do góry

STAN ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2001 ROKU

III. POWIETRZE


Kotłownia w Trzebiechowie - z kotłami na słomę



1. Emisja zanieczyszczeń do powietrza

    Emisja zanieczyszczeń do powietrza jest spowodowana działalnością ludzi (najczęściej spalaniem paliw) lub występuje w sposób naturalny (najwięcej pyłów i gazów pochodzi z wulkanów).
Na rys. III.1-1 ÷ III.1-4 przedstawiono ilość emitowanych do powietrza zanieczyszczeń powstałych podczas spalania paliw w poszczególnych powiatach województwa lubuskiego, określoną na podstawie danych uzyskanych w Urzędzie Marszałkowskim w Zielonej Górze. Najwięcej zanieczyszczeń jest emitowanych w gęsto zaludnionych, mocno uprzemysłowionych powiatach.
Łączna emisja zanieczyszczeń w województwie w 2001 r. wyniosła:
dwutlenek siarki - 4 022,33 Mg
dwutlenek azotu - 2 227,77 Mg
tlenek węgla - 13 777,07Mg
pył - 2 909,21 Mg

    Najwięcej zanieczyszczeń poszczególnych rodzajów wyemitowano ze źródeł znajdujących się w powiatach:
- SO2 - Zielona Góra (powiat grodzki), Żary, Żagań, Krosno Odrzańskie, Zielona Góra (powiat ziemski) i Świebodzin,
- NO2 - Żagań, Zielona Góra (powiat grodzki), Żary, Zielona Góra (powiat ziemski), Nowa Sól i Świebodzin,
- CO - Zielona Góra (powiat ziemski), Żary, Żagań, Krosno Odrzańskie, Wschowa i Świebodzin,
- pył - Zielona Góra (powiat grodzki), Żagań, Żary, Krosno Odrzańskie, Zielona Góra (powiat ziemski) i Nowa Sól.

    W porównaniu z rokiem 1993 emisja ww. zanieczyszczeń zmniejszyła się o:
- dwutlenku siarki - 79%,
- dwutlenku azotu - 61%,
- tlenku węgla - 53%,
- pyłu - 86%.

Anna Lipka,
Jacek Wielhorski





2. Monitoring zanieczyszczeń powietrza

    Zanieczyszczeniem powietrza atmosferycznego określa się obecność w powietrzu substancji, które zmieniają ilościowo lub jakościowo jego skład naturalny, zwany składem powietrza czystego. Pojęcie "czyste powietrze" odnosi się do mieszaniny składników gazowych występujących w stałych, ściśle określonych udziałach. Im bardziej skład powietrza różni się od składu powietrza czystego, tym bardziej jest ono zanieczyszczone.
    Na potrzeby oceny jakości powietrza atmosferycznego ustalone zostały dopuszczalne normy stężeń substancji obecnych w powietrzu. W 2001 r. obowiązującym w Polsce dokumentem prawnym, określającym wartości graniczne tych stężeń, było Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28.04.1998 r., w sprawie dopuszczalnych wartości stężeń substancji zanieczyszczających w powietrzu. Rozporządzenie określa poziomy stężeń granicznych dla terenu całej Polski (tabela III.2.1.), z wyróżnieniem obszarów podlegających szczególnej ochronie, takich jak: parki narodowe (tabela III.2.2.), leśne kompleksy promocyjne (tabela III.2.3.) i pomniki historii wpisane na "Listę dziedzictwa światowego". Dopuszczalne stężenia odnoszą się do czterech okresów uśredniania: 30 minut (chwilowe) - D30, 8 godzin (dotyczy tylko stężenia ozonu), 24 godzin (średniodobowe) - D24 oraz roku (średnioroczne) - Da.
    Zgodnie z ww. rozporządzeniem:
- dopuszczalne stężenie 30-minutowe uważa się za dotrzymane, jeśli 99,8 percentyl obliczony ze stężeń 30-minutowych występujących w roku kalendarzowym, nie przekracza wartości dopuszczalnej D30,
- dopuszczalne stężenie 24-godzinne uważa się za dotrzymane, jeżeli 98 percentyl, obliczony ze stężeń 24-godzinnych występujących w roku kalendarzowym, nie przekracza wartości dopuszczalnej D24,
- dopuszczalne stężenie średnioroczne uważa się za dotrzymane, jeśli stężenie średnie w roku kalendarzowym nie przekracza wartości dopuszczalnej Da.
    Zmiany składu ilościowego powietrza zachodzą przede wszystkim pod wpływem naturalnych i antropogenicznych procesów emisji zanieczyszczeń do powietrza. Duży wpływ na warunki aerosanitarne mają również procesy fizyczne i reakcje chemiczne zachodzące w samym środowisku powietrznym, wywołane czynnikami meteorologicznymi - promieniowaniem słonecznym, temperaturą, pionowymi i poziomymi ruchami mas powietrza (wiatry i turbulencje) oraz charakterem terenu - jego topografią i formą zagospodarowania. Zanieczyszczenia obecne w atmosferze, mieszają się z masami powietrza i rozprowadzane są w przyziemnej i wyższej warstwie atmosfery. W czasie transportu podlegają dyfuzji, przemianom chemicznym i procesom usuwania z atmosfery. Podstawowe czynniki i procesy przemian zanieczyszczeń, mających wpływ na ich stężenie w przypowierzchniowej warstwie atmosfery, przedstawiono schematycznie na rysunku III.2-1.


Rys.III.1-1. Emisja dwutlenku siarki do powietrza w województwie lubuskim w 2001 r.[Mg/rok]


Rys.III.1-2. Emisja dwutlenku azotu do powietrza w województwie lubuskim w 2001 r.[Mg/rok]


Rys.III.1-3. Emisja tlenku węgla do powietrza w województwie lubuskim w 2001 r.[Mg/rok]


Rys.III.1-4. Emisja pyłu do powietrza w województwie lubuskim w 2001 r.[Mg/rok]

Badania zanieczyszczenia powietrza na terenie województwa lubuskiego

    Monitoring jakości powietrza na terenie województwa lubuskiego w 2001 r. pod względem struktury i zakresu stanowił kontynuację pomiarów prowadzonych w latach ubiegłych. Wykonawcami badań były dwie instytucje: Inspekcja Ochrony Środowiska i Inspekcja Sanitarna. Badania prowadzono w ramach monitoringu krajowego, na który składają się dwie sieci stacji:
- sieć nadzoru ogólnego nad jakością powietrza w miastach obejmująca stacje WSSE (3 stacje w Gorzowie Wlkp., po 1 stacji w Zielonej Górze, Słubicach, Nowej Soli, Żaganiu, Świebodzinie i Sulęcinie),
- sieć podstawowa (2 stacje WIOŚ - w Chyrzynie i Uradzie, i 3 stacje WSSE - w Gorzowie Wlkp., Zielonej Górze i Międzyrzeczu),
- jak również w ramach monitoringu regionalnego badania prowadzone metodą z pasywnym poborem próbek i przy użyciu ambulansu pomiarowego imisji AI10. Stacje mierzyły stężenia następujących zanieczyszczeń: dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, pył zawieszony, tlenek węgla i ozon troposferyczny.
    Stacje automatyczne wyposażone w panel meto monitorowały również warunki pogodowe, pod względem zmian temperatury, kierunku i prędkości wiatru, ciśnienia atmosferycznego, wilgotności i natężenia promieniowania słonecznego.


Stacja hydrologiczno-meteorologiczna w Zielonej Górze - ogródek meteorologiczny


Tab.III.2.1. Dopuszczalne stężenia wybranych zanieczyszczeń powietrza obowiązujące na obszarze kraju
-określone w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28 kwietnia 1998 roku


Tab.III.2.2. Dopuszczalne stężenia wybranych zanieczyszczeń powietrza obowiązujące na obszarzach parków narodowych
- określone w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28 kwietnia 1998 roku



Tab.III.2.3. Dopuszczalne stężenia wybranych zanieczyszczeń powietrza obowiązujące na obszarze leśnych kompleksów promocyjnych
- określone w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28 kwietnia 1998 roku



Rys.III.2-1.Procesy i czynniki przemian zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym
(na podstawie rysunku ze strony domowej:Hessisches Landesamt für Umwelt und Geologie)

2.1. Badania imisji zanieczyszczeń powietrza, prowadzone przez stacjonarne automatyczne stacje pomiarowe

    Celem badań imisji zanieczyszczeń powietrza prowadzonych w Chyrzynie i Uradzie, jest ocena warunków aerosanitarnych panujących w strefie przygranicznej. Podobnie jak w ubiegłych latach, także w 2001 r. stężenia badanych zanieczyszczeń pierwotnych - dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenku węgla i pyłu zawieszonego - nie przekraczały poziomu stężeń dopuszczalnych. Zarówno uśrednione stężenia z okresu rocznych badań, jak i stężenia o krótszym okresie uśredniania (24 -godzinne i 30 minutowe), a tym samym obliczone wartości percentyli 98 i 99,8 były niższe od obowiązujących stężeń normatywnych (tabele III.2.4 ÷ III.2.5)
    Analiza wyników pomiarów 24-godzinnych wskazuje, że stężenia mierzonych zanieczyszczeń były niskie. Poziom koncentracji dwutlenku siarki i dwutlenku azotu w Uradzie i Chyrzynie oraz pyłu zawieszonego w Chyrzynie i tlenku węgla w Uradzie nie przekraczał 50% wartości stężenia dopuszczalnego. W Uradzie tylko 2% wartości zmierzonych stężeń pyłu zawieszonego przekraczało 50% stężenia dopuszczalnego. Rozkład wartości zmierzonych stężeń w poszczególnych przedziałach stężenia dopuszczalnego przedstawiają rysunki III.2-2 ÷ III.2-3.Przekroczenia stężenia granicznego zanotowano natomiast w przypadku ozonu troposferycznego (występującego w przyziemnej warstwie atmosfery). Częstość przekroczeń stężenia dopuszczalnego, określonego ze względu na ochronę zdrowia na poziomie 110µg/m3, była jednak w 2001 r. znacznie mniejsza niż w latach ubiegłych. W 2000 r. ilość wyników ponadnormatywnych stanowiła aż 8,9% wszystkich danych pomiarowych, natomiast w 2001 r. zarejestrowano tylko 2,4% danych przekraczających stężenie dopuszczalne.
    Przekroczone zostały także normy stężeń ozonu określone dla ochrony roślin - obowiązujące na terenach parków narodowych i leśnych kompleksów promocyjnych (tabela III.2.6).


Tab.III.2.4.Wyniki pomiarów imisji zanieczyszczeń powietrza w Uradzie w 2001 r.(µg/m 3)


Tab.III.2.5.Wyniki pomiarów imisji zanieczyszczeń powietrza w Chyrzynie w 2001 r.(µg/m 3)


Rys.III.2-2. Rozkład wartości stężeń zanieczyszczeń badanych w Uradzie w poszczególnych przedziałach stężenia dopuszczalnego


Rys.III.2-3. Rozkład wartości stężeń zanieczyszczeń badanych w Chyrzynie w poszczególnych przedziałach stężenia dopuszczalnego



Tab.III.2.6. Wartości stężeń ozonu na stacji w Uradzie w 2001 r.(µg/m 3)

2.2. Badania imisji zanieczyszczeń powietrza prowadzone na terenie Zielonej Góry przez ambulans pomiarowy imisji

    W 2001 roku badania imisji zanieczyszczeń powietrza przy użyciu ambulansu pomiarowego prowadzone były na terenie Zielonej Góry, w rejonie ulicy Kasprowicza. Wyniki badań, jako maksymalne stężenia 30-minutowe i 24-godzinne oraz wartości średnie z całego okresu pomiaru, przedstawia tabela III.2.7.


Tab.III.2.7. Wyniki badań imisji prowadzonych w 2001 r. w Zielonej Górze (µg/m 3)

    W czasie prowadzonych badań w centrum Zielonej Góry jednokrotnie zarejestrowano przekroczenie dopuszczalnego stężenia pyłu zawieszonego dla pomiarów 24-godzinnych (w dniu 20.01.2001 r.). Jedną z przyczyn zaistnienia takiej sytuacji były panujące warunki atmosferyczne. W tym dniu oraz w ciągu kilku poprzedzających go dni występował wiatr o bardzo słabym natężeniu. Stężenia pozostałych zanieczyszczeń, zarówno chwilowe jak i średniodobowe, kształtowały się poniżej poziomu norm granicznych. Pojedyncze przekroczenie stężenia dopuszczalnego odnotowano również w przypadku ozonu. Maksymalne ośmiogodzinne stężenie O3 osiągnęło wartość 119µg/m3. Średnie stężenie ozonu było znacznie niższe, wyniosło 32µg/m3. Omawiane pomiary imisji prowadzone były poza sezonem, kiedy stężenia tego zanieczyszczenia osiągają najwyższy poziom. Najwyższe stężenia O3 rejestruje się w okresie wiosny i lata.

 

2.3. Badania imisji zanieczyszczeń powietrza prowadzonych metodą pasywną

2.3.1. Badania imisji na terenie Dryżyny

    W latach 1999-2001 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze monitorował warunki aerosanitarne południowej części województwa, nad który to obszar, przy dominujących wiatrach zachodnich i południowo-zachodnich, mogą docierać zanieczyszczenia pochodzące z kompleksu górniczo-hutniczego rud miedzi okręgu legnicko-głogowskiego. Pomiary wykonywane były na terenie gminy Szlichtyngowa, w miejscowości Dryżyna. Badania prowadzono metodami z pasywnym poborem próbek, w zakresie stężenia w powietrzu dwóch podstawowych zanieczyszczeń - dwutlenku siarki i dwutlenku azotu. Zmiany stężenia obu zanieczyszczeń, zarejestrowane w okresie 03.1999 r. - 11.2001 r. prezentują wykresy (rys. III.2-4 i III.2-5).
    Analiza wyników badań imisji wyraźnie wskazuje, że jakość powietrza w Dryżynie pod względem stężenia dwutlenku siarki uległa w ciągu ostatnich lat wyraźnej poprawie. Średnie roczne stężenie SO2 w 1999 r. wyniosło 33,7µg/m3 (84,3% Da), natomiast w 2001 roku średnie stężenie odnotowano na poziomie 4,3µg/m3 (10,8% Da). Zmiany stężenia dwutlenku azotu mają zupełnie inny charakter. Obserwuje się jedynie sezonowe wahania koncentracji NO2. Wyższe stężenia tego zanieczyszczenia odnotowano w chłodnych miesiącach, ale średnie roczne stężenie NO2 w latach 1999-2001 występowało na wyrównanym poziomie: w 1999 r. wyniosło 12,7µg/m3 (31,8% Da), w 2001 r. natomiast 11,4µg/m3 (28,5% Da).


Rys.III.2-4.Stężenia średniomiesięczne dwutlenku siarki zmierzone w Dryżynie w okresie III.1999 ÷ XI.2001 r.



Rys.III.2-5.Stężenia średniomiesięczne dwutlenku azotu zmierzone w Dryżynie w okresie III.1999 ÷ XI.2001 r.

2.3.2. Badania imisji na terenie gmin województwa lubuskiego

    Specyfika metody badań z pasywnym poborem próbek stwarza duże możliwości wykorzystania tego sposobu pomiarów w ocenie jakości powietrza atmosferycznego. Dzięki szerokim granicom oznaczalności stężeń można wykorzystywać ją zarówno do pomiarów na terenach uprzemysłowionych, jak i dla obszarów pozamiejskich. Relatywnie niskie koszty pomiarów, łatwa obsługa badań w terenie, polegająca na zawieszaniu i zbieraniu próbników (bez stosowania specjalistycznego sprzętu do poboru prób), umożliwiają tworzenie rozbudowanych sieci pomiarowych i w efekcie opracowywanie przestrzennych rozkładów zanieczyszczeń.
    Wykorzystując metodę badań pasywnych Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze z Delegaturą WIOŚ w Gorzowie Wlkp. przeprowadził w okresie od lipca 2000 r. do sierpnia 2001 r. cykl pomiarów imisji zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki i dwutlenkiem azotu w 89 punktach pomiarowych, na obszarze 41 gmin województwa lubuskiego. Badania prowadzone były we współpracy i przy finansowym udziale gmin.
    Struktura sieci punktów pomiarowych tej serii badań przedstawiała się następująco:
- 59 punktów pomiarowych (66,3%) położonych było na terenie gmin miejskich, w tym 10 w Zielonej Górze i 4 w Gorzowie Wlkp.,
- 30 stanowisk (33,7%) zlokalizowanych było w obrębie gmin wiejskich.
    Z przeprowadzonych badań wynika, ze jakość powietrza na obszarze województwa lubuskiego charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem obszarowym i wyraźną zmiennością sezonową. Najwyższe stężenia zanieczyszczeń, zarówno dwutlenku siarki jak i dwutlenku azotu, występują w rejonie miast, znacznie niższe stężenia rejestruje się w rejonach pozamiejskich. Zakres stężeń notowanych w tej serii pomiarowej wyniósł: SO2 - od 1,6µg/m3 (Lubiewo) do 11,4µg/m3 (Międzyrzecz), NO2 - od 7,5 µg/m3 (Olszyna) do 37,9 µg/m3 (Zielona Góra ul. Westerplatte). Średnie stężenie w województwie lubuskim (uzyskane z uśrednienia wszystkich wyników badań) wyniosło w przypadku dwutlenku siarki 4,6µg/m3 (11,5% Da), natomiast w przypadku dwutlenku azotu 14,2µg/m3 (35,5% Da).
    Porównanie wysokości stężeń zanotowanych w okresie letnim i grzewczym wskazuje, że jakość powietrza pogarsza się w chłodnych miesiącach roku. Stężenie dwutlenku siarki w okresie grzewczym (miesiące: I-III i X-XII) było średnio 3,7 razy wyższe aniżeli średni poziom stężenia w okresie pozagrzewczym (miesiące: IV-IX). Średnie stężenie dwutlenku azotu w sezonie chłodnym przewyższało 2,2-krotnie stężenie w miesiącach letnich. Zróżnicowanie poziomu stężeń zanieczyszczeń wskazuje, że dominujący wpływ na stan aerosanitarny województwa lubuskiego mają energetyczne źródła spalania paliw.
    Wyniki badań, jako średnie wartości stężenia z całego okresu badań i średnie wartości z sezonu grzewczego i pozagrzewczego, prezentuje tabela III.2.8. Graficznie wyniki przedstawione zostały na rysunkach w postaci rozkładu stężeń zanieczyszczeń na obszarze województwa (rys. III.2-6 i III.2-7).
    Badania imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie Gorzowa Wlkp. i Zielonej Góry kontynuowane były przez kolejne pięć miesięcy, tj. do końca 2001 r. W Zielonej Górze ilość punktów pomiarowych zwiększona została do 15, liczba stanowisk pomiarowych w Gorzowie Wlkp. pozostała bez zmian. Wyniki badań przedstawia tabela III.2-9, rozkład stężeń zanieczyszczeń na obszarze obu miast prezentują rys. III.2-8÷III.2-11.
    Z badań imisji zanieczyszczeń powietrza przeprowadzonych w 2001 roku na terenie Zielonej Góry i Gorzowa Wlkp. wynika, że poziom stężeń dwutlenku siarki i dwutlenku azotu zarejestrowany w tym czasie na obszarze miast nie przekraczał obowiązujących wartości granicznych.
    Poziom stężeń dwutlenku siarki i dwutlenku azotu w Zielonej Górze występował na zróżnicowanym poziomie. Najwyższe stężenie SO2 - 9,4µg/m3 zarejestrowano w rejonie ul. Westerplatte, najniższe natomiast przy ul. Botanicznej - 1,8µg/m3. Rozkłady stężenia dwutlenku siarki na obszarze Zielonej Góry, wyraźnie wskazują, że najbardziej zanieczyszczonymi obszarami miasta, w czasie prowadzonych badań, były śródmieście i osiedle Pomorskie. Obszarowe zróżnicowanie zanieczyszczenia powietrza obserwuje się również w przypadku dwutlenku azotu. W ciągu całego okresu pomiarowego najwyższe stężenia NO2 rejestrowano w centrum miasta; maksimum odnotowano przy ul. Westerplatte - 37,3µg/m3. Najniższe stężenia występowały na obrzeżach miasta. Minimum, które wyniosło 10,0µg/m3, zarejestrowano na terenie miejskiej oczyszczalni ścieków w Łężycy.


Tab.III.2.8. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu metodą z pasywnym poborem próbek
zarejestrowane na terenie województwa lubuskiego w latach 2000 - 2001



Tab.III.2-9. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu metodą z pasywnym poborem próbek
zarejestrowane na terenie Zielonej Góry i Gorzowa Wlkp.w 2001 r.

    W Gorzowie Wlkp. wysokość stężeń dwutlenku siarki na terenie miasta występowała na wyrównanym poziomie. Maksimum zmierzono w rejonie ul. Obotryckiej - 5,6µg/m3, minimum przy ul. Baczyńskiego - 4,6µg/m3. W przypadku dwutlenku azotu obserwuje się większe zróżnicowanie stężeń, zakres średniorocznych stężeń mieścił się w przedziale od 14,5µg/m3 (ul. Baczyńskiego) do 27,5µg/m3 (ul. Obotrycka).
    Zarówno w Zielonej Górze jak i w Gorzowie Wlkp. wysokość stężeń dwutlenku siarki zmieniała się w ciągu roku. W miesiącach chłodnych rejestrowano znacznie wyższy poziom stężeń niż w miesiącach letnich, co świadczy o dominującym wpływie na jakość powietrza zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł grzewczych. Należą do nich duże źródła emisji - elektrociepłownie i lokalne kotłownie oraz źródła emisji niskiej - paleniska domowe i zakłady rzemieślnicze.
    Najwyższy poziom koncentracji dwutlenku azotu w Zielonej Górze i Gorzowie Wlkp. występuje w rejonach ulic charakteryzujących się dużym natężeniem ruchu samochodowego (w Zielonej Górze - ul. Westerplatte, ul. Dąbrówki i Trasa Północna; w Gorzowie Wlkp. - ul. Obotrycka). Rejestrowane tam sezonowe wahania poziomu stężenia NO2 były mniejsze niż w innych rejonach badań. W rejonie tych ulic równoważą się wpływy emisji z źródeł mobilnych, jakimi są pojazdy samochodowe o większej aktywności latem i źródeł grzewczych, oddziałujących intensywniej w okresie zimy. W rejonach miasta, gdzie występuje mniejszy ruch samochodów, okresowe zmiany stężenia dwutlenku azotu zarysowują się wyraźniej. Znacznie wyższe stężenia dwutlenku azotu rejestrowane są w okresie zimowym. Świadczy to o dominującym oddziaływaniu zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł grzewczych.

[Rys.III.2-6. jpg]
Rys.III.2-6. Rozkład stężeń dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze województwa lubuskiego
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w latach 2000 ÷ 2001


[Rys.III.2-7. jpg]
Rys.III.2-7.Rozkład stężeń dwutlenku azotu w powietrzu na obszarze województwa lubuskiego
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w latach 2000 ÷ 2001


Rys III.2-8. Rozkład stężeń dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze miasta Zielona Góra
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w 2001 r.



Rys.III.2-9. Rozkład stężeń dwutlenku azotu w powietrzu na obszarze miasta Zielona Góra
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w 2001 r.


[Rys.III.2-10. jpg]
Rys.III.2-10. Rozkład stężeń dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze miasta Gorzów Wlkp.
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w 2001 r.


[Rys.III.2-11. jpg]
Rys.III.2-11. Rozkład stężeń dwutlenku azotu w powietrzu na obszarze miasta Gorzów Wlkp.
opracowany na podstawie badań metodą pasywną przeprowadzonych w 2001 r.
"


Tab.III.2.10. Zestawienie stężeń średniodobowych dwutlenku siarki [µg/m 3]
określonych na podstawie pomiarów Inspekcji Sanitarnej w 2001 r.

2.4. Stan czystości powietrza w wybranych miastach w świetle badań wykonywanych przez służby sanitarne

    Wyniki pomiarów przeprowadzonych w województwie lubuskim w 2001 r. przez Inspekcję Sanitarną zestawiono w tabelach III.2.10 - III.2.12.
Zawierają one:
- najwyższe stężenia średniodobowe,
- średnią arytmetyczną stężeń średniodobowych,
- 98 percentyl stężeń średniodobowych.

2.4.1. Dwutlenek siarki

    Wyniki pomiarów stężenia dwutlenku siarki wykazują że w roku 2001 na żadnym ze stanowisk pomiarowych nie została przekroczona wartość perycentyla 98 i tym samym normy zostały dotrzymane. Najwyższe średniodobowe stężenie SO2 odnotowano w Gorzowie Wlkp. przy ul. Borowskiego - 23µg/m3 (15,3% wartości dopuszczalnej). Na stacji w Międzyrzeczu stwierdzono największą wartość stężenia średniorocznego - 4,3µg/m3, czyli 10,7% normy.
    Rysunek III.2.12 przedstawia wykres ilustrujący porównanie stężeń średniorocznych SO2 w latach 1999 - 2001. Z analizy wykresu wynika, że w roku 2001 na większości stacji odnotowano spadek stężeń SO2 w porównaniu do lat ubiegłych. Obniżenie wartości stężeń jest szczególnie widoczne na stanowisku w Zielonej Górze przy ul. Jasnej, natomiast niekorzystną tendencję wzrostu tego zanieczyszczenia można zaobserwować w Międzyrzeczu oraz w Gorzowie Wlkp. przy ul. Sybiraków i Wyczółkowskiego.

2.4.2. Dwutlenek azotu

    Na podstawie pomiarów NO2 wykonanych w 2001 r. można stwierdzić, że nie wystąpiło przekroczenie normy średniodobowej. Największą wartość percentyla 98 odnotowano na stanowisku w Gorzowie Wlkp. przy ul. Wodnej - wyniosła ona 94,1µg/m3 (62,7% wartości dopuszczalnej).
    Pomiary prowadzone przy ul. Wodnej wykazały natomiast przekroczenie normy średniorocznej obliczonej ze stężeń średniodobowych. Wartość stężenia średniorocznego wyniosła - 46,4µg/m3, co stanowi 116% normy. Nieznaczne przekroczenie dopuszczalnej wartości średniorocznej odnotowano również na stanowisku w Słubicach, gdzie wyniosło ono 43,9µg/m3 (109,7% normy). Na pozostałych stanowiskach warunki zostały dotrzymane.
    Rysunek III.2-13 przedstawia porównanie stężeń średniorocznych NO2 w latach 1999 - 2001. Podobnie jak w przypadku SO2 na większości stanowisk odnotowano spadek stężeń NO2.

2.4.3. Pył zawieszony

    Wyniki przeprowadzonych pomiarów pyłu zawieszonego wykazują, że w roku 2001 nie wystąpiły przekroczenia dopuszczalnych stężeń pyłu zawieszonego. Największą wartość percentyla 98 odnotowano w Gorzowie Wlkp. przy ul. Borowskiego - 96,7µg/m3 (77,4% wartości dopuszczalnej). Najwyższe stężenia średnioroczne obliczone ze stężeń średniodobowych stwierdzono na tym samym stanowisku - 20,2µg/m3 (50,5% normy).
    Analiza przedstawionego na rys. III.2-14 wykresu potwierdza (zaobserwowany również w przypadku NO2, SO2) spadek stężeń zanieczyszczeń pyłu zawieszonego w latach 2000 - 2001.


Rys.III.2-12.Porównanie stężeń średniorocznych SO 2 [ µg/m 3] w latach 1999--2001


Tab.III.2.11. Zestawienie stężeń średniodobowych dwutlenku azotu [µg/m 3]
określonych na podstawie pomiarów Inspekcji Sanitarnej w 2001 r.



Rys.III.2-13.Porównanie stężeń średniorocznych NO 2 [µg/m 3] w latach 1999--2001


Tab.III.2.12. Zestawienie stężeń średniodobowych pyłu zawieszonego [µg/m 3]
określonych na podstawie pomiarów Inspekcji Sanitarnej w 2001 r.


Rys.III.2-14. Porównanie stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego [µg/m 3] w latach 1999--2001

Podsumowanie

    Badania imisji zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego przeprowadzone w 2001 r. na terenie województwa lubuskiego, podobnie jak w latach ubiegłych wskazują, że największym zanieczyszczeniem powietrza odznaczają się obszary miejskie. Na terenach zurbanizowanych, w pobliżu ulic o dużym natężeniu ruchu komunikacyjnego rejestruje się ponadnormatywne stężenia dwutlenku azotu (w Gorzowie Wlkp. - ul. Wodna) i pyłu zawieszonego (w Zielonej Górze - ul. Kasprowicza) lub zbliżone do wartości dopuszczalnych stężeń (w Zielonej Górze - ul. Westerplatte). Na jakość powietrza wpływ ma również forma zabudowy terenu, wąskie, gęsto zabudowane dzielnice miasta ograniczają wymianę mas powietrza i sprzyjają kumulowaniu się zanieczyszczeń w przyziemnej warstwie atmosfery. Dlatego w dzielnicach o takim charakterze, (w przypadku miast lubuskich są to przede wszystkim centra miast) mierzone są wyższe stężenia zanieczyszczeń - dwutlenku siarki i pyłu zawieszonego, niż na obrzeżach miast. Poziom koncentracji obu tych zanieczyszczeń nie przekraczał jednak stężeń dopuszczalnych.
    Stan aerosanitarny rejonów pozamiejskich charakteryzował się niskimi stężeniami zanieczyszczeń pierwotnych. Stężenia dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i pyłu zawieszonego oraz tlenku węgla w rejonie przygranicznym występowały na poziomie dużo niższym od dopuszczalnych norm. Również badania prowadzone w rejonie południowej części województwa, gdzie mogą docierać zanieczyszczenia pochodzące z zakładów kompleksu górniczo - hutniczego rud miedzi, potwierdziły zachowanie warunków dopuszczalnych stężeń.
    W 2001 r. zarejestrowano przekroczenia dopuszczalnych stężeń ozonu, dotyczyło to zarówno stężeń dopuszczalnych określonych ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochrony roślin. Z badań wynika jednak, iż częstość występowania "epizodów" wysokiej koncentracji ozonu zmniejszył się w stosunku do lat ubiegłych.

Anna Lipka
Wojciech Jankowiak



 

2.5. Chemizm opadów atmosferycznych

    Poniższa informacja przygotowana została na podstawie publikacji: "Wyniki badań monitoringowych w województwie lubuskim w 2000 roku" opracowanej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział we Wrocławiu (Wrocław, 2001 r.).
    Monitoring chemizmu opadów atmosferycznych i depozycji zanieczyszczeń do podłoża, zgodnie z programem Państwowego Monitoringu Środowiska prowadzony jest na terenie całego kraju, w celu określenia rozkładu ładunków zanieczyszczeń wprowadzanych z mokrym opadem do podłoża - w ujęciu przestrzennym i czasowym. Systematyczne badania składu fizykochemicznego opadów oraz równoległe obserwacje i pomiary parametrów meteorologicznych dostarczają informacji o obciążeniu obszarów leśnych, gleb i wód powierzchniowych związkami zakwaszającymi, biogennymi i metalami ciężkimi deponowanymi z powietrza i tworzą podstawy do analiz istniejącego stanu. Nadzór nad działaniem systemu monitoringu chemizmu opadów sprawuje Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział we Wrocławiu. Oznaczenia wszystkich badanych parametrów wykonują laboratoria Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska.
    Na terenie województwa lubuskiego badania jakości wód opadowych prowadzone są na 2 stacjach meteorologicznych: w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze. Analizy laboratoryjne opadów wykonywane są w Laboratorium WIOŚ w Zielonej Górze.
    W skali kraju opad atmosferyczny zbierany jest do analiz składu chemicznego na 25 stacjach. Na podstawie danych z tych stacji oraz danych pomiarowych wysokości opadów z 162 punktów badawczych położonych na terenie kraju opracowywane są mapy rozkładu przestrzennego wielkości zanieczyszczeń zawartych w opadach oraz wielkości ich depozycji na terenie Polski i w jej poszczególnych regionach.
    Na wszystkich stacjach opad zbierany jest w sposób ciągły i analizowany w cyklach miesięcznych. Równolegle z poborem próbek opadu prowadzone są pomiary i obserwacje wysokości i rodzaju opadu, kierunku i prędkości wiatru oraz temperatury powietrza. Miesięczne próbki opadów analizowane są na zawartość związków kwasotwórczych, biogennych i metali, tj. na zawartość chlorków, siarczanów, azotynów i azotanów, azotu amonowego, azotu ogólnego, fosforu ogólnego, potasu, sodu, wapnia, magnezu, cynku, miedzi, żelaza, ołowiu, kadmu, niklu chromu i manganu. Kontrolowany jest także odczyn (pH) opadów, ich kwasowość oraz przewodność elektrolityczna właściwa.
    Masa zanieczyszczeń wprowadzana do podłoża przez opady atmosferyczne zależy głównie od stopnia zanieczyszczenia atmosfery oraz występujących warunków meteorologicznych, które są głównym czynnikiem modelującym wielość stężeń i ładunków mokrej depozycji zanieczyszczeń. Zróżnicowanie w czasie i przestrzeni wielkości opadów atmosferycznych, a przez to zmiennej ilości i jakości chemicznej wody opadającej na powierzchnię ziemi, wynika przede wszystkim z różnego źródłowo obszaru gromadzenia się zasobów wodnych i zanieczyszczeń w atmosferze, zmiennej wysokości występowania kondensacji pary wodnej, czasu trwania i natężenia występującego opadu oraz kierunku napływu mas powietrza. Tabele III.2.13 i III.2.14 przedstawiają zakresy i wartości średnie badanych zanieczyszczeń w próbkach miesięcznych opadów zebranych na stacjach w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze
    Skład chemiczny opadów atmosferycznych charakteryzował się zróżnicowaniem czasowym. Na podstawie analizy wielkości stężeń poszczególnych zanieczyszczeń w opadach w okresie chłodnym (X-III) i ciepłym (IV-IX) należy stwierdzić, że na obu stacjach w okresie chłodnym opady zawierały wyższą koncentrację chlorków, sodu, potasu, cynku, charakteryzowały się wyższym przewodnictwem właściwym i miały bardziej kwasowy charakter. Ponadto w miesiącach chłodnych w Gorzowie Wlkp. odnotowano wyższe stężenia siarczanów, azotynów i azotanów oraz azotu ogólnego, natomiast w Zielonej Górze wyższą koncentrację ołowiu i chromu. W okresie ciepłym badane opady, zarówno W Gorzowie Wlkp. jak i w Zielonej Górze, odznaczały się większą zawartością wapnia, miedzi, kadmu, niklu, manganu i azotu amonowego. W tym czasie w Gorzowie Wlkp. odnotowano wyższą niż w okresie chłodnym zawartość ołowiu i substancji biogennych w postaci związków fosforu, a w Zielonej Górze wyższe stężenie siarczanów, związków azotowych (N-NO2, N-NO3, Nog) oraz żelaza.
    Większa kwasowość opadów w okresie chłodnym wynika przede wszystkim ze spalania w tym czasie większej ilości węgla w kotłowniach, elektrociepłowniach i gospodarstwach domowych oraz związanego z tym wzrostu emisji zanieczyszczeń kwasotwórczych (SO2 i NO2). Wzrost stężenia - w okresie ciepłym - związków azotu i fosforu w opadach wiąże się ze stosowaniem nawozów, które przenoszone przez wiatr rozprzestrzeniają się na duże odległości.


Tab.III.2.13. Zakres stężeń oraz średnie wartości zanieczyszczeń
w próbkach miesięcznych opadów w Zielonej Górze



Tab.III.2.14. Zakres stężeń oraz średnie wartości zanieczyszczeń
w próbkach miesięcznych opadów w Gorzowie Wlkp.



Rys.III.2-15. Przestrzenny rozkład ładunków siarczanów wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg SO4-2/ha*rok)



Rys.III.2-16. Przestrzenny rozkład ładunków azotanów i azotynów wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg N/ha*rok)



Rys.III.2-17. Przestrzenny rozkład ładunków azotu ogólnego wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg N/ha*rok)



Rys.III.2-18. Przestrzenny rozkład ładunków fosforu ogólnego wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg P/ha*rok)



Rys.III.2-19. Przestrzenny rozkład ładunków cynku wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Zn/ha*rok)



Rys.III.2-20. Przestrzenny rozkład ładunków miedzi wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Cu/ha*rok)


Rys.III.2-21.Przestrzenny rozkład ładunków ołowiu wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg Pb/ha*rok)



Rys.III.2-22.Przestrzenny rozkład ładunków jonu wodorowego wniesionych przez opady atmosferyczne w 2000 r.
na obszar poszczególnych powiatów woj. lubuskiego (ładunek jednostkowy w kg H+/ha*rok)

    W zależności od koncentracji danego wskaźnika zanieczyszczenia w opadzie atmosferycznym oraz ilości opadu wprowadzana jest na obszar województwa odpowiednia wielkość depozytu zanieczyszczeń. Na ilość deponowanego do podłoża zanieczyszczenia wpływ ma ilość wód opadowych. W miesiącach o nieznacznej ilości opadów deponowane ładunki zanieczyszczeń były znacząco mniejsze niż w miesiącach o dużej sumie opadów.
    Wyniki badań składu chemicznego opadów atmosferycznych oraz pomiarów ilości wód opadowych poddano analizie przy użyciu komputerowego systemu informacji przestrzennej (GIS). Na podstawie tych danych oszacowano wielkości ładunków jednostkowych i całkowitych badanych zanieczyszczeń obciążających województwo lubuskie i jego poszczególne powiaty.
    Największym ładunkiem badanych zanieczyszczeń w województwie lubuskim został obciążony powiat świebodziński, z najwyższym - w porównaniu do obciążenia pozostałych powiatów - ładunkiem magnezu. Najmniejsze obciążenie powierzchniowe wystąpiło w powiecie żagańskim, z najniższym - w stosunku do pozostałych powiatów - obciążeniem ładunkami siarczanów, chlorków, azotu amonowego, azotu ogólnego, fosforu ogólnego, potasu, wapnia, magnezu, cynku, niklu, chromu i manganu.
    Przestrzenny rozkład ładunków zanieczyszczeń wniesionych z opadami atmosferycznymi na obszar poszczególnych powiatów województwa lubuskiego ilustrują rysunki od III.2-15 do III.2-22.


Tab.III.2.15 . Roczne wielkości ładunków zanieczyszczeń wnoszonych
z opadami atmosferycznymi w 2000 r. na teren województwa lubuskiego

    Roczny ładunek jednostkowy badanych zanieczyszczeń zdeponowany na obszar województwa lubuskiego był większy niż średni dla całego obszaru Polski.
W porównaniu do roku 1999 obciążenie powierzchniowe województwa lubuskiego w 2000 r. zanieczyszczeniami wniesionymi z atmosfery przez opad mokry wzrosło o 30,1%. Roczny ładunek jednostkowy azotynów i azotanów był większy o 20,5%, ładunek azotu amonowego o 25,7%, azotu ogólnego o 23,8%, kwasowości o 75,3%, potasu o 21,6%, wapnia o 5,9%, ołowiu o 8,2%, niklu o 78,9%, manganu o 61,0% i wolnych jonów wodorowych o 62,1%. Ładunki siarczanów i żelaza kształtowały się na podobnym poziomie jak w 1999 roku, a mniejsze ładunki stwierdzono w przypadku: chlorków o 13,0%, fosforu ogólnego o 22,9%, sodu o 18,2, magnezu o 34,3%, cynku o 21,9%, miedzi o 12,7%, kadmu o 35,0% i chromu o 29,6%.

Anna Lipka





3. Główne problemy i tendencje ochrony powietrza

    Przy opracowywaniu tego rozdziału posłużono się danymi publikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny. Wartości emisji zanieczyszczeń przedstawiono dla zakładów szczególnie uciążliwych zlokalizowanych na terenie woj. lubuskiego. W celu dokładniejszego zobrazowania wyników dot. emisji zanieczyszczeń podano liczbę zakładów, dla których została określona emisja łączna.
    GUS przy szacowaniu łącznej emisji zanieczyszczeń, zarówno z terenu województwa, jak i Polski, brał pod uwagę tylko zakłady uciążliwe. Nie uwzględniano emisji pochodzącej z niewielkich zakładów przemysłowych, kotłowni lokalnych oraz palenisk domowych.
    Analizując dane przedstawione w poniższych tabelach należy stwierdzić, że na przestrzeni lat 1998-2000 obserwuje się tendencję zmniejszania wielkości emisji zanieczyszczeń do powietrza. Tendencja ta dotyczy zarówno obszaru całej Polski, jak i województwa lubuskiego. Emisja zanieczyszczeń pochodząca z terenu woj. lubuskiego wynosi ok. 0,9% ogólnej emisji z terenu kraju.

Zdzisława Marcińczuk


Tab.III.3.1. Liczba zakładów uciążliwych w latach 1998 ÷2000


Tab.III.3.2. Emisja pyłów przez zakłady szczególnie uciążliwe w latach 1998 ÷2000


Tab.III.3.3. Emisja gazów przez zakłady szczególnie uciążliwe w latach 1998 ÷2000