do góry

STAN ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2001 ROKU

II. ODPADY


Budowa składowiska odpadów CZG-12 w Długoszynie



1. Nowe uregulowania prawne dotyczące gospodarki odpadami

    Z dniem 1 października 2001 r. weszły w życie nowe przepisy regulujące korzystanie ze środowiska, określające między innymi obowiązki podmiotów gospodarczych w zakresie gospodarki odpadami.
    Zasadniczymi aktami prawnymi w dziedzinie ochrony środowiska przed odpadami są Prawo ochrony środowiska oraz ustawa o odpadach, a także - obowiązująca od 1996 r. - ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ww. ustawy określają obowiązki wszystkich posiadaczy odpadów - począwszy od wytwórców odpadów, poprzez posiadaczy odpadów prowadzących działalność w zakresie ich odzysku, zbierania, transportu, aż do prowadzących ich unieszkodliwianie. Szczegółowo zostały uregulowane zasady składowania i magazynowania odpadów, a także ich termicznego przekształcania. Ustawa o odpadach zawiera ponadto szczególne zasady gospodarowania niektórymi rodzajami odpadów - są to m.in. odpady zawierające PCB, oleje odpadowe, baterie i akumulatory, komunalne osady ściekowe. Przepisy regulują również międzynarodowy obrót odpadami. Wprowadzona została nowa klasyfikacja odpadów.
    Nowością w przepisach dot. ochrony środowiska przed odpadami są obowiązujące od 1 stycznia 2002 r. przepisy dot. opakowań i odpadów opakowaniowych (ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych) oraz ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej. Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych określa wymagania, jakim muszą odpowiadać opakowania oraz sposoby postępowania z opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w aspekcie ochrony środowiska i zdrowia ludzi. Przepisy zawierają obowiązki zarówno producentów, importerów i eksporterów opakowań oraz produktów w opakowaniach, jak i sprzedawców i użytkowników produktów w opakowaniach. Określone zostały również poziomy odzysku i recyklingu opakowań oraz niektórych produktów (m.in. akumulatory, baterie, oleje, lampy wyładowcze, opony, urządzenia klimatyzacyjne, chłodnicze i zamrażające). Czynnikiem "wspomagającym" przestrzeganie przepisów zawartych w ww. ustawie jest opłata produktowa, która wnoszona będzie przez przedsiębiorców lub organizacje nie dopełniających obowiązków w zakresie odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych.
    Przepisy dotyczące gospodarki odpadami zawarte są w niżej wymienionych przepisach (stan na 20 czerwca 2002 r.):
- ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z p.zm.), - ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628),
- ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085),
- ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 z p.zm.),
- ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. Nr 63, poz. 638),
- ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. Nr 63, poz. 639),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1736), - rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie rodzajów odpadów lub ich ilości, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów, oraz kategorii małych i średnich przedsiębiorstw, które mogą prowadzić uproszczoną ewidencję odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1735),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu informacji podawanych przy rejestracji przez posiadaczy odpadów zwolnionych z obowiązku uzyskiwania zezwoleń oraz sposobu rejestracji (Dz. U. Nr 152, poz. 1734),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów innych niż niebezpieczne oraz rodzajów instalacji i urządzeń, w których dopuszcza się ich termiczne przekształcanie (Dz. U. Nr 18, poz. 176), - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453 z p.zm.),
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2001 r. w sprawie stawek opłat produktowych (Dz. U. Nr 116, poz. 1235),
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719),
- rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 7 stycznia 1998 r. w sprawie określenia rodzajów odpadów, których wykorzystanie uprawnia do zwolnienia od podatku dochodowego, oraz szczegółowych zasad ustalania wartości odpadów wykorzystywanych w procesie produkcji (Dz. U. Nr 8, poz. 29),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów niebezpiecznych dopuszczonych do przywozu z zagranicy (Dz. U. Nr 15, poz. 146),
- rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 kwietnia 1998 r. w sprawie określenia listy odpadów, których przywożenie z zagranicy nie wymaga zezwolenia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 47, poz. 299 z p.zm.),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca 1999 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w międzynarodowym obrocie odpadami (Dz. U. Nr 69, poz. 768),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie warunków i zakresu dostępu do wojewódzkiej bazy danych dotyczącej wytwarzania i gospodarowania odpadami (Dz. U. Nr 152, poz. 1738),
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie niezbędnego zakresu informacji objętych obowiązkiem zbierania i przetwarzania oraz sposobu prowadzenia centralnej i wojewódzkiej bazy danych dotyczącej wytwarzania i gospodarowania odpadami (Dz. U. Nr 152, poz. 1740).





2. Gospodarowanie odpadami komunalnymi i przemysłowymi

    W myśl nowej ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, odpady komunalne definiuje się jako odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.
    Nadal najpopularniejszą jak dotąd metodą zagospodarowania odpadów komunalnych jest ich składowanie na wysypiskach. Znaczna część składowisk województwa lubuskiego, zwłaszcza tych starych, eksploatowana jest bez uregulowanej strony formalno-prawnej. Wysypiska te nie posiadają odpowiedniego zabezpieczenia podłoża i możliwości odprowadzania odcieków, nie posiadają drenażu, urządzeń do odgazowywania, a także piezometrów, dzięki którym można określić ewentualny wpływ na środowisko przyrodnicze. Niejednokrotnie na składowiskach komunalnych brak jest odpowiedniego nadzoru, a także specjalistycznych wag niezbędnych do ewidencji przywożonych odpadów.
    Na terenie województwa lubuskiego eksploatowanych jest 48 składowisk komunalnych, na których w 2001 r. zdeponowano ok. 333,4 tys. Mg odpadów komunalnych (tabela II.2.1.). Z tego 8 z nich nie posiadało uregulowanej strony formalno-prawnej, a w przypadku 5 wysypisk regulacja prawna była niepełna. W III i IV kwartale 2001 r. zamknięto i przeprowadzono prace rekultywacyjne w miejscowościach: Białków i Ośno Lubuskie oraz zrekultywowano wysypisko w Długoszynie.
    W 2001 r. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska skontrolował 21 składowisk odpadów komunalnych. W wyniku stwierdzonych nieprawidłowości wydano zarządzenia pokontrolne zobowiązujące użytkowników składowisk do ich wyeliminowania.

    Najbardziej nie uporządkowana gospodarka odpadami komunalnymi w północnej części województwa prowadzona jest na terenie powiatu sulęcińskiego. Spośród pięciu eksploatowanych wysypisk tylko jedno - w Długoszynie (gmina Sulęcin) posiadało uregulowaną stronę formalno-prawną. Od lipca 2001 r. do końca roku na wysypisku tym prowadzono prace rekutywacyjne. Prace te obejmowały m.in. zabudowę sieci poziomej i pionowej odgazowującej złoże odpadów oraz uformowanie wierzchowiny składowanych odpadów.
    Obecnie w celu uniknięcia wysokich kosztów związanych z budową nowych składowisk, spełniających wszelkie wymogi przepisów ochrony środowiska, niektóre gminy nawiązują współpracę i budują jedno wspólne składowisko komunalne dla kilku gmin. Takim przykładem na terenie województwa lubuskiego jest Celowy Związek Gmin CZG-12, który buduje składowisko odpadów komunalnych w Długoszynie dla 14 gmin.


Tab.II.2.1.a/b Charakterystyka składowisk odpadów komunalnych na terenie województwa lubuskiego w 2001 roku

Objaśnienia:
*     rekultywacja eksploatowanej kwatery
**    zamknięcie i rekultywacja składowiska
+    uregulowana strona formalnoprawna
-     brak uregulowań formalnoprawnych
+/-  niepełna regulacja formalnoprawna


    Ustawa o odpadach nie definiuje pojęcia odpadów przemysłowych, jednak dla podkreślenia specyfiki tej grupy odpadów, a także miejsca ich powstawania, wyodrębniono ten rodzaj odpadów spośród innych grup. W odróżnieniu od odpadów komunalnych, które związane są z bytowaniem człowieka, odpady przemysłowe powstają w wyniku różnych procesów technologicznych.
    W 2001 roku na terenie województwa lubuskiego wytworzono ogółem 802,4 tys. Mg odpadów przemysłowych. Z ogólnej ich ilości wykorzystano gospodarczo 703,0 tys. Mg odpadów (87,6%). Unieszkodliwieniu poddano 87,6 tys. Mg odpadów (10,9%), z czego termicznie unieszkodliwiono 7,0 tys. Mg (0,9%), poddano kompostowaniu 1,0 tys. Mg (0,1%), a na składowiskach zdeponowano 75,4 tys. Mg (9,4%). W porównaniu z rokiem 2000 ilość wytworzonych odpadów zmniejszyła się o blisko 7,7%. Jednocześnie wzrósł procentowy udział odpadów wykorzystywanych gospodarczo o 0,9%, natomiast o ok. 2% zmalała ilość odpadów unieszkodliwianych.





3. Monitoring odpadów niebezpiecznych

    Monitoring gospodarki odpadami niebezpiecznymi obejmuje dane o odpadach wytworzonych, wykorzystanych, unieszkodliwionych i składowanych. Informacje te gromadzone są w komputerowej bazie danych SIGOP-W. W 2001 r. systemem ankietowym zebrano informacje od 184 największych w województwie "wytwórców" odpadów niebezpiecznych. Bilans odpadów niebezpiecznych dla 2001 r. sporządzono w oparciu o klasyfikację zawartą w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 24 grudnia 1997 r. w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz. U. Nr 96, poz. 592). Należy jednak zaznaczyć, że od 1 października 2001 r. weszły nowe uregulowania prawne, w tym nowe definicje odpadów niebezpiecznych oraz nowy katalog odpadów niebezpiecznych.
    W 2001 roku na terenie województwa lubuskiego wytworzono łącznie 8363,6 Mg odpadów niebezpiecznych. Największą ich ilość stanowiły odcieki ze składowisk (89,6%). Pozostałe odpady to głównie odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej (4,2%) oraz odpadowe oleje smarowe (2,8%).
    Z ogólnej ilości wykorzystano gospodarczo 3441,4 Mg odpadów niebezpiecznych, co stanowi ok. 41,1%, unieszkodliwiono 4881,2 Mg (58,4%), 27,1 Mg (0,3%) złożono na składowiskach, zaś pozostałą ilość 14,9 Mg (0,2%) przejściowo zgromadzono w celu późniejszego wykorzystania, bądź unieszkodliwienia. W całości wykorzystano odpady z przemysłu fotograficznego (do których zalicza się również odpady szpitalne z pracowni rentgenowskich), odpady olejowe oraz odpadowe roztwory kwaśne.


Wnętrze sortowni odpadów Zakładu Utylizacji
Odpadów Komunalnych w Długoszynie


    Prawie w całości wykorzystano odpadowe oleje smarowe (w tym przekładniowe i silnikowe), a także baterie i akumulatory. Unieszkodliwiono lub wykorzystano w całości odcieki ze składowisk. Również w całości unieszkodliwiono sole odpadowe i ich roztwory, odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania farmaceutyków, odpady z odtłuszczania metali i konserwacji maszyn, zużyte urządzenia i ich elementy, odpady z czyszczenia zbiorników magazynowych i cystern transportowych oraz odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki weterynaryjnej. Ponadto w większości unieszkodliwiono odpady ciekłe i szlamy z obróbki i powlekania metali, świetlówki, jak również odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej. Na składowiska trafiły w głównej mierze odpady z grupy popiołów lotnych i innych odpadów z czyszczenia spalin. Najwięcej odpadów niebezpiecznych złożono w deponatorze w Chróściku (ok. 16,6 Mg).


Rys.II.3-1.
Ilość odpadów niebezpiecznych wytworzonych, wykorzystanych i unieszkodliwionych
na terenie województwa lubuskiego w latach 2000 -2001



Tab.II.3.1 .
Ilość i sposób postępowania z odpadami niebezpiecznymi wytworzonymi w latach 2000 -2001

    Najwięcej odpadów niebezpiecznych powstało w powiatach:
- zielonogórskim ziemskim - 3141,3 Mg, czyli około 37,6% wszystkich zewidencjonowanych w bazie odpadów,
- gorzowskim grodzkim - 2859,5 Mg (34,2%),
- żarskim - 1918,5 Mg (22,9%),
- zielonogórskim grodzkim - 212,8 Mg (2,5%).
    Termiczne unieszkodliwienie odpadów przemysłowych (w tym niebezpiecznych) odbywa się w spalarni, znajdującej się na terenie Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. oraz w spalarni zakładowej na terenie przedsiębiorstwa NOVITA S.A. w Zielonej Górze. Odcieki ze składowiska w Chróściku unieszkodliwiane są w Miejskiej Oczyszczalni Ścieków w Gorzowie Wlkp. (2592,0 Mg). Część odpadów kierowana jest do utylizacji poza obszar województwa, np. do Zakładu Termicznej Utylizacji Odpadów Szpitalnych w Krakowie.
    Do największych wytwórców odpadów niebezpiecznych w woj. lubuskim w 2001 roku zaliczali się:
- ROCKWOOL POLSKA Sp. z o.o. w Cigacicach - 3135,6 Mg odpadów niebezpiecznych (odcieki ze składowiska odpadów),
- Zakład Utylizacji Odpadów w Gorzowie Wlkp. - 2592,0 Mg (odcieki ze składowiska w Chróściku),
- Przedsiębiorstwo Komunalne PEKOM S.A. w Żarach - 1881,2 Mg (odcieki ze składowiska odpadów w Żarach),
- Szpital Wojewódzki SP ZOZ w Zielonej Górze - 150,9 Mg (odpady szpitalne),
- Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki nr 2 w Gorzowie Wlkp. - 64,5 Mg (odpady szpitalne),
- Zakłady Włókien Chemicznych STILON w Gorzowie Wlkp. - 54,4 Mg (inne oleje smarowe oraz inne odpady olejowe),
- PUH Eko-Dejs w Gorzowie Wlkp. - 50,5 Mg (inne oleje smarowe).
    W 2001 r. z magazynów położonych na terenie województwa lubuskiego i deponatora w Gorzowie Wlkp. wywieziono 39,86 Mg odpadów pestycydowych (z magazynów - 30,82 Mg i deponatora - 9,04 Mg). Większość tych odpadów - w ilości 36,64 Mg - została zutylizowana w spalarni Idaver w Belgii.
    Podsumowując można stwierdzić, że na terenie województwa lubuskiego gospodarka odpadami niebezpiecznymi powstającymi w procesach produkcyjnych jest prowadzona w sposób prawidłowy. Gorzej przedstawia się sytuacja w małych firmach oraz u użytkowników indywidualnych. Ze względu na brak łatwo dostępnych punktów gromadzenia tych odpadów, odpady niebezpieczne przedostają się wraz ze strumieniem odpadów komunalnych na składowiska, stwarzając tym samym duże zagrożenie dla środowiska.





4. Główne problemy i tendencje gospodarki odpadami

    Odpady stały się jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla ludzi i środowiska przyrodniczego, zwłaszcza dla wód powierzchniowych i podziemnych oraz gleb. Dlatego racjonalna gospodarka odpadami i minimalizacja ich wytwarzania stała się w ostatnich latach jednym z najważniejszych aspektów w dziedzinie ochrony środowiska. W związku ze staraniem Polski o przyjęcie do Unii Europejskiej wystąpiła konieczność dostosowania naszego prawodawstwa do przepisów unijnych. Dotyczy to również uregulowań prawnych w zakresie gospodarki odpadami.


fot. arch.
Wysypisko odpadów w Cybince przed rekultywacją



Wysypisko odpadów w Cybince po rekultywacji

    Stan gospodarki odpadami komunalnymi na terenie województwa lubuskiego jest niezadowalający. Istnieje szereg składowisk komunalnych nie spełniających w pełni wymogów ochrony środowiska, a także znaczna ilość tzw. "dzikich" wysypisk. Problemem jest również wdrożenie sposobu selektywnej zbiórki odpadów w miejscu ich powstawania. Dlatego w w celu poprawy gospodarki odpadami komunalnymi na terenie województwa istnieje konieczność podjęcia działań uświadamiających społecznościom lokalnym potrzeby ochrony środowiska przed odpadami, celowości selektywnej zbiórki odpadów, a także dążenia do minimalizacji ich wytwarzania i składowania. Ponadto istnieje konieczność udzielania pomocy samorządom (zarówno finansowej, jak i organizacyjnej) przy budowie nowych składowisk, spełniających wszelkie wymogi przepisów ochrony środowiska, a także w rozwiązywaniu problemów gospodarki odpadami i pojawiających się coraz częściej konfliktów ekologicznych. Należy usprawnić system selektywnej zbiórki odpadów w miejscu ich powstawania oraz ich recyklingu, a także podejmować działania zmierzające do wdrożenia innych metod unieszkodliwiania (utylizacja termiczna) i wykorzystania (kompostowanie).
    Przykładem dążeń do rozwiązania problemu jest oddanie do użytku na początku 2001 r. Stacji Sortowania Odpadów Użytkowych w Zielonej Górze, w której oddziela się głównie makulaturę, szkło i tworzywa sztuczne. Jako kolejny przykład można podać Celowy Związek Gmin CZG -12 powstały w 1996 r. Do zadań Związku należy kompleksowe rozwiązanie gospodarki odpadami na terenie 14 gmin mu podległych, a także budowa nowoczesnego Zakładu Utylizacji Odpadów w m. Długoszyn (gmina Sulęcin). Rozwiązania te dotyczą przede wszystkim likwidacji nielegalnych miejsc składowania odpadów, działalności edukacyjnej (głównie wśród dzieci i młodzieży), a także selektywnej zbiórki odpadów. Należy także wspomnieć o Zakładach Utylizacji Odpadów w Gorzowie Wlkp. oraz w Zielonej Górze, w których prowadzony jest system segregowania i kompostowania odpadów komunalnych.
    Gospodarka odpadami niebezpiecznymi powstającymi w procesach produkcyjnych u większych wytwórców odbywa się w sposób prawidłowy. Odpady te są w głównej mierze unieszkodliwiane, bądź powtórnie wykorzystywane. Tylko niewielka ich część (zaledwie ok. 0,3%) jest składowana. Taki sposób postępowania z odpadami niebezpiecznymi jest zgodny z obecną hierarchią zasad postępowania z odpadami (minimalizacja lub eliminacja powstawania, wykorzystanie odpadów jako źródła energii i ostateczna opcja - składowanie). Gorzej przedstawia się sytuacja w małych firmach oraz u użytkowników indywidualnych, gdzie m. in. ze względu na brak łatwo dostępnych punktów gromadzenia tych odpadów, odpady niebezpieczne przedostają się wraz ze strumieniem odpadów komunalnych na składowiska, stwarzając poważne zagrożenie dla środowiska.
    Nowe uregulowania prawne wprowadzają konieczność wdrożenia systemowych rozwiązań w gospodarce odpadami na terenie województwa. Duża rola w tym zakresie przypadnie organom Inspekcji Ochrony Środowiska, które będą prowadzić nadzór i kontrolę podmiotów korzystających ze środowiska na każdym etapie gospodarki odpadami.

Ewa Chrustek,
Marzena Masłowska