do góry

STAN ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2002 ROKU

 

III. POWIETRZE

obrazek18.jpg
Ambulans pomiarowy imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie szkółki leśnej w Smolarach Bytnickich (Nadleśnictwo Bytnica)

 

1.Emisja zanieczyszczeń

      Emisja zanieczyszczeń ze źródeł przemysłowych (w tym energetycznych i spalarni odpadów niebezpiecznych), komunalnych (łącznie ze spalaniem odpadów komunalnych) oraz transportu drogowego i szynowego może stanowić, szczególnie lokalnie, duże zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, środowiska oraz dla wytworów kultury materialnej - mostów, budynków, samochodów itp.
      Do zmniejszenia emisji przyczynia się m.in.stosowanie "ekologicznych"
paliw, które powstają np.w rolnictwie (słoma i inne formy biomasy) i mogą być wykorzystane np. w miejscu ich powstania lub w pobliżu. Kotłownie opalane takim paliwem z powodzeniem wytwarzają energię cieplną w Skwierzynie i Trzebiechowie.
      Podczas spalania paliw roślinnych, do powietrza wraca zasymilowany podczas fotosyntezy dwutlenek węgla, dzięki czemu jego ilość w atmosferze nie ulega istotnej zmianie.
      Prowadzone są prace organizacyjne zmierzające do utworzenia w okolicach Gubina, Kostrzyna oraz w dolinie Noteci, farm wiatrowych wykorzystujących energię wiatru do produkcji prądu. W skali lokalnej takie źródła energii mogą mieć decydujący wpływ na stan czystości powietrza.
      W tabelach III.1.1. oraz III.1.2. opracowanych w Wojewódzkim Urzędzie Statystycznym w Zielonej Górze przedstawiono emisję przemysłowych zanieczyszczeń powietrza w woj. lubuskim w latach 2000-2002.

obrazek20.jpg
Słoma paliwo, które wróciło do łask dzięki nowej
technologii budowy kotłów (stóg balotów k/Cybinki)

obrazek21.jpg
Kocioł opalany słomą - kotłownia osiedlowa w Skwierzynie

 

Tabela III.1.1. Emisja przemysłowych zanieczyszczeń powietrza w poszczególnych powiatach woj. lubuskiego w 2002 r.
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
w tys. Mg/rok
Emisja zanieczyszczeń pyłowych, w tym:
4,8
4,5
4,4
- ze spalania paliw
4,6
4,2
-
- krzemowe
0,1
0,1
-
- węglowo-grafitowe
0,0
0,0
-
Emisja zanieczyszczeń gazowych, w tym:
1797,4
1940,4
1519,3
- dwutlenek siarki
6,0
5,8
-
- tlenki azotu
(w przeliczeniu na NO2)
3,1
3,0
-
- tlenek węgla
13,4
12,2
-
- dwutlenek węgla
1774,4
1918,9
-

 

Tabela III.1.2. Emisja przemysłowych zanieczyszczeń powietrza w województwie lubuskim w latach 2000-2002

Lp.
Powiat
Emisja z zakładów szczególnie uciążliwych dla czystości powietrza
w Mg/rok
Zanieczyszczenia pyłowe
Zanieczyszczenia gazowe
1.
gorzowski
1294
229743
2.
krośnieński
121
85070
3.
międzyrzecki
275
40569
4.
nowosolski
145
33102
5.
słubicki
68
12523
6.
strzelecko-drezdenecki
63
16993
7.
sulęciński
84
13871
8.
świebodziński
117
37546
9.
wschowski
48
22141
10.
zielonogórski
131
71382
11.
żagański
230
60991
12.
żarsk
425
24308
13.
Gorzów Wlkp.
879
606181
14.
Zielona Góra
510
264872


     Trwającemu od lat zmniejszeniu emisji przemysłowych, nie towarzyszy niestety spadek emisji spalin wytwarzanych przez silniki pojazdów osobowych i ciężarowych. Jeden z najczulszych analizatorów spalin - nasz zmysł powonienia - wyczuwa w powietrzu coraz większą ilość spalin samochodowych, a widok chmury sadzy za autobusem czy samochodem ciężarowym nie należy do rzadkości. Jednym ze skutków jest wzrost ilości ozonu w okresie lata, co jest rejestrowane przez automatyczne stacje pomiarów zanieczyszczeń powietrza eksploatowane przez WIOŚ w Zielonej Górze.

Wojciech Jankowiak,
Jacek Wielhorski


2. Ocena imisji zanieczyszczeń powietrza

2.1. Zasady oceny jakości powietrza

     Ocenę jakości powietrza w województwie lubuskim w 2002 r.przeprowadzono zgodnie z zasadami i kryteriami określonymi w nowych przepisach polskiego prawa dotyczącego ochrony środowiska. Przepisy te uwzględniają wymagania zawarte w dyrektywach Unii Europejskiej.
     Podstawowymi polskimi aktami prawnymi podającymi warunki wykonania oceny stanu zanieczyszczenia powietrza są:
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U.Nr 62,poz.627),
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r.w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz.U.Nr 87,poz.798),
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz.U.Nr 87,poz.796).
     Ocena jakości powietrza odnosi się do obszarów nazywanych strefami, które zgodnie z zapisami ustawy. Prawo ochrony środowiska odpowiadają aglomeracji o liczbie mieszkańców powyżej 250 tys. lub obszarowi powiatu nie wchodzącego w skład aglomeracji. Oceny dokonuje się z uwzględnieniem dwóch ustanowionych grup kryteriów: ze względu na ochronę zdrowia ludzi oraz ze względu na ochronę roślin.
     Celem prowadzenia corocznej oceny jakości powietrza jest uzyskanie informacji o stężeniach zanieczyszczeń na obszarze poszczególnych stref, w zakresie umożliwiającym:
1. Dokonanie klasyfikacji stref w oparciu o przyjęte kryteria: dopuszczalny poziom substancji w powietrzu oraz poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji, (określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów ...). Klasyfikacja jest podstawą do podjęcia decyzji o potrzebie zaplanowania działań na rzecz poprawy jakości powietrza w danej strefie (opracowywania programów ochrony powietrza).
2. Uzyskanie informacji o przestrzennych rozkładach zanieczyszczeń na obszarze strefy, w zakresie umożliwiającym
wskazanie obszarów przekroczeń wartości kryterialnych oraz określenie poziomów stężeń występujących na danych obszarach. Informacje te są niezbędne do określenia obszarów wymagających podjęcia działań na rzecz poprawy jakości powietrza lub w przypadku uznania posiadanych informacji za niewystarczające podjęcia dodatkowych badań we wskazanych regionach.
3. Wskazanie prawdopodobnych przyczyn występowania ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczeń w określonych regionach.
4. Wskazanie potrzeb w zakresie wzmocnienia istniejącego systemu monitoringu i oceny.

Lista zanieczyszczeń, dla których określono wartości dopuszczalnych stężeń w powietrzu w celu ochrony zdrowia (w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów ...) obejmuje:
- benzen C6H6
- dwutlenek azotu NO2
- dwutlenek siarki SO2
- ołów Pb,
- tlenek węgla CO
- ozon O3
- pył PM10.

Do zanieczyszczeń, dla których określono wartości dopuszczalnych stężeń w powietrzu w celu ochrony roślin (w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów ...) należą:
- dwutlenek siarki SO2
- tlenki azotu NOx
- ozon O3

Podstawę klasyfikacji stref w oparciu o wyniki rocznej oceny jakości powietrza, zgodnie z art. 89 ustawy. Prawo ochrony środowiska stanowią:
- dopuszczalny poziom substancji w powietrzu,
- dopuszczalny poziom substancji w powietrzu powiększony o margines tolerancji.
Margines tolerancji stanowi określony procent wartości dopuszczalnej. Jego poziom będzie corocznie, stopniowo redukowany aż do czasu przyjętego jako data wymaganego osiągnięcia stężeń nie wyższych od wartości granicznej.

Dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu obowiązujące w Polsce określono:
- ze względu na ochronę zdrowia ludzi: dla obszaru całego kraju oraz w przypadku niektórych zanieczyszczeń dla obszarów ochrony uzdrowiskowej (na terenie województwa lubuskiego nie ma wyznaczonych obszarów ochrony uzdrowiskowej),
- ze względu na ochronę roślin: dla obszaru całego kraju oraz, w przypadku niektórych zanieczyszczeń, dla obszarów parków narodowych.

Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska (art. 89) wojewoda co roku dokonuje oceny stężeń, a następnie klasyfikacji stref, w których poziom:
1) choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji,
2) choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji,

Tabela III.2.1. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju ochrona zdrowia, rok 2002

Substancja
Okres uśredniania
wyników pomiarów
Dopuszczalny poziomy
substancji w powietrzu
[g/m3]
Dopuszczalny poziom substancji w powietrzu powiększony
o margines tolerancji za rok 2002 [g/m3]
Dopuszczalna
częstość przekroczenia dopuszczalnego poziou w roku kalendarzowym
Benzen
rok kalendarzowy
5
10
-
Dwutlenek azotu
jedna godzina
200
280
18 razy
rok kalendarzowy
40
56
-
Dwutlenek siarki
jedna godzina
350
440
24 razy
24 godziny
150
150
3 razy
Ołów
rok kalendarzowy
0,5
0,8
-
Ozon
8 godzin
120
120
60 dni*
Pył zawieszony
PM10
24 godziny
50
65
35 razy
rok kalendarzowy
40
44,8
-
Tlenek węgla
8 godzin
10000
16000
-
* liczba dni z przekroczeniami poziomu dopuszczalnego w roku kalendarzowym, uśredniona w ciągu ostatnich 3 lat

 

3) substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego. Klasyfikacji stref dokonuje się:
- oddzielnie dla dwóch grup kryteriów - ustanowionych w celu ochrony zdrowia (dla terenu kraju i uzdrowisk) oraz w celu ochrony roślin (dla terenu kraju i parków narodowych),
- osobno dla każdego zanieczyszczenia, dla każdego parametru znajdującego zastosowanie w strefie, z uwzględnieniem: obszarów wydzielonych (ochrony uzdrowiskowej, parków narodowych) oraz różnych czasów uśredniania stężeń dopuszczalnych (rok, 24 godziny, 1 godzina) dla SO 2, NO 2, i PM10 (w przypadku kryteriów związanych z ochroną zdrowia).
     Końcowym wynikiem klasyfikacji jest określenie jednej klasy dla strefy ze względu na ochronę zdrowia i jednej klasy ze względu na ochronę roślin.

Tabela III.2.2. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju ochrona roślin, rok 2002
Substancja
Okres uśredniania
wyników pomiarów
Dopuszczalny poziom
substancji w powietrzu g/m3
Tlenki azotu
rok kalendarzowy
40
Dwutlenek siarki
rok kalendarzowy
40
Ozon (AOT 40*)
okres wegetacyjny (1.V 31.VII)
24000 g/m3 h
*oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim jednogodzinnym wyrażonym w ľg/m 3, a wartością 80 ľg/m 3 godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8.00 a 20.00 czasu środkowoeuropejskiego, dla której stężenie jest większe niż 80 ľg/m 3

Tabela III.2.3. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju ochrona roślin na obszarach parków narodowych, rok 2002
Substancja
Okres uśredniania
wyników pomiarów
Dopuszczalny poziom
substancji w powietrzu g/m3
Tlenki azotu
rok kalendarzowy
20
Dwutlenek siarki
rok kalendarzowy
15

Tabela III.2.4. Klasy stref i wymagane działania w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczenia, uzyskanych w pierwszej rocznej ocenie jakości powietrza,
dla przypadków gdy jest określony margines tolerancji

Poziom stężeń
Klasa strefy
Wymagane działania
nie przekraczający wartości dopuszczalnej*
A
brak
powyżej wartości dopuszczalnej * lecz nie przekraczający wartości dopuszczalnej powiększonej o margines tolerancji
B
- określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych
powyżej wartości dopuszczalnej
powiększonej o margines tolerancji*
C
- określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych oraz wartości dopuszczalnych powiększonych o margines tolerancji
- opracowanie programu ochrony powietrza POP
możliwość przekroczenia wartości dopuszczalnej powiększonej o margines tolerancji* na niektórych obszarach; ocena dla tych obszarów oparta na podstawach uznanych za niewystarczające do zaliczenia strefy do klasy C (do opracowania POP)
B/C
- określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych oraz potencjalnych obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych powiększonych o margines tolerancji (uzyskanych w oparciu o dostępne niewystarczająco pewne, lecz wstępnie zaakceptowane, dane i metody)
- przeprowadzenie dodatkowych badań w celu potwierdzenia potrzeby (lub braku potrzeby) działań na rzecz poprawy jakości powietrza (opracowania POP)
*z uwzględnieniem dozwolonych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów ...

Tabela III.2.5. Klasy stref i wymagane działania w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczenia, uzyskanych w pierwszej rocznej ocenie jakości powietrza, dla przypadków gdy margines tolerancji nie jest określony
Poziom stężeń
Klasa
strefy
Wymagane działania
nie przekraczający wartości
dopuszczalnej*
A
brak
powyżej wartości dopuszczalnej*
C
- określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych
- działania na rzecz poprawy jakości powietrza opracowanie programu ochrony powietrza POP
możliwość przekroczenia wartości dopuszczalnej* ocena dla tych obszarów oparta na podstawach uznanych za niewystarczające do zaliczenia strefy do klasy C (do opracowania POP)
A/C
- określenie potencjalnych obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych (uzyskanych w oparciu o dostępne niewystarczająco pewne, lecz wstępnie zaakceptowane, dane i metody)
- przeprowadzenie dodatkowych badań w celu potwierdzenia potrzeby (lub braku potrzeby) działań na rzecz poprawy jakości powietrza (opracowania POP)
*z uwzględnieniem dozwolonych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów ...

 

2.2. Przyjęty system oceny jakości powietrza w województwie lubuskim

     Ocenę jakości powietrza w województwie lubuskim wykonano w oparciu o wyniki badań imisji przeprowadzonych w 2002 r. na terenie województwa przez: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze (2 stacje automatyczne w Uradzie i Chyrzynie, pomiary ambulansem pomiarowym imisji, 34 stanowiska pomiarowe z pasywnym poborem próbek), Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Gorzowie Wlkp. (13 stacji pomiarowych) i Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie (9 stanowisk pomiarowych z pasywnym poborem próbek). Strefy, gdzie badania imisji nie były prowadzone, sklasyfikowano wykorzystując metody szacunkowe (na zasadzie analogii). Pod uwagę wzięto wyniki badań wykonanych w zbliżonych do nich pod względem poziomu zanieczyszczenia daną substancją innych strefach województwa lubuskiego, województwa dolnośląskiego oraz Brandenburgii.

2.3. Wyniki klasyfikacji stref

2.3.1. Klasyfikacja stref z uwzględnieniem kryteriów ochrony zdrowia

     W świetle oceny stężeń zanieczyszczeń w powietrzu występujących w 2002 r. na obszarze województwa lubuskiego i przeprowadzonej na tej podstawie klasyfikacji stref, dwa powiaty województwa lubuskiego pod kątem ochrony zdrowia zaliczone zostały do klasy B (klasyfikacja ta nie wymusza opracowania w 2003 r. programu ochrony powietrza). Są to: powiat grodzki Gorzów Wlkp. ze względu na ponadnormatywne stężenie pyłu zawieszonego PM 10 i dwutlenku azotu oraz powiat słubicki, gdzie stwierdzono wysoką koncentrację dwutlenku azotu. Ze względu na małą liczbę danych pomiarowych dokładne określenie obszaru występowania przekroczeń dopuszczalnych stężeń w granicach ww. stref nie jest możliwe. Pozostałe powiaty, według kryteriów stworzonych dla ochrony zdrowia, zaliczono do klasy A.
      Klasyfikacja ogólna stref, przedstawiona w tabeli III.2.6. odpowiada najmniej korzystnej klasie uzyskanej z klasyfikacji dla poszczególnych zanieczyszczeń w danej strefie.


obrazek29.jpg
Rysunek III.2-1. Przestrzenny rozkład wynikowej klasyfikacji stref (ochrona zdrowia)

 

Tabela III.2.6. Wynikowe klasy stref w województwie lubuskim dla poszczególnych zanieczyszczeń oraz klasa ogólna dla każdej strefy, uzyskane w ocenie rocznej dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia
Lp.
Nazwa strefy/
powiatu
Kod
strefy/
powiatu
Symbol klasy wynikowej dla poszczególnych zanieczyszczeń dla obszaru całej strefy
Klasa ogólna strefy
Działania wynikające z klasyfikacji
SO2
NO2
PM10
Pb
C6H6
CO
O3
1.
pow. gorzowski
4.08.10.01
A
A
A
A
A
A
A
A
-
2.
m. Gorzów Wlkp.
4.08.10.61
A
B
B
A
A
A
A
B
określenie obszarów przekroczeń
3.
pow. krośnieński
4.08.11.02
A
A
A
A
A
A
A
A
-
4.
pow. międzyrzecki
4.08.10.03
A
A
A
A
A
A
A
A
-
5.
pow. nowosolski
4.08.11.04
A
A
A
A
A
A
A
A
-
6.
pow. słubicki
4.08.10.05
A
B
A
A
A
A
A
B
określenie obszarów przekroczeń
7.
pow. strzelecko-
drezdenecki
4.08.10.06
A
A
A
A
A
A
A
A
-
8.
pow. sulęciński
4.08.10.07
A
A
A
A
A
A
A
A
-
9.
pow. świebodziński
4.08.11.08
A
A
A
A
A
A
A
A
-
10.
pow. wschowski
4.08.11.12
A
A
A
A
A
A
A
A
-
11.
m. Zielona Góra
4.08.11.62
A
A
A
A
A
A
A
A
-
12.
pow. zielonogórski
4.08.11.09
A
A
A
A
A
A
A
A
-
13.
pow. żagański
4.08.11.10
A
A
A
A
A
A
A
A
-
14.
pow. żarski
4.08.11.11
A
A
A
A
A
A
A
A
-

 

2.3.2. Klasyfikacja stref z uwzględnieniem kryteriów ochrony roślin

     W klasyfikacji pod kątem ochrony roślin wszystkie strefy województwa lubuskiego, ze względu na niskie stężenia ocenianych zanieczyszczeń powietrza, znalazły się w klasie A.

 

Tabela III.2.7. Wynikowe klasy stref w województwie lubuskim dla poszczególnych zanieczyszczeń oraz klasa ogólna dla każdej strefy, uzyskane w dokonanej w ocenie rocznej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony roślin
Lp.
Nazwa strefy/powiatu
Kod strefy/
powiatu
Symbol klasy wynikowej dla poszczególnych zanieczyszczeń dla obszaru całej strefy
Klasa ogólna strefy
Działania wynikające z klasyfikacji
SO2
NOx
O3
1.
pow. gorzowski
4.08.10.01
A
A
A
A
-
2.
pow. krośnieński
4.08.11.02
A
A
A
A
-
3.
pow. międzyrzecki
4.08.10.03
A
A
A
A
-
4.
pow. nowosolski
4.08.11.04
A
A
A
A
-
5.
pow. słubicki
4.08.10.05
A
A
A
A
-
6.
pow. strzelecko-
drezdenecki
4.08.10.06
A
A
A
A
-
7.
pow. sulęciński
4.08.10.07
A
A
A
A
-
8.
pow. świebodziński
4.08.11.08
A
A
A
A
-
9.
pow. wschowski
4.08.11.12
A
A
A
A
-
10.
pow. zielonogórski
4.08.11.09
A
A
A
A
-
11.
pow. żagański
4.08.11.10
A
A
A
A
-
12.
pow. żarski
4.08.11.11
A
A
A
A
-



obrazek31.jpg
Rysunek III.2-2. Przestrzenny rozkład wynikowej klasyfikacji stref (ochrona roślin)

2.4. Podsumowanie

     Z rocznej oceny jakości powietrza na obszarze województwa lubuskiego w 2002 r. wynika konieczność realizacji następujących zadań:
1) rozbudowa automatycznej sieci pomiarowej na obszarach, na których rejestrowano, bądź przewiduje się możliwość występowania przekroczeń stężeń zanieczyszczeń (zadanie realizowane w latach 2003-2004 ze środków Phare 2001.01.05.06 Systemy oceny jakości powietrza Faza II Pomoc Techniczna),
2) sukcesywna wymiana urządzeń pomiarowych funkcjonujących w wojewódzkiej sieci monitoringu powietrza na analizatory działające zgodnie z obowiązującymi referencyjnymi metodykami badawczymi (zadanie zostało częściowo zrealizowane w 2003 r. ze środków projektu Phare PL0007.02. Systemy oceny jakości powietrza),
3) kontynuacja i stosowanie na szerszą skalę badań wskaźnikowych zanieczyszczeń powietrza metodą z pasywnym poborem próbek w zakresie dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i benzenu,
4) utworzenie bazy danych o źródłach emisji zanieczyszczeń (tzw. kataster emisji) w celu wskazania grupy źródeł o dominującym wpływie na poziom zanieczyszczeń w powietrzu w danej strefie: informacje te będą jednocześnie podstawą do wyznaczenia kierunków działań naprawczych, koniecznych do podjęcia, jeśli poziom zanieczyszczeń będzie
się utrzymywał na ponadnormatywnym poziomie, tj. jeśli mierzone stężenia przekroczą dopuszczalne normy z określonym marginesem tolerancji, zmniejszającym się co roku.

Anna Lipka

3. Chemizm opadów atmosferycznych
      Niniejsza informacja przygotowana została na podstawie publikacji Wyniki badań monitoringowych w województwie lubuskim w 2001 r. opracowanej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział we Wrocławiu (Wrocław, 2002 r.).
     Monitoring chemizmu opadów atmosferycznych i depozycji zanieczyszczeń do podłoża w 2001 r. prowadzony był analogicznie jak w latach ubiegłych. Na terenie województwa lubuskiego opad atmosferyczny zbierany był na stacjach meteorologicznych w Gorzowie Wlkp. i w Zielonej Górze, natomiast analizy laboratoryjne wykonywało akredytowane Laboratorium WIOŚ w Zielonej Górze. Częstotliwość poboru prób opadu oraz zakres oznaczeń zachowano jak w poprzednich latach (informacje na ten temat przedstawiono w raporcie Stan środowiska w województwie lubuskim w 2001 roku). Dodatkowo od 1 kwietnia 2001 r. na każdej stacji monitoringowej zbierane były próbki dobowe opadów i na bieżąco, po upływie doby opadowej, bezpośrednio na stacji wykonywany był pomiar ich odczynu.



obrazek32.jpg

Automatyczny sampler do poboru prób opadów atmosferycznych na terenie stacji meteorologicznej w Gorzowie Wlkp.


     W tabeli III.3.1. przedstawiono zakresy i wartości średnie badanych zanieczyszczeń w próbkach miesięcznych opadów zebranych na stacjach w Zielonej Górze i Gorzowie Wlkp. Badania pH, których w 2001 r. na obu stacjach monitoringowych wykonano łącznie 191, wskazują na dużą zawartość mocnych kwasów mineralnych w wodach opadowych. Zakres mierzonego odczynu mieścił się w przedziale od 4,0 do 7,57, przy czym aż 70,2 % próbek miało odczyn niższy od pH = 5,6.


Tabela III.3.1. Zakres stężeń oraz średnie wartości badanych zanieczyszczeń w próbkach miesięcznych opadów w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze
Oznaczenie
Jednostka
Gorzów Wlkp.
Zielona Góra
Zakres stężeń
Wartość
średnia
Zakres stężeń
Wartość
średnia
Siarczany
mgSO4/dm3
2 - 6,7
3,72
2,2 - 5,9
3,73
Chlorki
mg Cl/dm3
0,4 - 3,8
2,52
0,95 - 4,2
2,17
Azotyny
i azotany
mg N/dm3
0,26 - 0,93
0,57
0,29 - 0,92
0,57
Azot ogólny
mg N/dm3
1,43 - 2,77
2,17
1,23 - 2,7
2,05
Azot amonowy
mg N/dm3
0,13 - 1,27
0,82
0,19 - 1,18
0,76
Fosfor ogólny
mg P/dm3
0,03 - 0,1
0,07
0,019 - 0,07
0,04
Sód
mg Na/dm3
0,16 - 3,06
1,00
0,16 - 2,06
0,73
Potas
mg K/dm3
0,21 - 2,32
0,60
0,32 - 1
0,50
Wapń
mg Ca/dm3
0,6 - 1,88
1,01
0,69 - 1,34
0,95
Magnez
mg Mg/dm3
0,01 - 1,24
0,30
0,01 - 0,77
0,27
Miedź
mg Cu/dm3
0,0042 - 0,0156
0,0084
0,00029 - 0,0094
0,0064
Cynk
mg Zn/dm3
0,025 - 0,348
0,13
0,022 - 0,162
0,06
Ołów
mg Pb/dm3
0,001 - 0,019
0,0069
0,001 - 0,0199
0,0076
Nikiel
mg Ni/dm3
0,0005 - 0,0048
0,0023
0,0005 - 0,0055
0,0020
Kadm
mg Cd/dm3
0,0 - 0,0043
0,0009
0,0 - 0,001
0,0004
Jon wodorowy
mg H/dm3
0,0016 - 0,501
0,0661
0,004 -0,1
0,0367
Przewodnictwo właściwe
S/cm
22,0 - 53,0
35,13
18 - 64,3
37,02


     Głównymi czynnikami modelującymi wielkość stężeń i wielkość ładunków mokrej depozycji zanieczyszczeń są warunki meteorologiczne oraz stopień zanieczyszczenia atmosfery. Zróżnicowanie w czasie i przestrzeni wielkości opadów atmosferycznych, a przez to zmiennej ilości i jakości chemicznej opadającej na powierzchnię ziemi wody, wynika przede wszystkim z różnego źródłowo obszaru gromadzenia się zasobów wodnych i zanieczyszczeń w atmosferze, zmiennej wysokości występowania kondensacji pary wodnej, czasu trwania i natężenia występującego opadu oraz kierunku napływu mas powietrza. W zależności od koncentracji danego wskaźnika zanieczyszczenia w opadzie atmosferycznym oraz ilości opadu, do ziemi wprowadzana jest odpowiednia wielkość depozytu zanieczyszczeń. W miesiącach o dużej sumie opadów wnoszone są większe ładunki zanieczyszczeń niż w miesiącach o małej sumie opadów.
     Wyniki badań składu chemicznego opadów atmosferycznych oraz pomiarów ilości wody opadowej wykonanych na terenie województwa lubuskiego w 2001 r. poddano analizie przy użyciu komputerowego systemu informacji przestrzennej (GIS). Na podstawie tych danych oszacowano wielkości ładunków jednostkowych i całkowitych badanych zanieczyszczeń obciążających województwo lubuskie (tabela III.3.2) i jego poszczególne powiaty (rysunki III.3-1÷III.3-8).

Tabela III.3.2. Roczne wielkości ładunków zanieczyszczeń wnoszonych
z opadami atmosferycznymi w 2001r. na teren województwa lubuskiego

Oznaczenie
Mg
kg/h
Siarczany
30639
21,91
Chlorki
14054
10,05
Azotyny i azotany
4908
3,51
Azot amonowy
6670
4,77
Azot ogólny
17060
12,2
Fosfor ogólny
352,4
0,252
Sód
5580
3,99
Potas
3985
2,85
Wapń
8642
6,18
Magnez
1874
1,34
Cynk
618,1
0,442
Miedź
66,3
0,0474
Żelazo
412,5
0,295
Ołów
66,7
0,0477
Kadm
4,741
0,00339
Nikiel
13,84
0,0099
Chrom
3,776
0,0027
Mangan
186,83
0,1336
Jon wodorowy
264,44
0,1891

 

obrazek35.jpg
Rysunek III.3-1. Przestrzenny rozkład ładunków siarczanów wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg SO
4-2/ha/rok)


obrazek34.jpg
Rysunek III.3-3. Przestrzenny rozkład ładunków azotu ogólnego wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg N/ha/rok)


obrazek37.jpg
Rysunek III.3-4. Przestrzenny rozkład ładunków fosforu ogólnego wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg P/ha/rok)


obrazek36.jpg
Rysunek III.3-2. Przestrzenny rozkład ładunków azotanów i azotynów wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg N/ha/rok)


obrazek38.jpg
Rysunek III.3-5. Przestrzenny rozkład ładunków cynku wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Zn/ha/rok)


obrazek40.jpg
Rysunek III.3-7. Przestrzenny rozkład ładunków ołowiu wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Pb/ha/rok)


obrazek39.jpg
Rysunek III.3-6. Przestrzenny rozkład ładunków miedzi wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Cu/ha/rok)



obrazek41.jpg
Rysunek III.3-8. Przestrzenny rozkład ładunków jonu wodorowego wniesiony przez opady atmosferyczne w 2001 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg H
+/ha/rok)

     Największym ładunkiem badanych zanieczyszczeń w województwie lubuskim w 2001 r. został obciążony powiat międzyrzecki, z najwyższymi w porównaniu do obciążenia pozostałych powiatów ładunkami fosforu ogólnego, wapnia i magnezu. Najmniejsze obciążenie powierzchniowe wystąpiło w powiecie nowosolskim, z najniższym w stosunku do pozostałych powiatów obciążeniem ładunkami siarczanów, chlorków, azotu ogólnego, sodu, potasu, magnezu, cynku, żelaza, kadmu, chromu i manganu. Roczny ładunek jednostkowy badanych zanieczyszczeń zdeponowanych na obszar województwa lubuskiego kształtował się na zbliżonym poziomie jak średni dla całego obszaru Polski. Analiza wyników trzyletnich badań (z okresu 1999-2001) wykazała, że depozycja roczna badanych zanieczyszczeń wprowadzanych wraz z opadami na obszar województwa lubuskiego dla wielu składnikówcharakteryzowała się tendencjami spadkowymi. W porównaniu do roku 1999 obciążenie powierzchniowe województwa lubuskiego w 2001 r. chlorkami zmalało o 6,9 %, ładunek azotynów i azotanów -o 2,8 %, ładunek azotu amonowego -o 4,4 %, azotu ogólnego -o 5,2 %, fosforu ogólnego -o 46 %, magnezu -o 24,7 %, cynku - o 20,8 %, miedzi -o 13,8 %, żelaza -o 11,7 % oraz chromu o 17,9 %. Zwiększył się natomiast depozyt siarczanów -o 13,5 %, sodu -o 17,4 %, potasu -o 92,6 %, wapnia -o 13,2 %, ołowiu -o 106,5 %, kadmu -o 14,1 %, niklu 39,4 %, manganu -o 61 % i jonów wodorowych o 148,2 %.

Anna Lipka