WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA

W ZIELONEJ GÓRZE

 

JEZIORO RUDNO

 

KOMUNIKAT O JAKOŚCI WÓD

W 1999 r

 

 

WYDZIAŁ MONITORINGU

Zielona Góra październik 2000
Licznik odwiedzin: 4

Ostatnia aktualizacja 2001-04-18
Przez Wojciech Konopczyński
E-mail:
wojkon02@poczta.onet.pl

 


S P I S T R E Ś C I

I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA RUDNO

1.- Wstęp

2.- Położenie geograficzne jeziora

3.- Morfometria

4.- Roślinność

5.- Hydrologia

6.- Charakterystyka zlewni

7.- Użytkowanie jeziora

8. - Źródła zanieczyszczeń wód

9.- Warunki meteorologiczne

10.- Ocena podatności wód jeziora na degradację

II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA RUDNO

1.- Warunki termiczno-tlenowe jeziora

2.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

3.- Wyniki badań fiz-chem. i bakteriologicznych wód jeziora

4.- Wyniki badań hydrobiologicznych

5.- Ocena stanu czystości wód jeziora

III. WNIOSKI

IV. WYKORZYSTANE MATERIAŁY

spis rysunków:

Rys nr 1 Lokalizacja jeziora

Rys nr 2 Plan batymetryczny

Rys nr 3 Zlewnia jeziora

Rys nr 4 Wykresy termiczno tlenowe

spis tabel:

Tabela nr 1. Dane ogólne

Tabela nr 2. Dane morfometryczne

Tabela nr 3. Wykaz izobat jeziora

Tabela nr 4. Informacja o roślinności jeziora

Tabela nr 5. Cieki związane z jeziorem

Tabela nr 6. Dane o zlewni

Tabela nr 7. Informacje o użytkowniu jeziora

Tabela nr 8. Źródła zanieczyszczeń jeziora

Tabela nr 9. Ocena podatności na degradację

Tabela nr 10. Warunki termiczno - tlenowe jeziora

Tabela nr 11. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - cieki

Tabela nr 12. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

Tabela nr 13. Dodatkowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

Tabela nr 14. Wyniki badań hydrobiologicznych

Tabela nr 15. Ocena stanu czystości wód jeziora

załączniki:

Załącznik nr 1. Kopia karty batymetrycznej jeziora IRŚ Olsztyn

Załącznik nr 2. Kopia planu batymetrycznego jeziora IRŚ Olsztyn

 

 

 


I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA RUDNO

1.- Wstęp

W 1999 roku przeprowadzono badania jakości wód jeziora Rudno w systemie monitoringu regionalnego. System ten opiera się na okresowych (zwykle 5 letnich) badaniach wybranych jezior wiosną i latem. Poprzednio wody jeziora badane były w latach 1991 i 1993. Woda jeziora w 1999 r. kontrolowana była w trzech plosach. Dodatkowo badaniem stanu czystości objęto dopływy i odpływ jeziora. Zakres analiz i badań był zgodny z "Systemem Oceny Jakości Jezior" opracowanym przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Poniżej przedstawiono wyniki badań w formie komunikatu o jakości wód jeziora w 1999 r.

2.- Położenie geograficzne jeziora

Jezioro Rudno (Orchowe, Rudzieńskie) położone jest na 52°00' szerokości geograficznej i 15°59' długości geograficznej i na wysokości 55,00 m npm. , na terenie Powiatu Nowosolskiego w gminie Kolsko. Jezioro Rudno posiada urozmaiconą linię brzegową z szeregiem zatok i półwyspów. Najbardziej charakterystycznym dla jeziora jest półwysep na północ od m. Jesionka głęboko wchodzący w jezioro i dzielący go na dwie części , plos Rudzieński i plos Jesieński. Jednocześnie linia przebiegająca wzdłuż półwyspu i dalej w linii prostej na drugi brzeg jeziora rozgranicza administracyjnie jezioro na dwie części należącą do województwa lubuskiego i województwa wielkopolskiego. Jezioro zlokalizowane jest na terenie Pradoliny Warciańsko - Odrzańskiej mezoregionu Kotliny Kargowskiej.

Pradolina Warciańsko-Odrzańska położona jest w obrębie form związanych z ostatnim zlodowaceniem. Długość makroregionu w granicach Polski przekracza 220 km a powierzchnia wynosi 2 102 km2 . Poza granicami kraju ciągnie się on jeszcze na przestrzeni ok. 100 km, ku północno zachodowi, po Berlin. Szerokość regionu zmienia się od kilku do kilkunastu kilometrów. Kotlina Kargowska przedstawia rozległą piaszczystą równinę o powierzchni 624 km2, powstałą w miejscu, gdzie sandr Bruzdy Zbąszyńskiej dochodzi do pradoliny. Forma doliny jest tu zatarta. Powierzchnia równiny urozmaicona jest wałami wydm i porośnięta lasami. Na płaskim terenie wody Obrzycy bifurkują, kierując się na północ do rynny zbąszyńskiej i na zachód do doliny Odry. Naturalne cieki są uregulowane i przekształcone w kanały. Region jest słabo zaludniony. Głównym ośrodkiem jest Kargowa.[Kondracki 1987 r.]

Tabela nr 1. Dane ogólne

D A N E O G Ó L N E
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Województwo LUBUSKIE
Powiat nowosolski
Gmina Kolsko
Typ gminy gmina wiejska
Województwo WIELKOPOLSKIE
Powiat wolsztyński
Gmina Wolsztyn
Typ gminy gmina miejsko - wiejska
Lokalizacja
Makroregion Pradolina Warciańsko-Odrzańska
Mezoregion Kotlina Kargowska
Wysokość n.p.m. 55,0 m
Szerokość geog. 52°00'
Długość geog. 15°59'
Dorzecze Obrzyca
  Odra
  Bałtyk

 

Rys nr 1 Lokalizacja jeziora

 

3.- Morfometria

Według danych z karty batymetrycznej sporządzonej w 1961 roku przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (PR-3/4-90/59) jezioro Rudno jest zbiornikiem o powierzchni 163,0 ha, objętości wód 6 590,4 tys m3, długości maksymalnej 2550 m, szerokości 1150 m, długości efektywnej 1600 m, szerokości efektywnej 1150 m, wskaźniku wydłużenia 2,2, średniej szerokości 640 m, głębokości maksymalnej 9,1 m, głębokości średniej 4,05, głębokości względnej 0,0071 m i wskaźniku głębokości 0,44, linia brzegowa wynosi 8800 m., rozwój linii brzegowej 54 m/ha.

Tabela nr 2. Dane morfometryczne

DANE MORFOMETRYCZNE
Rok pomiarów 1959
Źródło Źródło Inst.Rybactwa Śródl.
nr.jez. (IRŚ) PR-3/4-90/59
Powierzchnia zwierciadła 163,0 ha
Powierzchnia wysp 0,0 ha
Głębokość maksymalna 9,1 m
Głębokość średnia 4,1 m
Objętość 6590,4 tys m3
Długość maksymalna 2550 m
Szerokość maksymalna 1150 m
Długość efektywna 1600 m
Szerokość efektywna 1150 m
Linia brzegowa ogółem 8800 m
Linia brzegowa wysp 0 m

Na jeziorze nie występują wyspy. Brzeg jeziora ma wyraźny charakter klifowy, zdeformowany sztucznie w obrębie ośrodków wczasowych. Płaskim jest jedynie na niewielkich odcinkach gdzie dolina rzeki Obrzycy zlewa się z jeziorem przy kanale łączącym jezioro Rudno z jeziorem Wilcze. Na odcinku brzegu klifowego wyraźnie kształtuje się strefa abrazyjna z rozwiniętym eulitoralem i epilitoralem kończącym się klifem, którego górna krawędź wznosi się nad lustro wody w jeziorze na kilka metrów. Od strony wschodniej, w rejonie miejscowości Rudno, brzeg jeziora zlewa się z pagórkami wydmowymi, których wierzchołki wznoszą się nad poziom zwierciadła wody w jeziorze do 10 m. Platforma przybrzeżna, której zasięg pokrywa się z porostem roślinności zanurzonej jest stosunkowo szeroka i zajmuje około 38 ha. Jest ona wyraźnie poszerzona przy dopływie rz. Obrzycy, w zatokach oraz dopływie z jeziora Wilcze. Na ukształtowanie dna misy jeziora mają duży wpływ wpadające do niego rzeki Obrzyca, Południowy Kanał Obry i odpływ z jeziora Wilcze tworząc wyraźne stożki napływowe sięgające kilkadziesiąt metrów w głąb jeziora. Dno misy jeziora jest bardzo regularne wysłane warstwą osadów dennych których miąższość dochodzi do 0,5 m. Tak wykształcone dno jest dogodne do odłowu ryb, lecz utrudnia żerowanie rybom karpiowatym.

 

Rys nr 2 Plan batymetryczny

 

Tabela nr 3. Wykaz izobat jeziora

W Y K A Z - I Z O B A T - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Rok pomiaru: 1959
Izobata Powierzchnia określona Objętość warstwy między
[m] izobatą [ha] izobatami [tys.m3]
0 163  
    1559,3
1 149  
    2048,5
2,5 124,5  
    2251,7
5 59,6  
    700
7,5 5,8  
    30

 

4.- Roślinność

Według pomiarów przeprowadzonych w 1959 r przez IRŚ w Olsztynie roślinność wynurzona zajmowała około 10,7 ha co stanowiło 6,5 % powierzchni zwierciadła wody i 76,2 % długości linii brzegowej.

Tabela nr 4. Informacja o roślinności jeziora

I N F O R M A C J E --- O --- R O Ś L I N N O Ś C I --- J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Rok pomiaru : 1959
Źródło danych : Inst.Rybactwa Śródl.
ROŚLINNOŚĆ WODNA WYNURZONA
powierzchnia : 10,7 ha
% pow. zwierciadła wody : 6,5 %
% dług. linii brzegowej : 76,2 %

Według opisu z 1980 roku (Lenartowski 1980) roślinność zanurzona występowała do głębokości 2,5 m. Jej zasięg wyznaczała granica strefy litoralu zajmująca powierzchnię ok. 38 ha, co stanowiło 24 % ogólnej powierzchni jeziora. Roślinność wynurzona reprezentowana była przez trzcinę pospolitą, pałkę wąskolistną, tatarak i sitowie jeziorne i nadal zajmowała powierzchnię około 10,7 ha co stanowiło 6,5 % ogólnej powierzchni jeziora. Roślinność wynurzona wraz z roślinnością o liściach pływających zajmowała powierzchnię około 20 ha co stanowiło ok. 12 % powierzchni jeziora. Pozostała powierzchnia strefy litoralu (7ha) stanowiąca ok. 5 % ogólnej powierzchni jeziora była pozbawiona roślinności. Występująca w jeziorze roślinność zanurzona reprezentowana była przez wywłócznik kłosowy, rogatek szorstki, grążel żółty, grzybień biały, rdestnicę przeszytą i połyskującą. Mała głębokość jeziora, ciepła, żyzna i dobrze natleniona woda sprzyjała i nadal sprzyja masowemu rozwojowi fitoplanktonu. W 1999 roku nie prowadzono szczegółowych badań florystycznych. Wizualnie stwierdzono podobne zasiedlenie i skład flory wystepującej w jeziorze jak w latach poprzednich.

5.- Hydrologia

Stan wody w jeziorze Rudno zależy od wielkości przepływu występującego w wodach rzek wpływających do jeziora . Stan wody w jeziorze w km 26+436 rzeki Obrzycy można regulować jazem w Uściu. Rzeka Obrzyca na odpływie z jeziora ma bardzo mały spadek dna w granicach 0,1 ‰. Każda zmiana stanu wody na odpływie z jeziora staje się odczuwalna na jeziorze. Naturalne wahania lustra wody w jeziorze według obserwacji stanów wody na wodowskazie Uście Stare wynosi 1,64 m od rzędnej 53,28 m npm Kr. do rzędnej 54,92 m npm Kr. . Uwzględniając spadek zwierciadła wody na odcinku od wodowskazu do jeziora w granicach 30 cm, należy przyjąć że wahania te oscylują między rzędnymi 53,6 a 55,2 m npm Kr. Średni z wielolecia poziom zwierciadła wody w jeziorze należy przyjąć na rzędnej 54,2 m npm Kr.

Do jeziora wpływają dwa znaczące cieki wodne o stosunkowo dużym przepływie od południa rzeka Obrzyca (A-21) a od wschodu Południowy Kanał Obry (C-23). Ponadto do jeziora od północy wpływają wody z położonego obok jeziora Wilcze (D-24) i od południa niewielki Rów bez nazwy (B-22). Misa jeziora składa się z dwóch części - rynnowej zachodniej przez którą przepływa rzeka Obrzyca i wschodniej, głębszej o bardziej otwartej toni.

Tabela nr 5. Cieki związane z jeziorem

C I E K I --- Z W I Ą Z A N E --- Z --- J E Z I O R E M
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Lp. Rodzaj cieku Symbol Nazwa cieku Stanowisko Uwagi
1 dopływ A rz.Obrzyca 21  
2 dopływ B b.n. (z półn.) 22 rów bez nazwy
3 dopływ C Płd.Kanał Obry 23 ujście
4 dopływ D b.n. ( z jez. Wilcze) 24 dopływ z j.Wilcze
5 odpływ O rz.Obrzyca 31  

Przepływy charakterystyczne z okresu 1957 -74 w profilu wodowskazu Uście Stare kształtują się następująco QWW = 16,8 m3/s ; QSW = 10,9 m3/s; QS = 4,82 m3/s; QSN = 1,68 m3/s; QNN = 0,17 m3/s. Jaz w Uściu Starym służy celom rolniczym i jest piętrzony w okresie wegetacyjnym. Dopływ do jeziora z Południowego Kanału Obry (B-22) nie jest kontrolowany. Wykonane przez IMGW wyrywkowe pomiary przepływu przedstawiają się następująco: 25.07.75 - 0,54 m3/s; 09.11.75 - 2,90 m3/s; 31.07.76 - 0,75 m3/s; 11.08.76 - 0,85 m3/s; 12.03.75 - 6,27 m3/s. Wykonane przez WIOŚ w Zielonej Górze chwilowe pomiary przepływu w przekroju mostu drogowego w Rudnie przedstawiają się następująco: 11.04.91 - 3,09 m3/s, 24.03.99 - 9,00 m3/s; 30.08.99 - 3,76 m3/s; Wyniki okresowych pomiarów sugerują, że wody Południowego Kanału Obry są w okresie letnim intensywnie używane do nawodnień rolniczych.

Jezioro jako zbiornik stosunkowo płytki z uwagi na swą powierzchnię i kształt jest silnie mieszany przez wiatry. Bardzo duży wpływ na ruch wody w jeziorze mają dopływające do niego z trzech stron dopływy. Woda w jeziorze teoretycznie wymieniana jest w ciągu roku 23 krotnie.

6.- Charakterystyka zlewni

Brzeg jeziora (epilitoral) jest w większości porośnięty krzakami i drzewami (wierzby, olchy, osika), na obrzeżu występują lasy iglaste (sosna) zajmujące około 70 % obrzeża, grunty orne i użytki zielone zajmują ok. 25 % a pozostałe 5 % obrzeża zajmują tereny zabudowań wsi Rudno i Jesionka oraz tereny pięciu Ośrodków Wypoczynkowych. Użytki zielone występują w obrębie brzegów płaskich na gruntach torfowych podścielanych gruntami mułowo błotnymi. Tereny obrzeża zajęte przez pola orne i lasy są zbudowane z gruntów piaszczystych stanowiących w większości pagórki wydmowe. Charakter przepływowy jeziora niekorzystnie wpływa na stan czystości jego wód. Jezioro pełni rolę osadnika zatrzymującego zawiesinę i inne zanieczyszczenia płynące rzekami i akumuluje je w osadach dennych. Przypuszczać można, że decydującą rolę w jakości wód jeziora odgrywa stan czystości dopływających rzek. Pamiętać należy, że o ile rzeki bardzo szybko poprawiają swoją jakość po zaprzestaniu dopływu zanieczyszczeń to w jeziorach tak się nie dzieje. Większość zmineralizowanych substancji organicznych krąży w wodzie jeziora w obiegu materii nie ulegając wypłukaniu poza jezioro.

 

Rys nr 3 Zlewnia jeziora

mapa poglądowa --------------- powiększenie

Jezioro Rudno położone jest w zlewniach rzek Obrzycy i Obrzańskiego Kanału Południowego. Za początek Obrzycy można przyjąć jeden z dopływów jeziora Sławskiego – Czernicę. Powierzchnia zlewni rzeki Obrzycy od źródeł do jeziora Rudno wynosi 311,6 km2 . Obrzańskim Kanałem Południowym nazywany jest jeden z trzech kanałów odwadniających Pradolinę Berlińską na odcinku Doliny Środkowej Obry. Obrzański Kanał Południowy rozpoczyna się w Bonikowie i uchodzi do Jeziora Rudno. Kanałem tym odpływa z dorzecza Obry część wody płynącej Kanałem Kościańskim. Ma znaczenie melioracyjne. Jest obustronnie obwałowany. Z kanałami i rowami melioracyjnymi obu dorzeczy (Warty i Obrzycy) łączy się poprzez przepusty na wałach. Na kanale są jazy. Prawostronny dział wodny kanału biegnie przeważnie wałami. Zlewnia Obrzańskiego Kanału Południowego wraz z dopływami bezpośrednimi od Młynówki Kaszczorskiej do jeziora Rudno wynosi 719,7 km2. Obrzański Kanał Południowy łączy się z linią nurtu Obrzycy przez Jezioro Rudno w km 31,0.

Tabela nr 6. Dane o zlewni

DANE O ZLEWNI

Powierzchnia zlewni całkowitej: 1156,0 km2
Źródło danych : Inst.Ochr.Środowiska
 
Wymiana wody około : 2300 %
Źródło danych : OBiKŚ / WIOŚ
 
Cieki związane z jeziorem : są

W zlewni całkowitej jeziora Rudno grunty orne zajmuję 47,6 % powierzchni, lasy 25 %, użytki zielone 19,4 % a tereny zabudowane wraz z nieużytkami 8 %. W zlewni jeziora występują trzy typy gleb: bielicowe, bagienne i mady. Na terenach użytkowanych jako grunt orny przeważają bielice wytworzone z piasków luźnych, słabo gliniastych i glin. Na glebach tego typu występują przeważnie użytki zielone. Mady występują w niewielkich ilościach w dolinach rzek.

 

7.- Użytkowanie jeziora

Jezioro użytkowane jest przez Gospodarstwo Rybackie Skarbu Państwa w Sławie. Obecnie jezioro pełni dwie funkcje. Funkcją całoroczną jest gospodarka rybacka, natomiast w okresie letnim pełni dodatkowo funkcje wypoczynkową. Warunki do tarła ryb są dobre, również dobre są warunki do żerowania i zimowania.

Tabela nr 7. Informacje o użytkowniu jeziora

I N F O R M A C J E - O - U Ż Y T K O W A N I U - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Rok pomiaru: 1991
UŻYTKOWANIE
typ rybacki: sandaczowe
gospodarka rybacka: jest prowadzona
transport wodny: nie ma
ujęcie do picia: nie ma
ujęcia dla przemysłu: nie ma
OBIEKTY
ilość miast: 0
ilość wsi: 3
il. ośrodków wczasowych: 5
il. pól namiotowych: 0
zabudowa rekreacyjna: nieliczna
FORMY UŻYTKOWANIA ZIEMI
przewaga lasów
ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ BEZPOŚREDNICH
nie ma
Ważność danych od roku : 1991 do roku : 1991
Rok pomiaru: 1999
UŻYTKOWANIE
typ rybacki: sandaczowe
gospodarka rybacka: jest prowadzona
transport wodny: nie ma
ujęcie do picia: nie ma
ujęcia dla przemysłu: nie ma
OBIEKTY
ilość miast: 0
ilość wsi: 3
il. ośrodków wczasowych: 5
il. pól namiotowych: 0
zabudowa rekreacyjna: liczna
FORMY UŻYTKOWANIA ZIEMI
przewaga lasów
ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ BEZPOŚREDNICH
nie ma

Wokół jeziora zlokalizowanych jest pięć Ośrodków wypoczynkowych znajdujących się na nad brzegami jeziora. Nad jeziorem położone są trzy wsie: Rudno, Jesionka i Wilcze

Na jeziorze obowiązuje strefa ciszy motorowej. Jezioro położone jest na obszarze chronionego krajobrazu.

8.- Źródła zanieczyszczeń wód

Jezioro nie odbiera bezpośrednio ścieków ze źródeł punktowych. Ośrodki Wypoczynkowe gromadzą ścieki w zbiornikach bezodpływowych i następnie wywożą na pobliskie oczyszczalnie ścieków.
Wstępnie można założyć, że obecnie najbardziej na jakość wód jeziora działają ładunki zanieczyszczeń biogennych wprowadzanych z wodami dopływów.

Tabela nr 8. Źródła zanieczyszczeń jeziora

Ź R Ó D Ł A - Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Jezioro nie ma bezpośrednich punktowych źródeł zanieczyszczeń. Do jeziora natomiast w dużych ilościach przedostają się z zagospodarowanej rolniczo zlewni tzw. "zanieczyszczenia wielkoobszarowe", głównie substancje biogenne.

Jezioro jako zbiornik stosunkowo płytki z uwagi na swą powierzchnię i kształt jest silnie mieszany przez wiatry. Bardzo duży wpływ na ruch wody w jeziorze mają dopływające do niego z trzech stron dopływy. Charakter przepływowy jeziora niekorzystnie wpływa na stan czystości jego wód. Jezioro pełni rolę osadnika zatrzymującego zawiesinę i inne zanieczyszczenia płynące rzekami i akumuluje w osadach dennych.

Jezioro Rudno jest jeziorem, którego stan czystości wybitnie zależy od stanu jakości jego dopływów. W celu poprawy jakości jego wód w pierwszej kolejności należy uporządkować gospodarkę ściekową w zlewni jeziora a dopiero w drugiej podjąć działania techniczne w misie jeziora majace na celu jego rewitalizację.. Dodatkowo należy rozważyć możliwość przerzucenia w okresie letnim wód Południowego Kanału Obry do Środkowego Kanału Obry lub tak zarządzać wodami kanałów by jak najmniej zanieczyszczeń biogennych wpływało do jeziora. Oczywiście w pierwszym rzędzie trzeba uregulować gospodarkę wodno ściekową na terenie zlewni jeziora. Nie może być w obrębie zlewni bezpośredniej jeziora nielegalnych wysypisk lub wylewisk ścieków.

Jeśli poprawie ulegnie stan czystości dopływów do jeziora to przy tak intensywnej wymianie wody w jeziorze (teoretycznie 23 razy w roku), można po dłuższym czasie spodziewać się znaczącej poprawy. Pamiętać jednak należy, że o ile rzeki bardzo szybko poprawiają swoją jakość po zaprzestaniu dopływu zanieczyszczeń to w jeziorach tak się nie dzieje. Większość zmineralizowanych substancji organicznych krąży w wodzie jeziora w obiegu materii nie ulegając wypłukaniu poza jezioro.

9.- Warunki meteorologiczne

W rejonie jeziora występują najcieplejsze w całym regionie temperatury okresu wegetacyjnego, z czym wiąże się największa liczba dni gorących i najdłużej trwające lato. Opady atmosferyczne są nieco większe niż na obszarach przyległych, jednak nie pokrywają one strat wynikających z parowania. Opad średni roczny z okresu 1965-1974 dla najbliższych stacji opadowych wynosi w Konotopie 570 mm, Kargowej 585 mm.

W czasie badań wiosennych w dniu 24 marca 1999 r temperatura powietrza wynosiła 7°C, było pochmurnie, wiał bardzo słaby wiatr z kierunku zachodniego o sile 1 m/s. W czasie badań letnich w dniu 30 sierpnia 1999 r temperatura powietrza wynosiła 22 - 24°C, było pochmurnie i bezwietrznie.

 

10.- Ocena podatności wód jeziora na degradację

Brak stratyfikacji termicznej, długa linia brzegowa w stosunku do objętości wód, bardzo duża (2300 %) wymiana wód w roku, wysoki współczynnik Schindlera, wskazujący na bardzo dużą zlewnię całkowitą jeziora w stosunku do objętości wód, dość niska głębokość średnia jeziora i epilimnion kontaktujący się z cała powierzchnią dna jeziora wpływają na obniżenie naturalnych możliwości obronnych jeziora przed wpływem zanieczyszczeń na jakość wód.

Tabela nr 9. Ocena podatności na degradację

Ocena podatności na degradację (1999)
Jezioro : RUDNO (Orchowe)
Województwo:LUBUSKIE
Powiat :nowosolski
Gmina :Kolsko
Typ gminy :gmina wiejska
Wskaźnik Jednostki Wartość wskaźnika Punktacja
Głębokość średnia (m) 4,1 3
V jeziora / L jeziora (tys.m3)/(m) 0,75 4
Stratyfikacja wód % 0 4
P dna czynnego / V epilimnionu (m2)/(m3) 0,25 3
Wymiana wody w roku % 2300 4

Współczynnik Schindlera:

P zlewni(z P jeziora)/ V jeziora

(m2)/(m3) 175,4 4
Sposób zagospodarowania zlewni bezpośredniej   przewaga lasów 1
Wynik punktacji i sumaryczna

kategoria podatności jeziora

3,29 = poza kategorią

Przeprowadzona w 1999 r analiza podatności na degradację wskazuje, że jezioro zalicza się do zbiorników o bardzo wysokiej podatności na degradację (poza kategorią). Co wymaga wręcz drobiazgowej dbałości o to, by nawet niewielkie ilości zanieczyszczeń nie przedostawały się do wód jeziora. Tabelę oceny podatności na degradację jeziora Rudno zamieszczono na załączonym wydruku komputerowym (załącznik nr 1).

 


II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA RUDNO

 

1.- Warunki termiczno - tlenowe jeziora

 

Tabela nr 10. Warunki termiczno - tlenowe jeziora

W A R U N K I - T E R M I C Z N O - T L E N O W E - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Data badania: 24-03-1999
Okres poboru prób: wiosna Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 01 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 5,3 13,3
2 5,1 12,2
Data badania: 24-03-1999
Okres poboru prób: wiosna Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 03 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 5,2 12,1
2 5,2 12,1
3 5,2 12,1
4 5,2 12,1
5 5,2 12,1
6 5,2 12,0
Data badania: 24-03-1999
Okres poboru prób: wiosna Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 05 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 5,1 12,1
2 5,0 12,1
3 5,1 12,2
4 5,1 12,2
Data badania: 30-08-1999
Okres poboru prób: lato Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 01 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 20,0 16,4
2 19,5 10,8
Data badania: 30-08-1999
Okres poboru prób: lato Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 03 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 19,7 11,8
2 19,4 6,3
3 18,9 1,9
4 18,6 0,9
5 18,3 0,1
6 18,3 0,1
Data badania: 30-08-1999
Okres poboru prób: lato Hypolimnion: nie występuje
Stanowisko: 05 Metalimnion: nie występuje
głębokość temperatura tlen
[m] [°C] [mg/l]
1 19,7 11,6
2 19,4 4,5
3 19,2 2,2
4 19,2 2,2

Jezioro Rudno charakteryzuje się głębokością maksymalną 9,1 m. W trakcie badań maksymalną odnalezioną głębokością na głęboczku było 7 m. W jeziorze nie występuje stratyfikacja termiczna. W okresie wiosennym temperatura była wyrównana w pionie i wody jeziora były dobrze natlenione (ok. 12,0 mg O2/dm3).

Rys nr 4 Wykresy termiczno tlenowe

W okresie letnim również nie wystąpiła stratyfikacja termiczna. Temperatura wody była wyrównana i wynosiła 19,7 °C przy powierzchni i 18,3 °C przy dnie. Natomiast już od drugiego metra w jeziorze nastąpił gwałtowny spadek zawartości tlenu rozpuszczonego osiągając poniżej 4 metra wartości poniżej 1 mg O2/dm3.

2.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

Ocenę jakości wód dopływów przeprowadzono na podstawie wyników badań przeprowadzonych w 1999 roku w nawiązaniu do wartości wskaźników zanieczyszczeń śródlądowych wód powierzchniowych określonych w załączniku nr 1 rozp. MOŚZNiL z dn 5.XI.1991 r. Tabele z wynikami zamieszczono poniżej.

Tabela nr 11. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - cieki

P O D S T A W O W E - W S K A Ź N I K I - Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń - C I E K Ó W
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Stanowisko: 21 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 1680 [l/sek]
Nazwa cieku: rz.Obrzyca Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 10,3 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 35,3 mg O2/l
3 BZT5 2 mg O2/l
4 Utlenialność 8,6 mg O2/l
5 Fosforany 0,026 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,054 mg P/l
7 Azot amonowy 0,31 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,47 mg N/l
9 Azot organiczny 0,8 mg N/l
10 Azot całkowity 1,58 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 523 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 2  
Stanowisko: 21 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 1030 [l/sek]
Nazwa cieku: rz.Obrzyca Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 6,7 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 31 mg O2/l
3 BZT5 1,8 mg O2/l
4 Utlenialność 8,3 mg O2/l
5 Fosforany 0,04 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,11 mg P/l
7 Azot amonowy 0,34 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,07 mg N/l
9 Azot organiczny 1,2 mg N/l
10 Azot całkowity 1,61 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 461 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 0,4  
Stanowisko: 23 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 9000 [l/sek]
Nazwa cieku: Płd.Kanał Obry Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 11 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 48,2 mg O2/l
3 BZT5 4,2 mg O2/l
4 Utlenialność 13,7 mg O2/l
5 Fosforany 0,028 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,095 mg P/l
7 Azot amonowy 0,47 mg N/l
8 Azot azotanowy 1,44 mg N/l
9 Azot organiczny 0,63 mg N/l
10 Azot całkowity 2,54 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 549 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 0,4  
Stanowisko: 23 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 3760 [l/sek]
Nazwa cieku: Płd.Kanał Obry Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 9,1 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 39 mg O2/l
3 BZT5 1,5 mg O2/l
4 Utlenialność 11 mg O2/l
5 Fosforany 0,1 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,26 mg P/l
7 Azot amonowy 0,44 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,18 mg N/l
9 Azot organiczny 1,4 mg N/l
10 Azot całkowity 2,02 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 475 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 0,04  
Stanowisko: 24 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 36 [l/sek]
Nazwa cieku: b.n. ( z jez. Wilcze) Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 14,8 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 40,8 mg O2/l
3 BZT5 6,2 mg O2/l
4 Utlenialność 9,5 mg O2/l
5 Fosforany 0,013 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,065 mg P/l
7 Azot amonowy 0,23 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,2 mg N/l
9 Azot organiczny 0,77 mg N/l
10 Azot całkowity 1,2 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 263 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 20  
Stanowisko: 24 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 10 [l/sek]
Nazwa cieku: b.n. ( z jez. Wilcze) Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 7,1 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 52 mg O2/l
3 BZT5 6,9 mg O2/l
4 Utlenialność 14 mg O2/l
5 Fosforany 0,01 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,04 mg P/l
7 Azot amonowy 0,56 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,1 mg N/l
9 Azot organiczny 1,06 mg N/l
10 Azot całkowity 1,72 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 254 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 0,04  
Stanowisko: 31 Ciek: odpływ Przepływ chwilowy: 13846 [l/sek]
Nazwa cieku: rz.Obrzyca Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 12,2 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 41,3 mg O2/l
3 BZT5 4,2 mg O2/l
4 Utlenialność 11,5 mg O2/l
5 Fosforany 0,018 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,075 mg P/l
7 Azot amonowy 0,36 mg N/l
8 Azot azotanowy 1,55 mg N/l
9 Azot organiczny 0,8 mg N/l
10 Azot całkowity 2,71 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 513 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 4  
Stanowisko: 31 Ciek: odpływ Przepływ chwilowy: 5080 [l/sek]
Nazwa cieku: rz.Obrzyca Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
1 Tlen 3,6 mg O2/l
2 ChZT metodą dwuchromianową 54 mg O2/l
3 BZT5 8,3 mg O2/l
4 Utlenialność 15 mg O2/l
5 Fosforany 0,28 mg P/l
6 Fosfor całkowity 0,66 mg P/l
7 Azot amonowy 1,05 mg N/l
8 Azot azotanowy 0,1 mg N/l
9 Azot organiczny 1,36 mg N/l
10 Azot całkowity 2,51 mg N/l
11 Przewodność elektrolit. wł. 477 µS/cm
12 Miano coli typu kałowego 0,04  

Jakość wód rz. Obrzycy (dopływ A-21 ) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym i letnim odpowiadała II klasie czystości. W wodach rzeki stwierdzono jedynie wiosną zwiększoną zawartość substancji organicznych wyrażonych wskaźnikiem ChZT-Cr, a latem dodatkowo zwiększoną zawartość fosforu całkowitego w stosunku do wartości dopuszczalnych w wodach czystych. Pod względem bakteriologicznym dopływ charakteryzował się I klasą czystości wiosną a II klasą latem.

Jakość wód Rowu bez nazwy z południa (dopływ B-22) - w 1999 roku nie oceniano ze względu na brak przepływu wody w rowie wiosną i latem.

Jakość wód Południowego Kanału Obry (dopływ C-23) pod względem wskaźników fizyko chemicznych i bakteriologicznych w okresie wiosennym ze względu na występujące w wodzie zwiększone stężenie substancji organicznych wyrażone wskaźnikami BZT5, ChZT-Cr i ChZT-Mn odpowiadała II klasie czystości wód powierzchniowych. W okresie letnim w wodach cieku stwierdzono zwiększone ChZT-Cr i utlenialność ponadto zwiększoną zawartość fosforanów, wysoką zawartość fosforu całkowitego oraz wysokie zanieczyszczenie bakteriologiczne, co zakwalifikowało rzekę do III klasy czystości.

Jakość wód dopływu bez nazwy z jeziora Wilcze (dopływ D-24) pod względem wskaźników fizyko-chemicznych ze względu na występujące w wodzie zwiększone stężenie substancji organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 (wiosną) i BZT5, utlenialności oraz ChZT-Cr (latem) odpowiadała II klasie czystości wód powierzchniowych. Pod względem bakteriologicznym woda dopływu wiosną była czysta a latem wykazała znaczne zanieczyszczenie (III klasa czystości).

Jakość wód Obrzycy (odpływ O-31) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym ze względu na podwyższoną zawartość zanieczyszczeń organicznych wyrażoną wskaźnikami BZT5 , ChZT-Cr i utlenialności odpowiadała II klasie czystości . Latem stan odpływu uległ pogorszeniu i ze względu na bardzo wysokie stężenie fosforu całkowitego nie odpowiadał żadnej z trzech klas czystości.

3.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych wód jeziora

W okresie badań wiosennych woda jeziora Rudno była zabarwiona , odczyn wody był obojętny, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie typowym dla wód powierzchniowych płynących (ilość wapnia w stosunku do ilości magnezu 4 : 1 na stanowisku 01 i 6 : 1 na pozostałych stanowiskach). Na niskim poziomie, odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów .

W okresie wiosennym wskaźnikami zanieczyszczenia znacznie odbiegającymi od normy (wartości wskaźników przekroczyły wartości dopuszczalne dla III klasy czystości wód stojących) na wszystkich stanowiskach były azot mineralny, przewodność elektrolityczna, sucha masa sestonu oraz zawartość azotu ogólnego i chlorofilu “a” na stanowiskach 01 i 03. Przezroczystość wód jeziora kształtowała się na poziomie III klasy czystości. Część jeziora przez które przepływa rzeka Obrzyca charakteryzuje się lepsza jakością wód (stanowisko 05) od pozostałej bardzo bogatej w związki biogenne.

Tabela nr 12. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezior

P O D S T A W O W E - W S K A Ź N I K I - Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Stanowisko: 01 Okres: wiosna
Głębokość: 3 [m] Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Fosforany 1 m pod powierzchnią 0,024 mg P/l
2 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,063 mg P/l
3 Azot mineralny 1 m pod powierzchnią 1,79 mg N/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 2,42 mg N/l
5 Przewodność elektrolit. wł. 1 m pod powierzchnią 465 µS/cm
6 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 37,3 mg/m3
7 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 33,6 mg/l
8 Widzialność krążka Secchiego   1,1 m
9 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 4  
10 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 4  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,013 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0012 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,0073 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,031 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0008 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0008 mg Cr/l
Stanowisko: 03 Okres: wiosna
Głębokość: 7 [m] Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Fosforany 1 m pod powierzchnią 0,026 mg P/l
2 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,056 mg P/l
3 Azot mineralny 1 m pod powierzchnią 1,83 mg N/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 2,38 mg N/l
5 Przewodność elektrolit. wł. 1 m pod powierzchnią 458 µS/cm
6 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 29,1 mg/m3
7 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 39,3 mg/l
8 Widzialność krążka Secchiego   1,1 m
9 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 2  
10 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 0,5  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,005 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0041 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,0075 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,036 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0043 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0018 mg Cr/l
Stanowisko: 05 Okres: wiosna
Głębokość: 5 [m] Data badania: 24-03-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Fosforany 1 m pod powierzchnią 0,018 mg P/l
2 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,077 mg P/l
3 Azot mineralny 1 m pod powierzchnią 1,33 mg N/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,99 mg N/l
5 Przewodność elektrolit. wł. 1 m pod powierzchnią 458 µS/cm
6 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 25,2 mg/m3
7 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 35,2 mg/l
8 Widzialność krążka Secchiego   1,6 m
9 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 4  
10 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 4  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne   0,007 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,003 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,0046 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,039 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0011 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0025 mg Cr/l
Stanowisko: 01 Okres: lato
Głębokość: 3 [m] Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 ChZT metodą dwuchromianową 1 m pod powierzchnią 65 mg O2/l
2 BZT5 1 m pod powierzchnią 14 mg O2/l
3 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,29 mg P/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,76 mg N/l
5 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 118,9 mg/m3
6 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 45,5 mg/l
7 Widzialność krążka Secchiego   0,5 m
8 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 17  
9 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 0,4  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,001 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,001 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,002 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0002 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Cr/l
Stanowisko: 03 Okres: lato
Głębokość: 7 [m] Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 ChZT metodą dwuchromianową 1 m pod powierzchnią 69 mg O2/l
2 BZT5 1 m pod powierzchnią 9,4 mg O2/l
3 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,3 mg P/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,69 mg N/l
5 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 176,7 mg/m3
6 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 50,8 mg/l
7 Widzialność krążka Secchiego   0,4 m
8 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 17  
9 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 2  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,003 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,0016 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,002 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0002 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Cr/l
Stanowisko: 05 Okres: lato
Głębokość: 5 [m] Data badania: 30-08-1999
Obserwacje: brak
Lp. Podstawowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 ChZT metodą dwuchromianową 1 m pod powierzchnią 66 mg O2/l
2 BZT5 1 m pod powierzchnią 9,4 mg O2/l
3 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,33 mg P/l
4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,78 mg N/l
5 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 144,4 mg/m3
6 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 54,2 mg/l
7 Widzialność krążka Secchiego   0,55 m
8 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 4  
9 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 8  
Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,002 µg/l
2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Pb/l
4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,001 mg Cu/l
5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,001 mg Zn/l
6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0002 mg Cd/l
7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Cr/l

Tabela nr 13. Dodatkowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

D O D A T K O W E - W S K A Ź N I K I - Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń - J E Z I O R A
Jezioro RUDNO (Orchowe)
Stanowisko: 01 Okres: wiosna
Głębokość: 3 [m] Data badania: 24-03-1999
Lp. Dodatkowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 7,8  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 40 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3,4 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 89,7 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 21,1 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 17,3 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 5,5 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 41,2 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 106,2 mg SO4/l
Stanowisko: 03 Okres: wiosna
Głębokość: 7 [m] Data badania: 24-03-1999
Lp. Dodatkowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 7,6  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 50 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3,5 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 98 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 18,1 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 18,1 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 5,1 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 40,6 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 111,7 mg SO4/l
Stanowisko: 05 Okres: wiosna
Głębokość: 5 [m] Data badania: 24-03-1999
Lp. Dodatkowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 7,6  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 40 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3,2 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 90,4 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 13,8 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 18,4 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 4,6 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 40,1 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 105,3 mg SO4/l
Stanowisko: 01 Okres: lato
Głębokość: 3 [m] Data badania: 30-08-1999
Lp. Dodatkowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 8,3  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 25 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3,1 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 73 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 12 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 18,1 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 4,3 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 35 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 54 mg SO4/l
Stanowisko: 03 Okres: lato
Głębokość: 7 [m] Data badania: 30-08-1999
Lp. Dodatkowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 8,1  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 25 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 73 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 13 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 18,1 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 4,2 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 35 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 49 mg SO4/l
Stanowisko: 05 Okres: lato
Głębokość: 5 [m] Data badania: 30-08-1999
Lp. Dodatkowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
1 pH 1 m pod powierzchnią 8,3  
2 Barwa 1 m pod powierzchnią 25 mg Pt/l
3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 3,1 mval/l
4 Wapń 1 m pod powierzchnią 73 mg Ca/l
5 Magnez 1 m pod powierzchnią 13 mg Mg/l
6 Sód 1 m pod powierzchnią 18,4 mg Na/l
7 Potas 1 m pod powierzchnią 4,1 mg K/l
8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 35 mg Cl/l
9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 57 mg SO4/l

W okresie badań letnich woda była lekko zabarwiona, odczyn wody w jeziorze był od słabo zasadowego do lekko zasadowego, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie średnim dla wód powierzchniowych płynących, ilość wapnia w stosunku do ilości magnezu wynosiła jak 6 : 1. Na niskim odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów.

W okresie letnim wody były znacznie zanieczyszczone związkami organicznymi i biogennymi. Wskaźnikami zanieczyszczenia znacznie odbiegającym od normy były ChZT-Cr, BZT5, fosfor całkowity, chlorofil "a" i sucha masa sestonu. Stężenia zanieczyszczeń przekroczyły wartości graniczne określone dla III klasy czystości wód stojących. Przezroczystość wód jeziora była bardzo niska i kształtowała się na poziomie poza klasowym.

Pod względem bakteriologicznym badane wody zarówno wiosną jak i latem były czyste i odpowiadały I klasie czystości wód powierzchniowych z wyjątkiem stanowiska nr 03 w okresie wiosennym i stanowiska 01 w okresie letnim gdzie stwierdzono II klasę czystości .

Zawartość metali tzw. "ciężkich" i fenoli w wodach jeziora Rudno była niska . Nie stwierdzono przekroczeń w stosunku do ich naturalnych stężeń występujących w wodach powierzchniowych. W wodzie jeziora w okresie wiosny i lata stwierdzono obecność w niewielkich ilościach pestycydów chloroorganicznych na poziomie od 0,001 - 0,013 µg/dm3. Ilość pestycydów jest niska w stosunku do obserwowanych w wodach rzecznych w Polsce gdzie obserwowano stężenia rzędu 0,3 – 0,8 µg/dm3 [Dojlido 1995 str. 225].

 

4.- Wyniki badań hydrobiologicznych

Wyniki badań hydrobiologicznych jeziora Rudno przeprowadzonych w roku 1999 przedstawiono w tabeli poniżej:

Tabela nr 14. Wyniki badań hydrobiologicznych

Jezioro Rudno
Wskaźniki Jednostki wiosna Lato
Ogólna liczba organizmów planktonowych os/l 409 583 458 371
- liczba taksonów tax 78 76
Fitoplankton os/l 406 573 452 413
- liczba taksonów tax 51 48
Organizmy dominujące w fitoplanktonie:
- Sinice % 28,7 63,8
- Okrzemki % 68,8 31,1
- Bruzdnice %   2,1
Zooplankton os/l 3 010 5 958
- liczba taksonów tax 27 28
- udział procentowy % 0,7 1,3
Udział organizmów zooplanktonowych:
1. Wrotki % 14,8 94,7
- liczba taksonów tax 19 11
2. Skorupiaki % 1,6 4
- liczba taksonów tax 5 14
3. Orzęski % 83,5 1,2
- liczba taksonów tax 3 3
Wrotki:
- liczba os/l 448 5 644
- biomasa mg/l 253,7 490,6
- biomasa mg/os 0,57 0,09
- udział f. tecta w populacji Keratella cochlearis % 1,3 99,3
Skorupiaki:
- liczba os/l 48 238
- biomasa mg/l 1 783,1 6 321,9
- biomasa mg/os 37,1 26,6
- udział proc. osobników młodocianych w ogólnej:      
- liczbie % 62,5 66
- biomasie % 5,4 38,5
Zooplanktonowy Wskaźnik Stanu Trofii 69
Stan jeziora politrofia

Wiosną liczebność organizmów planktonowych wynosiła prawie 410 tys. os./l, z czego ponad 99% stanowił fitoplankton. Dominującą grupą w tym czasie były okrzemki - ok. 69% ogólnej liczby organizmów ( wśród okrzemek dominowały: Asterionella formosa - 49%, Synedra acus - 25%, Cyclotella meneghiniana - 21%). Prawie 29% stanowiły sinice z jednym zdecydowanym gatunkiem dominującym Oscillatoria redekei - 98%. Zooplankton stanowił niecały 1% ogólnej liczby organizmów, z czego ponad 80% to były orzęski (z jednym dominantem Coleps hirtus - 80%), wrotków było niecałe 15% (Brachionus angularis - 31%, Keratella cochlearis, K. quadrata i Polyarthra dolichoptera po 16%), a skorupiaków planktonowych nieco ponad 1% (przeważały formy młodociane Copepoda - 56% i Cyclops sp. - 35%).

Latem liczebność planktonu nieznacznie wzrosła i wynosiła prawie 460 tys. os./l. W fitoplanktonie dominującą grupą były tym razem sinice - prawie 64% ( z jednym superdominantem Oscillatoria agardhii - 96%), a okrzemki stanowiły tylko 31% (Melosira granulata - 63%, Synedra acus - 19%, Cyclotella sp. - 15%).

Udział zooplanktonu zwiększył się do 1,3%, przy czym teraz dominującą grupą były wrotki - 95% z trzema gatunkami dominującymi, Keratella cochlearis f. tecta - 38%, Anuraeopsis fissa - 32%, Trichocerca pusilla - 29%. Skorupiaki planktonowe stanowiły 4%, a orzęski ok. 1%. Wśród skorupiaków najwięcej było form młodocianych Copepoda - 53%.

Liczebność taksonów latem wynosiła 76 i zmniejszyła się w stosunku do badań wiosennych o 2, w fitoplanktonie spadła z 51 do 48, natomiast w zooplanktonie zwiększyła się z 27 do 28. Udział formy tecta w populacji Keratella cochlearis wzrósł z 1 do 99%.

Liczebność wrotków wzrosła od wiosny do lata ponad dwunastokrotnie (z 448 do 5644 os./l), natomiast biomasa tylko niecałe dwa razy. Spowodowane to było dużym udziałem drobnych wrotków z rodzajów: Keratella, Anuraeopsis i Trichocerca, które są wskaźnikiem wysokiego poziomu trofii jeziora. Na wysoką trofię wskazuje także dość duży udział (66% liczby i 38% biomasy) form młodocianych wśród skorupiaków planktonowych. Niewiele jest większych gatunków skorupiaków z rodzajów: Daphnia, Cyclops i Eudiaptomus (odpowiednio1, 2 i 1 os./l). Zooplanktonowy wskaźnik trofii wynosi 69 pkt. i oznacza to politrofię.

5.- Ocena stanu czystości wód jeziora

Jakość wód jeziora Rudno w ostatnich 10 latach była badana dwukrotnie w 1991 roku i 1999. Wyniki badań wskazują, że jezioro w tym czasie uległo degradacji z III klasy czystości do jezior poza klasowych. Jezioro charakteryzuje się bardzo wysokim stężeniem zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikami BZT5 i ChZT-Cr, bardzo wysoką zawartością azotu mineralnego, azotu całkowitego. W stosunku do roku 1991 blisko o 100 % wzrosła wiosną przewodność elektrolityczna. Wody jeziora nadal charakteryzują się bardzo wysoką zawartością chlorfilu "a" i bardzo dużą ilością suchej masy sestonu co świadczy o bardzo wysokiej trofii jeziora.

Tabela nr 15. Ocena stanu czystości wód jeziora

OCENA STANU CZYSTOSCI WÓD NA PODSTAWIE BADAŃ
wiosennych z 24.09.1999 i letnich z 30.08.1999
Jezioro : RUDNO (Orchowe)
Województwo : LUBUSKIE
Powiat : nowosolski
Gmina : Kolsko
Typ gminy : gmina wiejska
Wskaźnik Jednostki Okres i miejsce poboru próbek wody Wartości wskaźników na stanowisku Wartość średnia Punktacja
Numer stanowiska     1 3 5    
Tlen rozpuszczony mgO2/dm3 lato - warstwa naddenna - 0,1 2,2 1,2 3
ChZT metodą dwuchromianową mgO2/dm3 lato - warstwa powierzchniowa 65 69 66 66,7 4
BZT5 mgO2/dm3 lato - warstwa powierzchniowa 14 9,4 9,4 10,9 4
Fosforany mgP/dm3 wiosna - warstwa powierzchniowa 0,024 0,026 0,018 0,023 2
Fosfor całkowity mgP/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa powierzchniowa 0,177 0,178 0,204 0,186 3
Azot mineralny mgN/dm3 wiosna - warstwa powierzchniowa 1,79 1,83 1,33 1,65 4
Azot całkowity mgN/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa powierzchniowa 2,09 2,04 1,89 2,01 4
Przewodność elektrolityczna właściwa µS/cm wiosna - warstwa powierzchniowa 465 458 458 460 4
Chlorofil mg/m3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa powierzchniowa 78,1 102,9 84,8 88,6 4
Sucha masa sestonu mg/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa powierzchniowa 39,6 45,1 44,7 43,1 4
Widzialność krążka Secchiego m wiosna i lato (wartość średnia) 0,8 0,8 1,1 0,9 4
Wynik punktacji i sumaryczna klasa czystości wód 3,64 = poza klasą
Weryfikacja klasy czystości ze względu na miano coli typu kałowego 0,4 0,5 4 - 2

 

Stan sanitarny jeziora uległ poprawie z III klasy czystości w 1991 roku do II klasy w 1999 r. Wskazuje to na poprawę gospodarki ściekowej na terenie zlewni bezpośredniej jeziora, jednocześnie informuje, że do jeziora nadal przedostają się zanieczyszczenia antropogenne.


III WNIOSKI

1. Jezioro Rudno charakteryzuje się pod względem wskaźników fizyko chemicznych wodą niskiej jakości ( poza klasami czystości), pod względem bakteriologicznym wodą średniej jakości ( II klasa czystości).

2. Jezioro Rudno ma niekorzystne warunki naturalne (poza kategorią podatności na degradację) i jest bardzo podatne na wpływy antropogennych zanieczyszczeń zewnętrznych. W związku z małą odpornością jeziora na czynniki degradujące, nawet niewielki dopływ ścieków do jeziora przyczynia się do pogorszenia jakości jego wód.

3. Przeprowadzone w 1999 r badania biologiczne jeziora Rudno wskazują, że liczebność wrotków wzrosła od wiosny do lata ponad dwunastokrotnie (z 448 do 5644 os./l), natomiast biomasa tylko niecałe dwa razy. Spowodowane to było dużym udziałem drobnych wrotków z rodzajów: Keratella, Anuraeopsis i Trichocerca, które są wskaźnikiem wysokiego poziomu trofii jeziora. Na wysoką trofię wskazuje również dość duży udział (66% liczby i 38% biomasy) form młodocianych wśród skorupiaków planktonowych. Niewiele jest większych gatunków skorupiaków z rodzajów: Daphnia, Cyclops i Eudiaptomus (odpowiednio 2 i 1 os./l). Zooplanktonowy wskaźnik trofii wynosi dla jeziora Rudno 69 pkt. i oznacza politrofię.

4. Jezioro Rudno jest jeziorem, którego stan czystości wybitnie zależy od stanu jakości dopływów. Jezioro pełni rolę osadnika zatrzymującego zawiesinę i inne zanieczyszczenia płynące rzekami i akumuluje w osadach dennych. Większość substancji organicznych krąży w wodzie jeziora w obiegu materii i nie ulega wypłukaniu poza jezioro. W celu poprawy klasy czystości jeziora trzeba ograniczyć dopływ związków biogennych do jego wód.


IV WYKORZYSTANE MATERIAŁY

1. Dojlido J., R., "Chemia wód powierzchniowych" Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko Białystok 1995r.

2. Kondracki J., "Geografia fizyczna Polski" PWN W-wa 1978 r

5. Kudelska D., Cydzik D., Soszka H., "Wytyczne monitoringu podstawowego jezior" PIOŚ W-wa 1994 r.

6. Lenartowski M., Grzybowski J., Szybowski J., Chęciński Z., Tonder J., Gruszewski M., "Monografia jezior Województwa Zielonogórskiego - materiały zbiorcze" Instytut Kształtowania Środowiska Oddział we Wrocławiu Zakład Ochrony Środowiska w Zielonej Górze Zielona Góra 1980 r.

7. Stachy J., praca zbiorowa "Atlas Hydrologiczny Polski" IMiGW W-wa 1986 r.

8. Materiały archiwalne WIOŚ Zielona Góra