiskach nie więcej niż 76% wytwarzanych odpadów komunalnych.

Cele średniookresowe na lata 2007-2010
1. Deponowanie na składowiska nie więcej niż 65% wszystkich odpadów komunalnych.
2. Skierowanie w 2010 r.na składowiska nie więcej niż 75% wagowo całkowitej ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (w stosunku do 1995 r.).
3. Osiągnięcie w 2010 r.zakładanych limitów odzysku i recyklingu poszczególnych odpadów:
- opakowania z papieru i tektury 50% recyklingu,
- opakowania metalowe i ze szkła 45% recyklingu,
- opakowania wielomateriałowe i z tworzyw sztucznych 30% recyklingu,
- odpady wielkogabarytowe -50% zebranych selektywnie,
- odpady budowlane 20% zebranych selektywnie,
- odpady budowlane 40% zebranych selektywnie,
- odpady niebezpieczne (z grupy odpadów komunalnych) 50% zebranych selektywnie.


- Osady ściekowe

1. Zwiększenie stopnia kontroli obrotu komunalnymi osadami ściekowymi celem zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa zdrowotnego i środowiskowego.
2. Zwiększenie stopnia przetworzenia komunalnych osadów ściekowych.
3. Maksymalizacja stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w osadach przy spełnieniu wszystkich wymogów dotyczących bezpieczeństwa sanitarnego i chemicznego.

     W dziedzinie gospodarki odpadami z sektora gospodarczego przewiduje się osiągnięcie w latach 2003-2010 następujących celów:
- zwiększenie stopnia wykorzystania odpadów,
- bezpieczne dla środowiska unieszkodliwianie odpadów,
- eliminacja zagrożenia ze strony odpadów pochodzenia zwierzęcego.
      Dla osiągnięcia założonych celów,konieczne jest podjęcie następujących kierunków działań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi na obszarze woj. lubuskiego:


- Odpady komunalne


- wprowadzanie systemowej gospodarki odpadami komunalnymi w układzie ponadlokalnym, w tym budowa zakładów zagospodarowania odpadów (sortownie, obiekty termicznego unieszkodliwiania odpadów, składowiska o funkcji ponadlokalnej),
- utrzymanie przez gminy lub powiaty kontroli nad zakładami przetwarzania odpadów komunalnych, co jest istotne z punktu widzenia rozwoju racjonalnej gospodarki odpadami,
- wdrażanie nowoczesnych technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów,
- podniesienie skuteczności selektywnej zbiórki odpadów ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
- wdrażanie selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych,
- intensyfikacja działań w zakresie zamykania, rekultywacji lub modernizacji nieefektywnych, lokalnych składowisk odpadów komunalnych.


- Osady ściekowe:

- unieszkodliwianie osadów ściekowych w zależności od uwarunkowań lokalnych (przeróbka termiczna, kompostowanie, wykorzystanie w celach nawozowych i do rekultywacji, deponowanie osadów na składowiskach),
- likwidacja składowania osadów przy oczyszczalniach ścieków,
- zwiększenie kontroli nad osadami wykorzystywanymi dla celów przyrodniczych.


     W sektorze gospodarczym, dla osiągnięcia założonych celów konieczne jest podjęcie następujących kierunków działań:
a) systematyczne wprowadzanie bezodpadowych i mało odpadowych technologii produkcji,
b) wprowadzenie metod i technologii czystszej produkcji powodującej zmniejszenie ilości i uciążliwości wytwarzanych odpadów,
c) stymulowanie podmiotów gospodarczych wytwarzających odpady przemysłowe do zintensyfikowania działań zmierzających do maksymalizacji gospodarczego wykorzystania odpadów,
d) dostosowanie gospodarki odpadami do wymagań europejskich zawartych w znowelizowanych krajowych aktach prawnych oraz do wytycznych zawartych w II Polityce Ekologicznej Państwa,
e) wyeliminowanie nieprawidłowego unieszkodliwiania, w tym także nielegalnego lub nieprawidłowego składowania,
f) opracowanie kompleksowego programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski zachodniej (dla województw: lubuskiego, zachodniopomorskiego i dolnośląskiego),
g) budowa, modernizacja i rekultywacja składowisk odpadów przemysłowych,
h) budowa składowisk odpadów azbestowych lub przystosowanie do tego celu kwater na składowiskach odpadów komunalnych,
i) dekontaminacja i unieszkodliwianie urządzeń zawierających PCB oraz likwidacja PCB.


Tabela VI.4.1. Obszary obsługiwane przez zakłady zagospodarowania odpadów województwa lubuskiego
Lp.
Lokalizacja ZZO docelowa liczba mieszkańców
Gminy objęte działalnością ZZO
1.
Długoszyn ok. 170 tys.
Kostrzyn n. Odrą, Witnica, Maszewo, Bledzew, Międzyrzecz, Trzciel, Cybinka, Górzyca, Ośno Lubuskie, Rzepin, Słubice, Krzeszyce, Lubniewice, Słońsk, Sulęcin, Torzym, Lubrza, Łagów
2.
Gorzów Wlkp. ok. 210 tys.
Bogdaniec, Deszczno, Kłodawa, Lubiszyn, Santok, m. Gorzów Wlkp.
3.
Marszów (planowany)
ok. 215 tys.
Gubin (miasto i gmina), Brzeźnica, Gozdnica, Iłowa, Małomice, Niegosławice, Szprotawa, Wymiarki, Żagań (m.), Żagań (gm.), Brody, Jasień, Lipinki Łużyckie, Lubsko, Łęknica, Przewóz, Trzebiel, Tuplice, Żary (m. i gm.)
4.
Zielona Góra ok. 430 tys.
Bobrowice, Bytnica, Dąbie, Krosno Odrzańskie, Bytom Odrzański, Kolsko, Kożuchów, Nowa Sól (m. i gm.), Nowe Miasteczko, Otyń, Siedlisko, Skąpe, Szczaniec, Świebodzin, Zbąszynek, Sława, Szlichtyngowa, Wschowa, Babimost, Bojadła, Czerwieńsk, Kargowa, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór, Zielona Góra (m. i gm.)
5.
Nowe Kurowo (planowany) ok. 200 tys.
Dobiegniew, Stare Kurowo, Drezdenko, Strzelce Krajeńskie, Zwierzyn

      W trakcie opracowywania Planu Gospodarki Odpadamipoddano analizie kilka wariantów lokalizacji zakładów zagospodarowania odpadów (ZZO), z których ostatecznie wybrano dwa. Warianty te przedstawiono do zaopiniowania gminom. W wariancie I przeanalizowano możliwości obsługi gospodarki odpadami w województwie lubuskim przez 4 wysoko wyspecjalizowane zakłady zagospodarowania odpadów (oprócz istniejących dodatkowy w miejscowości Marszów). W wariancie II przewidziano 5 ZZO (dodatkowo Marszów i Nowe Kurowo).
      Biorąc pod uwagę, że władze gminy Stare Kurowo oraz pozostałe gminy powiatu strzelecko-drezdeneckiego wyraziły wolę korzystania z planowanego ZZO Nowe Kurowo, w Planie Gospodarki Odpadami przyjęto wariant II.
      W przypadku gdyby proponowany podział obszaru województwa nie zapewniał osiągnięcia postawionych celów (głównie w przypadku obszaru obsługiwanego przez ZZO Zielona Góra ze względu na wielkość), rozważana będzie budowa (po 2006 r.) kolejnych zakładów zagospodarowania odpadów, które obsługiwałby część powiatu krośnieńskiego, powiat nowosolski i wschowski.
      Należy podkreślić, że ostateczny wybór przynależności gmin do danego ZZO zależeć będzie od decyzji władz lokalnych. Gminy Skwierzyna, Przytoczna oraz Pszczew zadeklarowały, że powstające na ich terenie odpady będą kierowane do ZZO zlokalizowanego w województwie wielkopolskim, w miejscowości Mnichy.
      Program ochrony środowiska wraz z Planem gospodarki odpadami dla województwa lubuskiego na lata 2003-2010 został uchwalony przez Sejmik Województwa Lubuskiego 15 października 2003 r.


Jerzy Tonder,
Mariola Wielhorska




5. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

      Rok 2002 był kolejnym czwartym rokiem działalności Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Zielonej Górze po reformie administracyjnej.
      Fundusz prowadził działalność statutową polegającą na dofinansowaniu zadań w formie pożyczek, dotacji i dopłat do oprocentowania kredytów komercyjnych rozporządzając środkami finansowymi pochodzącymi z opłat za korzystanie ze środowiska, kar za nieprzestrzeganie norm środowiska, odsetek od udzielonych pożyczek, zwrotu rat kapitałowych oraz przychodów z operacji na rynku kapitałowym.
      Rok 2002 był pierwszym rokiem funkcjonowania systemu jakości, w związku z wdrożeniem systemu zarządzania jakością w oparciu o międzynarodową normę ISO 9001: 2000. Uroczyste wręczenie certyfikatu miało miejsce 26.03.2002 r.
      Plan pracy Funduszu na 2002 r. został przyjęty uchwałą RN nr 23/01 z dnia 30.11.2001 r.
      W 2002 r. zanotowano wzrost, w stosunku do roku poprzedniego, przychodów z tytułu opłat i kar. Plan na 2002 r. zakładał pozyskanie z tytułu opłat i kar kwoty 8.000.000,- zł. W wyniku korekty planu przychody z tego tytułu ustalono w kwocie 8.500.000,- zł. Rzeczywiste wpływy z tego tytułu osiągnęły poziom 10.103.648,- zł, co stanowi 118,87% skorygowanego planu. W 2002 r. zrealizowane przychody z tytułu opłat i kar stanowiły 124,65% przychodów uzyskanych w 2001 r., które wyniosły 8.105.884,88 zł. (dla porównania analogiczny wskaźnik dla lat 2001/2000 wynosił 83,48%).W celu poprawy ściągalności opłat za korzystanie ze środowiska w 2000 r. Fundusz sfinansował zakup systemu SOZAT dla wszystkich gmin województwa lubuskiego. Przeprowadzone rozpoznanie wykazało, że system SOZAT nie został prawidłowo wdrożony w większości gmin województwa. Fundusz podjął działania zmierzające do zainteresowania gmin pełnym wdrożeniem i prawidłową eksploatacją systemu. Właściwa i udokumentowana eksploatacja systemu SOZAT warunkuje wdrożenie procedury umorzeniowej oraz umożliwia skorzystanie z redukcji oprocentowania wcześniej zawartych umów pożyczek. Stosunkowo niski poziom wpływów spowodowany był również dalszym zmniejszeniem się aktywności gospodarczej w naszym województwie.

Przychody Funduszu w 2002 r. wyniosły 31.444.784,80 zł i pochodziły z następujących źródeł:
- przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska i za wprowadzanie w nim zmian
10.026.446,29 zł
- przychody z tytułu kar za naruszanie wymagań ochrony środowiska
77.201,95 zł
- przychody z tytułu operacji kapitałowych
2.717.208,53 zł
- przychody wynikające z działalności pożyczkowej
17.822.281,77 zł
- przychody z tytułu nadwyżki gminnego funduszu
391.570,20 zł
- inne
410.076,06 zł

     Przychody z tytułu zwrotu pożyczonego kapitału wynosiły 14.905.101,27 zł, natomiast z tytułu oprocentowania 2.950.342,43 zł. Łącznie przychody z tego tytułu wyniosły w 2002r. 17.855.443,70 zł co stanowi 88,90%uzyskanej w 2001r. Niższa kwota przychodów z tytułu oprocentowania pożyczonego kapitału wynika z niższej kwoty umów pożyczek zawartych zarówno w 2002, jak i 2001r. Niższe wpływy z tytułu oprocentowania pożyczonego kapitału zostały w niewielkim stopniu zrekompensowane wyższymi przychodami z tytułu operacji kapitałowych (możliwość korzystnego lokowania czasowo wolnych środków). Zarząd Funduszu na bieżąco reagował w 2002r. na obniżki stopy redyskonta weksli NBP, korygując wysokość oprocentowania udzielanych pożyczek. Oprocentowanie w skali rocznej dla jednostek samorządu terytorialnego i spółek wodno-ściekowych 1 stycznia 2002r. wynosiło 9,0%, natomiast 31 grudnia 2002 r. już tylko 4,0%. Oprocentowanie dla przedsiębiorców wynosiło odpowiednio 12,5% i 6,9% w skali rocznej. Niższe oprocentowanie pożyczek powinno przełożyć się na zwiększenie atrakcyjności udzielanego dofinansowania i prowadzić do większego niż w ostatnich dwóch latach zapotrzebowania na środki Funduszu.
     W 2002r. reaktywowano stosowanie procedury umorzeniowej. Przyjęte rozwiązania wiązały możliwość umorzenia ze wskaźnikiem dochodów własnych na mieszkańca gminy, wykluczając z niej gminy, w których wskaźnik ten przekracza średnią wojewódzką. O umorzenie części nie spłaconego kapitału mogli się ubiegać ci kontrahenci, którzy rzetelnie wywiązywali się z obowiązków wynikających z umowy pożyczki oraz zadeklarowali zaangażowanie umorzonych środków w zadanie zgodne z kryteriami wyboru, którego wartość jest nie mniejsza niż dwukrotność umarzanej kwoty.
     Wprowadzono także możliwość redukcji oprocentowania wcześniej zawartych pożyczek. Mogli z niej skorzystać kontrahenci rzetelnie realizujący postanowienia wszystkich zawartych z WFOŚiGW umów.
     Spośród ogólnej kwoty wydatków w 2002 r. wynoszącej 14.267.597,72 zł na cele statutowe wydatkowano (łącznie z umorzeniami) 11.671.819,24 zł przy kwocie planowanej 14.150.000, - zł. Na wydatki te, składały się następujące pozycje (udział procentowy określony do ogólnej kwoty wydatków na cele statutowe):

- pożyczki ogółem
5.718.784,07
49,00%
- w tym pożyczki (umowy z 2002 r. )
3.867.318,16
 
- dotacje ogółem
5.459.324,63
46,77%
- w tym dotacje (umowy z 2002 r. )
4.607.994,73
 
- dopłaty do odsetek bankowych
39.746,64
0,34%
- umorzenia pożyczek
453.963,90
3,89%

     Podobnie jak w 2001 r. nastąpiło wyhamowanie inwestycji realizowanych przez podstawowych kontrahentów Funduszu gminy. Trudności budżetowe gmin sprawiły, że wobec braku środków na zapewnienie bieżącego funkcjonowania, w pierwszym rzędzie następuje rezygnacja z realizacji inwestycji, bowiem nie ma możliwości zapewnienia udziału własnego w planowanych przedsięwzięciach. Sytuacja ta znalazła swoje odbicie w strukturze udzielonego dofinansowania, bowiem udzielone pożyczki praktycznie utrzymały się na poziomie roku ubiegłego. Znaczny wzrost kwoty udzielonych dotacji spowodowany został dofinansowaniem zadań z zakresu gospodarki wodnej realizowanych przez województwo oraz wsparciem zakupu samochodów ratowniczo gaśniczych przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Ponadto w 2002r. dofinansowaniem w formie dotacji (wymóg nałożony ustawą o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia) objęto zalesianie gruntów rolnych.
     Zwrócić należy jednak uwagę na fakt, że spadek globalnej kwoty dofinansowania udzielonego w 2002r. był znacznie niższy niż w roku 2001, kiedy to kwota przyznanego dofinansowania stanowiła tylko 50,74% dofinansowania z 2000r. Przyznane w 2002 r. dofinansowanie stanowiło 88,73% dofinansowania przyznanego w 2001r.

W 2002 r. środki Funduszu kierowane były na dofinansowanie zadań z następujących dziedzin:

- gospodarka wodna
1.210.018 zł
- ochrona wód
3.608.765 zł
- ochrona atmosfery
1.886.433 zł
- ochrona przed odpadami
953.778 zł
- likwidacja poważnych awarii
1.102.867 zł
- edukacja ekologiczna
797.586 zł
- ochrona przyrody
124.994 zł
- monitoring środowiska
234.913 zł
- inne zadania z zakresu ochrony środowisk
1.258.754 zł

     Ze środków WFOŚiGW w Zielonej Górze dofinansowano w 2002 r. między innymi następujące zadania:
- audycja telewizyjna Lubuski Magazyn Samorządowy,
- Muzeum Bociana Białego we wsi Kłopot,
- monitoring stanu środowiska w województwie lubuskim,
- mała retencja Struga Mierzęcka,
- Stara Woda Wicina budowa doprowadzalnika,
- Słubice Górzyca zabudowa pól międzyostrogowych rzeki Odry,
- zakup samochodów ratowniczo gaśniczych na potrzeby komend powiatowych PSP w Międzyrzeczu, Zielonej Górze, Krośnie Odrzańskim, Wschowie,
- kolektor sanitarny do wsi Żubrów,
- kanalizacja sanitarna w miejscowościach: Bytnica, Żary, Żagań, Kargowa, Skąpe, Słońsk i Różanki,
- budowa składowiska odpadów komunalnych i zakładu utylizacji w gminie Sulechów,
- modernizacja kotłowni w miejscowościach: Szprotawa, Słubice, Nowe Miasteczko, Siedlisko, Żary, Przylep, Radoszyn i Żagań.
     W 2002 r. zawarto 119 umów dofinansowania, w tym 28 umów z dofinansowaniem w formie pożyczek i 91 umów z dofinansowaniem w formie dotacji.

Wojciech Porębski


6. Stan lasów w województwie lubuskim

6.1. Zasoby leśne Polski i świata

     Lasy pokrywają około 3,4 mld ha powierzchni Ziemi co stanowi 26,6% wszystkich lądów na świecie, nie licząc Grenlandii i Antarktyki.
Udział lasów poszczególnych kontynentów:
- Ameryka Północna 13,2%
- Ameryka Łacińska i Karaiby 27,5%
- Azja i Oceania 16,4%
- były ZSRR 23,6%
- Europa 4,2%
     Do siedmiu krajów to jest Rosji, Brazylii, Kanady, USA, Chin, Indonezji i Zairu należy prawie połowa światowych zasobów leśnych. Ubytek lasów jest bardzo duży w strefie tropikalnej i subtropikalnej rocznie ubywa około 13 mln ha. Zużycie drewna na świecie w ciągu ostatnich lat wzrosło o 30% i osiągnęło 3,4 mld m rocznie. Przemysł drzewny zajmuje trzecie miejsce w obrocie handlowym (po telekomunikacji i przemyśle samochodowym).
     Zużycie roczne drewna na jednego mieszkańca wynosi średnio: na świecie 0,6 m3, w Europie 1,0, a w Polsce 0,5 m3.
     Na przełomie wieków X i XI lesistość w naszym kraju wynosiła około 90%. Już w wieku XIII wskutek intensywnych wyrębów lesistość spadła do 50%. Na początku XIX wieku uległa ona dalszemu zmniejszeniu do 30%, a działalność zaborców i dwie wojny światowe doprowadziły do zmniejszenia lesistości w 1946 r. do 21%. Od 1947 r. zaczęto realizować w Polsce plany zalesień.
     Powierzchnia lasów w Polsce w 2001 r. wynosiła 9,088 mln ha co stanowi 29,9% powierzchni kraju. Wielkość ta zalicza nasz kraj do grupy krajów o największej powierzchni lasów w regionie (po Francji, Niemczech i Ukrainie). Lesistość krajów środkowoeuropejskich wynosi około 30%.


obrazek143.jpg
Bór sosnowy

  

   W strukturze własnościowej dominują lasy publiczne 82,6%, w tym lasy państwowe 78,3%. Udział lasów prywatnych jest zróżnicowany w kraju, w województwie mazowieckim lasy prywatne stanowią 42%, w lubelskim 38,4%, zachodniopomorskim 1,1%, lubuskim 1,2%.
     Należy podkreślić, że lasy w naszym kraju zajmują najsłabsze gleby. W strukturze siedliskowej przeważają siedliska borowe występują one na około 60% powierzchni lasów. Ma to także odzwierciedlenie w strukturze przestrzennej gatunków panujących. Poza obszarem górskim, gdzie dominują świerk (zachód) i świerk z bukiem (wschód) w większości kraju przeważają drzewostany z sosną jako gatunkiem panującym.
     Gatunki iglaste dominują na 76,3% powierzchni lasów. Sosna z modrzewiem znalazła w Polsce najkorzystniejsze warunki klimatyczne i siedliskowe w swoim euroazjatyckim zasięgu.
     Występuje też zróżnicowanie gatunków w układzie województw: w małopolskim sosna występuje na powierzchni 26%, a w lubuskim na powierzchni około 88% lasów. W strukturze wiekowej lasów dominują drzewostany II (21-40 lat) i III (41-60 lat) klasy. Mały jest udział drzewostanów starszych, powyżej 120 lat. Jest to przyczyną przewagi drzew iglastych posiadających krótszy okres życia niż drzewa liściaste.
     Program zalesień opracowany przez Instytut Badawczy Leśnictwa przewiduje zasadzenia lasów do 2020 r. na powierzchni 700 tys. ha, a w dalszej perspektywie 1,5 mln ha. Proces zalesienia mimo znacznego postępu wymaga przyśpieszenia, zwłaszcza na gruntach prywatnych. Poza zalesieniami, uprawy leśne zakładane są jako odnowienia na terenach gdzie usunięto drzewostany dojrzałe.
     Na dzień 1.01.2001 szacunkowe zasoby w Lasach Państwowych wynosiły 1,4 mld m3 grubizny, a w lasach prywatnych i gminnych 188 mln m3, w tym drzewostany w wieku 41-60 i 61-80 lat stanowią ponad 50%. Prawie 70% zapasu przypada na sosnę. Należy podkreślić, że w latach 1981-2001 nastąpił przyrost grubizny drewna o około 900 mln m3. Tak znaczna poprawa jest wynikiem: ciągłego podnoszenia kwalifikacji personelu, poprawy planowania i konsekwentnego realizowania planów, dbałości o stan zdrowotny, profilaktyki, kontroli i ograniczenia występowania zagrożeń.


6.2. Funkcje lasów

     Wyodrębnia się trzy podstawowe funkcje lasów:
a) Ekologiczna: kształtowanie klimatu i składu atmosfery, regulacja obiegu wody w przyrodzie, przeciwdziałanie powodziom, lawinom i osuwiskom, ochrona gleb przed erozją i stepowieniem, zachowanie potencjału biologicznego gatunków i ekosystemów, poprawa warunków do produkcji rolniczej.
b) Produkcyjna polegająca na zdolności do produkcji biomasy i ciągłego powtarzania tego procesu. Umożliwia to trwałe pozyskiwanie drewna i surowców niedrzewnych z lasu. Pozwala to na uzyskiwanie dochodów ze sprzedaży towarów i usług i zasilanie podatkiem budżetu centralnego i lokalnych.
c) Społeczna: kształtowanie warunków zdrowotnych i rekreacyjnych ludności, stwarzanie rynku pracy, wzmacnianie obronności kraju oraz wpływ na rozwój kultury, nauki i edukacji ekologicznej społeczeństwa.
Lasy stanowią dużą atrakcję turystyczną i krajobrazową.


6.3. Zagrożenia środowiska leśnego

     Zagrożenie lasów w Polsce należy do największych w Europie. Wynika to ze stałego, równoczesnego oddziaływania wielu czynników powodujących niekorzystne zjawiska i zmiany w stanie zdrowotnym lasów.
     Negatywne czynniki, określone często jako stresowe, można sklasyfikować uwzględniając ich:
- pochodzenie abiotyczne, biotyczne i antropogeniczne;
- charakter oddziaływania fizjologiczne, mechaniczne i chemiczne;
- długotrwałość oddziaływania chroniczne i okresowe;
- rolę, którą odgrywają w procesie chorobowym predyspozycyjne, inicjujące i współuczestniczące.
     Najbardziej istotne są zagrożenia ze względu na pochodzenie. Najważniejsze z nich to:
- z czynników abiotycznych czynniki atmosferyczne i właściwości gleby,
- z czynników biotycznych struktura drzewostanów, szkodniki owadzie, grzybowe choroby infekcyjne i nadmierne występowanie ssaków roślinożernych, z czynników antropogenicznych
- zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie wód i gleb, przekształcenie powierzchni ziemi, pożary lasów, szkodnictwo leśne oraz niewłaściwa gospodarka leśna.
     Oddziaływanie czynników na lasy ma charakter złożony. Reakcja na określony czynnik bywa przesunięta w czasie.
     Występowanie czynników stresowych może w zależności od ich rodzaju i nasilenia spowodować:
- uszkodzenie lub wyginięcie poszczególnych organizmów,
- zakłócenie naturalnego składu oraz zubożenie różnorodności biologicznej,
- uszkodzenie całego ekosystemu, a przez to ograniczenie produkcyjności i funkcji pozaprodukcyjnych,

- całkowite zamieranie drzewostanów.
Skutki oddziaływania są pochodną wymienionych czynników oraz odporności ekosystemów leśnych.
     Ogólnie można stwierdzić, że w 2001 r. nastąpiło w Polsce w porównaniu do lat poprzednich pogorszenie kondycji jodły. Natomiast wystąpiła niewielka poprawa kondycji w drzewostanach sosny, dębu i buka. Bardziej uszkodzone były lasy w części południowej kraju, a mniej w części północnej.


6.4. Stan lasów województwa lubuskiego

     Lesistość województwa lubuskiego jest największa w kraju i wynosi 48,3%. 2/3 powierzchni lasów znajduje się w zarządzie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Zielonej Górze, pozostałe pod zarządem RDLP w Szczecinie. Ogółem powierzchnia lubuskich lasów wynosi ok. 448 tys. ha
     W skład RDLP w Zielonej Górze wchodzi 20 nadleśnictw, 2 zakłady i biuro RDLP. Lasy w zarządzie RDLP są położone w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej, Dzielnicy Pojezierza Lubuskiego i Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej oraz częściowo w Krainie Śląskiej, Dzielnicy Równiny Dolnośląskiej.
     Duża różnorodność geomorfologiczna powoduje silne zróżnicowanie żyzności siedlisk, od przeważających borów suchych i świeżych, poprzez bory mieszane, do lasów mieszanych i świeżych. Bory zajmują 92% powierzchni, w tym bory świeże stanowią 55,4%. Dominującym gatunkiem jest sosna zajmuje 89,2% powierzchni. Brzoza zajmuje 4,2%, dąb 3,2%, olsza 2,2%. Pozostałe gatunki jak świerk, buk, topola, lipa i inne zajmują około 1% powierzchni lasów.
     W lasach lubuskich drzewostany zaliczane są do klas w wieku do 60 lat stanowią one około 63%.
     Wskaźniki dotyczące stanu lasów w porównaniu do danych dla całego kraju:
- zasobność grubizny na 1 ha 150 m3, w kraju172 m3,
- przeciętny wiek drzew 50 lat, w kraju 55 lat,
- przyrost roczny na 1 ha 3 m3, w kraju 3,5 m3.

Największe zagrożenia lasów to:
- z czynników biotycznych owady roślinożerne,
- z czynników abiotycznych okresowe susze, silne wiatry (huragan w 1984 powalił 200 tys. m3 drzew), powodzie (np. w 1997 r.), pożary.

Rzadkie gatunki roślin w lasach lubuskich:
- gatunki atlantyckie, górskie i podgórskie (mające wschodnią granicę zasięgu),
- znajdujące się w Polskiej czerwonej księdze: ponikło wielołodygowe, przygiełka brunatna, paprocie, wrzosiec bagienny, 6 gatunków widłaków, dziewięćsił bezłodygowy itd.,
- 4 parki krajobrazowe: Łagowski, Gryżyński, Krzesiński, Łuk Mużakowa,
- 26 rezerwatów przyrody,
- 295 pomników przyrody (najstarsze dęby, sosna, tulipanowiec, wiąz),
- 181 użytków ekologicznych.


Rekordy przyrodnicze Polski w lasach lubuskich:

dąb szypułkowy Chrobry najstarszy w Polsce (774 lata) w Piotrowicach koło Szprotawy, obwód na wysokości pierśnicy 992 cm, wysokość 29 m,
- dąb szypułkowy Napoleon koło Zaboru obwód 1043 cm,
- sosna Waligóra koło Sulechowa, obwód na wysokości pierśnicy 620 cm,
- wiąz szypułkowy w Komorowie koło Gubina (448 lat), obwód 887 cm najgrubszy i najstarszy w Polsce.

     Ze świata zwierząt w lasach lubuskich można spotkać wiele chronionych zwierząt, niektóre reprezentowane są w Polskiej czerwonej księdze zwierząt: popielnica, bielik, rybołów, żółw błotny itd. Dla ochrony niektórych z nich utworzono strefy ochronne w liczbie 53.
     Bogatą infrastrukturę turystyczną i edukacyjną stanowią:
- liczne parkingi i miejsca postoju przy drogach,
- pola biwakowe,
- dom wczasowy Leśnik w Łagowie,
- 27 ścieżek przyrodniczo-edukacyjnych,
- placówka edukacyjna w Jeziorach Wysokich z wieżą o wys. 34 m.

     Z wyników gospodarczych RDLP w Zielonej Górze warto odnotować:
- sprzedaż drewna w ilości 1,5 mln m3 rocznie,
- produkcję sadzonek w ilości 60 mln sztuk,
- odnowienia i zalesienia na 3,5 tys. ha rocznie,
- miejsca pracy dla 5 tys. osób.

Michał Drab


Literatura
1. Raport o stanie lasów w Polsce, Dyrekcja Lasów Państwowych, Warszawa 2002,
2. Rocznik GUS Ochrona Środowiska, Warszawa 2002.