do góry

STAN ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2001 ROKU

V. HAŁAS


Ekrany akustyczne - obwodnica w Żarach



1. Stan zagrożenia hałasem środowiskowym

    Normatywne parametry hałasu w środowisku określa rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66 poz. 436). Wprowadziło ono zmiany we wcześniejszym rozporządzeniu Rady Ministrów z 1980 r. Wartości normatywne zależą obecnie od rodzaju terenów i źródeł hałasu (drogi i linie kolejowe, obiekty o charakterze stacjonarnym, statki powietrzne, linie
energetyczne). Zmianie uległy również przedziały czasu odniesienia. W tabeli V.1.1 przedstawiono obowiązujące dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku.
Badania środowiska pod kątem uciążliwości akustycznej przeprowadzone przez WIOŚ w Zielonej Górze w roku 2001 dotyczyły obiektów prowadzących działalność gospodarczą i transportu drogowego. Pomiary poziomu hałasu prowadzone były w ramach planowej działalności kontrolnej, interwencji oraz badań stanu środowiska.     Przy pomiarach i ich opracowaniu posługiwano się następującymi metodykami:
- "Metody pomiaru hałasu zewnętrznego w środowisku" PIOŚ 1992, 1996,
- "Metody sporządzania kompleksowych planów akustycznych miast i obszarów" ITB 1991,
- "Wskazówki metodyczne opracowania planu akustycznego miasta średniej wielkości" PIOŚ 1998.
    Wszystkie dane z pomiarów kontrolnych i badań wprowadzane są od 1992 r. do bazy danych OPH umożliwiającej sporządzanie raportów uciążliwości.
W badaniach kontrolnych i monitoringowych mierzono następujące parametry akustyczne (poziomy dźwięku A) w decybelach:
- równoważny poziom dźwięku A (LAeqd) - uśredniony w okresie normatywnym poziom dźwięku,
- maksymalny poziom dźwięku A (LAmax),
- minimalny poziom dźwięku A (LAmin),
- statystyczne poziomy dźwięku A (LAX%), tj. poziomy, które zostały przekroczone przez wartość chwilową w nie więcej niż x procentach łącznego czasu obserwacji.


Tab.V.1.1.
Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku






2.Hałas przemysłowy

    Na terenie województwa lubuskiego większość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą powoduje uciążliwą emisję hałasu tylko dla najbliższego otoczenia. W roku 2001 przeprowadzono 40 kontroli z pomiarami emisji hałasu do środowiska w obiektach prowadzących działalność gospodarczą, w tym znaczną część w ramach interwencji. Pomiary objęły obszary zamieszkałe przez ponad 1100 osób (wartość szacunkowa).
    Rysunek V.2-1 przedstawia branże skontrolowanych zakładów, które odzwierciedlają jednocześnie specyfikę gospodarczą województwa lubuskiego.
Większość kontroli prowadzona była w ramach działań interwencyjnych. Liczbę kontroli przeprowadzonych w poszczególnych powiatach przedstawia tabela V.2.2.
Pomiary przeprowadzono w 100 punktach. Część badań wykazała przekroczenia dopuszczalnych wartości równoważnego poziomu dźwięku LAeq emitowanego do środowiska, stanowiąc podstawę do działań administracyjnych. Charakteryskę zmierzonych parametrów akustycznych zawiera tabela V.2.3.
    Z kontroli przeprowadzonych przez WIOŚ w 2001 r. wynika, że 12 zakładów zlikwidowało w tym okresie uciążliwość akustyczną lub ją zmniejszyło. Dane o sposobie uzyskania efektów w tym zakresie przedstawia rysunek V.2-2.


Rys.V.2-1.
Branże skontrolowanych zakładów w 2001 r.


Tab.V.2.2.
Kontrole z zakresu emisji hałasu przeprowadzone w 2001 r. w poszczególnych powiatach


Tab.V.2.3.
Parametry charakter yzujące hałas emitowany z kontrolowanych podmiotów


Rys.V.2-2.
Charakterystyka działań zmniejszających hałas






3. Pomiary hałasu komunikacyjnego

    Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze w roku 2001 przeprowadził w ramach monitoringu szczególnej uciążliwości następujące badania hałasu komunikacyjnego:
- wzdłuż drogi krajowej nr 32 łączącej terminal graniczny w Gubinku z Zieloną Górą i dalej z centrum kraju,
- na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp. drogi krajowej nr 22 (w jej nowym przebiegu) wiodącym przez północną część województwa lubuskiego,
- w Gorzowie Wlkp.


Pomiary natężenia hałasu komunikacyjnego


Rys.V.3-1.
Przebieg dróg krajowych nr 22 i 32 przez województwo lubuskie

3.1. Monitoring hałasu szczególnej uciążliwości

    Jako teren "szczególnej uciążliwości" hałasu określa się fragment środowiska z występującą wysoką emisją hałasu, której poziom przekracza wielkość kryterialną, zwaną poziomem progowym LApr. W przypadku budynków mieszkalnych dla źródeł hałasu drogowego przyjmuje się następujące poziomy progowe emisji hałasu mierzonej równoważnym poziomem dźwięku A:
- dla dnia: 75 dB,
- dla najniekorzystniejszej godziny nocy: 70 dB,
- dla 8 godzin nocy: 65 dB.

3.1.1. Monitoring przy drodze krajowej nr 22

    Droga krajowa nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp. ma długość 47 km. Trasa przebiega przez teren Parku Narodowego i Parku Krajobrazowego "Ujście Warty", obszary rolnicze i leśne oraz 6 miejscowości. Przebadano 18,5 km trasy, w rejonie jej przebiegu przez tereny zabudowane, tj. miejscowości: Chyrzyno, Słońsk, Lemierzyce, Krzeszyce, Bolemin i Łagodzin. Badania przeprowadzono w 16 punktach (8 przekrojach). Pomiary wykonano dla 16 godzin pory dziennej, w odległości 1m od krawędzi drogi i przy elewacji budynków.
    Wzdłuż badanych odcinków usytuowanych jest ok. 240 budynków wymagających ochrony akustycznej (budynki mieszkalne, szkoły, przedszkola, siedziba parku itp.), w których przebywa ok. 1350 osób.
    Część drogi została w ostatnim czasie zmodernizowana, tj. poszerzono pobocza, wymieniono nawierzchnię. Na odcinku przed Gorzowem Wlkp. prowadzone były w czasie badań prace budowlane - w rejonie Bolemina i Łagodzina budowana była druga jezdnia, w związku z planowanym połączeniem z budowaną zachodnią obwodnicą Gorzowa Wlkp.
    Przebieg trasy nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp. oraz lokalizację miejscowości, w których wykonano pomiary przedstawia rysunek V.3-1. Wyniki pomiarów przedstawiono w tabelach V.3.1 i V.3.2.


Tab.V.3.1.
Wyniki monitoringu hałasu szczególnej uciążliwości na drodze krajowej nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp.


Tab.V.3-2.
Średnie wartości parametrów monitoringu hałasu szczególnej uciążliwości
dla drogi krajowej nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp. (cała trasa)

    Na odcinku pomiarowym występuje głównie zabudowa niska (zagrodowa lub jedno- i wielorodzinna z usługami), w Słońsku również bloki. W Chyrzynie trasa przebiega w pobliżu budynku Dyrekcji Parku Narodowego "Ujście Warty". Z przeprowadzonych pomiarów wynika, że głównym źródłem uciążliwości akustycznej jest przejazd pojazdów ciężkich. Ich udział przekracza 30% ruchu ogółu pojazdów. Przekroczenie wartości progowej przez równoważny poziom dźwięku A przy jezdni stwierdzono praktycznie wzdłuż całej trasy.
    Z wykonanych badań wynika, że w rejonie zabudowy mieszkaniowej nie występują przekroczenia wartości progowych, a bezpośrednio przy elewacjach budynków średnie przekroczenie dopuszczalnego równoważnego poziomu dźwięku A (przyjęto poziom dopuszczalny 60 dB) w porze dziennej wynosi 2,6 dB. Park Narodowy i Krajobrazowy "Ujście Warty" przylegają bezpośrednio do drogi nr 22: Park Narodowy do lewej strony drogi z Kostrzyna do Słońska, Park Krajobrazowy - do prawej. Przy przyjęciu dopuszczalnego poziomu hałasu dla pory dziennej 55 dB (tereny wypoczynkowo-rekreacyjne poza miastem), stwierdzono jego przekroczenie o 18 dB. Przy budynku Dyrekcji Parku stwierdzono poziom hałasu ok. 53 dB, a więc niższy od dopuszczalnego.
    Dla miejscowości położonych przy trasie obecnej drogi planowane jest wybudowanie obwodnic, które przejmą ruch tranzytowy. Powinno to całkowicie wyeliminować uciążliwość akustyczną związaną z przebiegiem drogi nr 22 w rejonach zabudowanych.
    Wcześniejsza trasa drogi krajowej nr 22 z Kostrzyna do Gorzowa Wlkp. prowadził przez wiele miejscowości, m innymi: Witnicę, Bogdaniec, Jenin i Łupowo. W roku 1998 prowadzono monitoringu szczególnej uciążliwości hałasu komunikacyjnego dla poprzedniego przebiegu trasy. Wyniki pomiarów zamieszczone są w tabeli V.3.3 i V.3.4.


Tab.V.3.3.
Wyniki monitoringu hałasu szczególnej uciążliwości dla poprzedniego
przebiegu drogi krajowej nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp. (1998 r.)



Tab.V.3.4.
Średnie wartości parametrów monitoringu hałasu szczególnej uciążliwości
dla dawnego przebiegu drogi krajowej nr 22 na odcinku Kostrzyn - Gorzów Wlkp.

    Z porównania pomiarów przeprowadzonych w roku 1998 i 2001 wynika, że nowy przebieg trasy związany jest z sąsiedztwem prawie dwukrotnie mniejszej ilości osób zamieszkujących w jej bezpośrednim otoczeniu. Stwierdzono również prawie dwukrotnie mniejsze natężenie ruchu dla obecnego przebiegu - dominuje tu ruch tranzytowy. Na poprzedniej trasie większe znaczenie miał ruch lokalny. Poziom hałasu przy jezdni nowej trasy jest mniejszy o ok. 3 dB, a przy elewacji budynków o ponad 5 dB. Dodatkowym atutem nowej trasy jest możliwość wybudowania obwodnic miejscowości, co przy poprzednim przebiegu byłoby bardzo trudne (rzeka Warta, linia kolejowa, tereny morenowe). Jedynym mankamentem jest jej przebieg przez tereny parku narodowego i krajobrazowego.

3.1.2. Badania hałasu komunikacyjnego w Gorzowie Wlkp.

    Na terenie Gorzowa Wlkp., w ramach monitoringu, wykonano pomiary w rejonie planowanego obszaru połączenia ul. Pomorskiej z rondem ul. Piłsudskiego i Alejami Odrodzenia Polski - w związku z wprowadzanymi zmianami w planie zagospodarowania przestrzennego. Pomiary wykonane zostały w lutym 2001 r. i porównano je z wynikami z r. 1995.
    Z wykonanych badań wynikły następujące wnioski:
- we wszystkich badanych punktach został przekroczony, podobnie jak w r. 1995, równoważny poziom dźwięku LAeq = 60 dB, dopuszczalnego dla hałasu komunikacyjnego na terenia zabudowy mieszkaniowej. Dla całej części północno-wschodniej Gorzowa, średni LAeq przy krawędzi jezdni wyniósł 70,7 dB - poziomy w badanym terenie są charakterystyczne dla całego rejonu,
- istotny wzrost poziomu hałasu w porównaniu do r. 1995 stwierdzono tylko w punkcie 77, tj. przy odcinku ul. Pomorskiej prowadzącej ruch w kierunku ul. Walczaka. W pozostałych punktach wyniki pomiarów z obu okresów są zbieżne,
- natężenie ruchu przy ul. Pomorskiej wzrosło 1,5 raza w porównaniu z 1995 r., ruch lekki i ciężki wzrósł analogicznie. Ruch na ul. Walczaka pozostał na poziomie analogicznym,
- wykonane badania nie wskazują jednoznacznie, w jakim stopniu wzrost ruchu przy ul. Pomorskiej związany jest z otwarciem przeprawy wschodniej, a w jakim charakteryzuje trend dla całego miasta,
- otrzymane wyniki z r. 1995 i 2001 dotyczą różnych pór roku i dlatego nie są w pełni porównywalne.

3.1.3. Monitoring hałasu komunikacyjnego wzdłuż drogi krajowej nr 32

    W 2001 r. przeprowadzono badania w ramach monitoringu hałasu komunikacyjnego przy drodze krajowej nr 32 przebiegającej przez województwo lubuskie.
Badania wykonano w celu identyfikacji terenów, na których mogą występować przekroczenia wartości progowych poziomu hałasu. Ich aktualny poziom jest określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 roku (Dz. U. nr 8, poz. 81).
    Wartości progowe dla dróg wynoszą:
- na terenach zabudowy związanej ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży równoważny poziom dźwięku A w dB w dzień 65, w nocy 60,
- na terenach zabudowy szpitalnej i domów opieki społecznej równoważny poziom dźwięku A w dB w dzień 65, w nocy 60,
- na terenach zabudowy mieszkaniowej równoważny poziom dźwięku A w dB w dzień 75, w nocy 67.

    Przez województwo lubuskie przebiega 106km odcinek drogi krajowej nr 32. Przebadano całość tej trasy w 6 wybranych miejscowościach, wykonując pomiary ogółem w 9 punktach. Badania wykonano w odległości 1m od krawędzi jezdni i 1,5m od elewacji budynków. Wzdłuż badanych odcinków usytuowanych jest 78 budynków wymagających ochrony akustycznej (budynki mieszkalne, szkoły, przedszkola itp.), w których przebywa ok. 730 osób.
    W części zachodniej trasa drogi nr 32 prowadzi przez obszary leśne. W pozostałej części przebiega przez obszary zurbanizowane, głównie miejskie. Trasa przebiega obwodnicą Krosna Odrzańskiego, północną obwodnicą Zielonej Góry (Trasą Północną) oraz przez miasta Sulechów i Kargowa, wśród gęstej zabudowy mieszkaniowej.
    W części punktów pomiarowych wykonano badania w przekrojach akustycznych, tj. przy krawędzi jezdni i przy elewacji budynków. Badania wykonano w porze dziennej (czas odniesienia 16 h). Wykonano także pomiary w godzinach maksymalnego natężenia ruchu pojazdów przy wybranych budynkach.

Monitoring szczególnej uciążliwości w ciągu 16 godzin pory dziennej

    W południowej części województwa przeprowadzono badania dla 16 godzin pory dziennej na terenie miejscowości:
Sękowice,
Brzózka,
Dąbie,
Leśniów Wielki,
Sulechów (w 4 punktach),
Kargowa.
    Przebieg drogi krajowej nr 32 przez teren województwa lubuskiego oraz miejscowości, w których wykonano pomiary przedstawiono na rysunku V.3-1. Wyniki monitoringu hałasu komunikacyjnego wzdłuż drogi krajowj nr 32 w obrębie woj. lubuskiego zawierają tabele V.3.5 -V.3.6. Ilustrację wyników pomiarów stanowią wykresy (rys. V.3.-2 -V.3.-10).

    Dodatkowo wykonano pomiary hałasu docierającego do wybranych budynków z drogi krajowej nr 32, w porze największego natężenia ruchu:
- przy elewacji budynku Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Sulechowie - Leq = 62,7 dB (A),
- przy elewacji budynku szkoły podstawowej w Leśniowie Wielkim - Leq = 61,8 dB (A),
- przy elewacji budynku C Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sulechowie - Leq = 61,0 dB (A).


Tab.V.3.5.
Średnie wartości zmierzonych parametrów monitoringu szczególnej uciążliwości dla 16 godzin pory dziennej


Tab.V.3.6.
Średnie wartości zmierzonych parametrów monitoringu szczególnej uciążliwości


Rys.V.3-2.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Sękowicach

    W bezpośrednim sąsiedztwie drogi nr 32 zabudowa mieszkaniowa występuje w Brzózce, Dąbiu i Leśniowie Wielkim. Jest to przeważnie zabudowa niska rozproszona. W Sulechowie i Kargowej występuje zabudowa zwarta lub rozproszona, zróżnicowana pod względem wysokości.
    Z wykonanych pomiarów wynika, że głównymi sprawcami przekraczania wartości dopuszczalnych są samochody ciężarowe (głównie tzw. "TIR", zwykle jadące "kolumnami"). W czasie ich przejazdu chwilowy poziom A hałasu mierzony przy jezdni bardzo często przekracza 90 dB na terenach wiejskich, a także pomimo mniejszej prędkości wymuszonej przez układ ulic i skrzyżowań, w miastach. Średnie natężenie ruchu w czasie pomiarów hałasu wynosiło 460 poj./h. Udział pojazdów ciężkich w łącznym natężeniu ruchu wynosił średnio 38% . Na obszarach, gdzie przekraczane są poziomy progowe należy nadal prowadzić okresowe badania natężenia hałasu.
    Z wykonanych badań wynika potrzeba podjęcia działań ograniczających emisję hałasu komunikacyjnego na tereny zabudowy mieszkaniowej. Najlepszą metodą jest budowa obwodnic, szczególnie istotna dla Sulechowa i Kargowej.


Rys.V.3-3.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 2 w Brzózce


Rys.V.3-4.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Dąbiu


Rys.V.3-5.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 2 w Leśniowie Wielkim


Rys.V.3-6.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Sulechowie
przy ul.Odrzańskiej 49 (wylot w stronę Zielonej Góry)


Rys.V.3-7.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Sulechowie
przy ul.Armii Krajowej (obok PWSZ)


Rys.V.3-8.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Sulechowie przy ul.1 Maja 9


Rys.V.3-9.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Sulechowie
przy Al. Wielkopolskiej (wylot w kier. Poznania)


Rys.V.3-10.
Hałas emitowany przez pojazdy samochodowe na drodze krajowej nr 32 w Kargowej


3.1.4. Podsumowanie

    Prowadzone prace kontrolne i monitoringowe wskazują, że istnieje konieczność skoncentrowania się na szeroko rozumianym monitoringu komunikacyjnym. Pomiary te wykazują jednoznacznie, że głównym czynnikiem uciążliwości dróg jest ruch ciężarowy (niewiele malejący w porze nocnej) i wskazują na konieczność wyeliminowania go z obszarów gęstej zabudowy i innych terenów chronionych. Do czasu wybudowania autostrad lub obwodnic hałas można ograniczyć budując, tam gdzie jest to możliwe, ekrany akustyczne. Wyniki monitoringu pozwalające ocenić zmianę klimatu akustycznego w skali globalnej i w dłuższym czasie, mogą być również wykorzystywane przez samorządy gminne i powiatowe w działaniach administracyjnych.
    Działalność kontrolna i interwencyjna WIOŚ w Zielonej Górze wykazuje dużą skuteczność w likwidowaniu uciążliwości akustycznej obiektów prowadzących działalność gospodarczą. Skargi rozwiązywane są coraz częściej na szczeblu gmin, a pomiary hałasu przeprowadza się tylko w uzasadnionych przypadkach. Większość zakładów szybko dostosowuje się do obowiązujących norm (szczególnie po otrzymaniu decyzji o nałożeniu kary pieniężnej), a kontrole sprawdzające wykonywane po pewnym czasie wskazują, że problem szkodliwości hałasu został rozwiązany ostatecznie. Coraz częściej sprawy rozprzestrzeniania się hałasu rozpatrywane są na etapie planowania i lokalizacji inwestycji, duże zaniedbania w tym zakresie stwierdzono natomiast w przypadkach zmiany sposobu użytkowania obiektów.





4. Główne problemy i tendencje w zakresie ograniczenia hałasu

    Znaczną poprawę klimatu akustycznego obszarów zabudowy mieszkaniowej może spowodować tylko wyprowadzenie ruchu tranzytowego z tych obszarów. Działania takie w województwie lubuskim już podjęto i będą kontynuowane. Do tej pory wybudowano obwodnice Świebodzina (w ciągu drogi krajowej nr 2 i nr 3), Sulechowa (dla drogi krajowej nr 3), Zielonej Góry (droga krajowa nr 3 oraz Trasa Północna - droga krajowa nr 32), Nowej Soli (część drogi krajowj nr 3), Nowego Miasteczka (droga krajowa nr 3), Szprotawy (część drogi krajowa nr 12), Żar (łącząca ruch tranzytowy dróg krajowych nr 12 i 27 ), Jasienia (droga wojewódzka nr 287) oraz Gubina - do nowego terminalu granicznego Gross Gastrose - Sękowice.
    W latach następnych (w założeniach do 2005 roku) wybudowane będą obejścia kolejnych miejscowości województwa lubuskiego. Wybudowana zostanie zachodnia obwodnica Gorzowa (na drodze krajowj nr 3), obwodnice Lemierzyc (droga krajowa nr 22), Międzyrzecza (droga krajowa nr 3), Żagania i Kargowej (droga krajowa nr 32) oraz Nowogrodu Bobrzańskiego (droga krajowa nr 27). W Nowej Soli, Sulechowie, Żarach i Zielonej Górze powstaną kolejne odcinki obwodnic usprawniające ruch tranzytowy.

Krystyna Dziewiałtowska-Gintowt,
Jacek Wielhorski